Кіріспе

Антекера (антеˈкеɾа) – Испанияның Андалусия автономды бірлестігінің бөлігі, Малага провинциясының Антекера облысындағы қала. Малага, Гранада, Кордова және Севилья қалаларының арасындағы орталық орналасуының арқасында, ол «Андалусияның жүрегі» (el corazón de Andalucía) деп аталады. Антекера дольмендері ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген. 2011 жылы Антекераның халқы 41 854 адамды құрады. Оның ауданы 749,34 км² , халық тығыздығы 55,85 адам/км² , теңіз деңгейінен биіктігі 575 метр. Антекера провинцияның ішкі аймағындағы ең халқы көп қала және аумағы бойынша ең ірі қала. Испаниядағы жиырма екінші ірі қала. Қала Малагадан 45 км және Кордовадан 115 км қашықтықта орналасқан. Қалалар жоғары жылдамдықты пойыз және A45 тас жолы арқылы байланысты. Антекера Севильядан 160 км және Гранададан 102 км қашықтықта орналасқан, Гранадамен A92 тас жолы және жақын арада салынатын жоғары жылдамдықты көлденең осьті темір жолы байланыстырады. Көлік және коммуникация саласындағы стратегиялық орны, шамамен бір сағаттық қашықтықта орналасқан төрт әуежай және Алхесирас портынан өтетін темір жол Антекераны бірнеше өнеркәсіптік аймақтары мен Андалусияның жаңа логистикалық орталығымен (Centro Logístico de Andalucía) маңызды көлік-логистикалық орталыққа айналдыруда. Сонымен қатар, Гуадалхорсе өзенімен суарылатын Вега-де-Антекера – астық, зәйтүн майы және көкөністерді мол беретін құнарлы ауыл шаруашылығы аймағы. Жақын орналасқан Эль-Торкал табиғи қорығы тұрақсыз әктас тауларымен әйгілі және Еуропадағы ең маңызды карст ландшафтарының бірін құрайды. Онда Менга, Виера және Эль-Ромерал дольмендері, сондай-ақ әр түрлі кезеңдер мен стильдегі көптеген шіркеулер, монастырлар мен сарайларды қамтитын мол археологиялық және сәулеттік мұра бар. Антекера Андалусия ұлтшылдығының қалыптасуында маңызды рөл атқарды: 1883 жылы Антекера Федералды Конституциясының және 1978 жылы Антекера келісімінің қабылдану орны болды, бұл Андалусияның автономиясына қол жеткізуге ықпал етті. Ол Андалусия үкіметінің штаб-пәтері болу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ Севильяның пайдасына дауыс берілді.

Шолу

Антекера Малага қаласынан солтүстікке қарай 47 км жерде, А45 тас жолында, Эль-Торкал және Сьерра-де-ла-Чименья тауларының етегінде, теңіз деңгейінен 575 метр биіктікте орналасқан. Ол оңтүстікке қарай Сьерра-де-лос-Торкалес, солтүстікке қарай Гуадалхорс өзенімен шектелген құнарлы аңғарға көрінетін биік жайды алып жатыр. 817 км² аумақты құрайтын муниципалитет Малага провинциясының ең үлкені және Испаниядағы ірі муниципалитеттердің бірі. 2002 жылғы халық санауы бойынша халқы 41,197 адамды құрайды. Жақын жерде Еуропадағы үлкен фламинголардың сиырлайтын сирек орындарының бірі – Фуэнте-де-Пидра тұзды көлі және табиғат қорығы әрі альпинистер арасында танымал Торкаль әктас формациясы орналасқан. Гуадалхорс өзенінен өтетін Пена-де-лос-Энамородос ("Ғашықтар тасы") – бұл атау екі жас морилердің, қарсыластың руларынан шыққан, қыздың әкесі мен оның серіктерінен қуылғанда тасқа секіріп өлімге келуі туралы аңызбен байланысты. Осы романтикалық аңызды ағылшын ақыны Роберт Саути "Лейла мен Мануэл" поэмасы үшін бейімдеген, онда ғашықтар – мұсылман қыз және оның әкесінің христиан құлы болған.

Қалалық әкімдігі

Antequera, Humilladero, Mollina, Alameda, Benamejí (Кордоба провинциясы), Cuevas Bajas, Sierra de Yeguas, Fuente de Piedra, Campillos, Villanueva de Algaidas, Archidona, Villanueva del Rosario, Ardales, Colmenar, Casabermeja, Villanueva de la Concepción, Almogía, Valle de Abdalajís және Álora муниципалитеттерімен шекаралас. Муниципалдық аумаққа Bobadilla, Cañadas de Pareja, Cartaojal, Colonia de Santa Ana, La Higuera, La Joya, Los Llanos, Los Nogales және Villanueva de Cauche ауылдары кіреді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Қаланың солтүстік шетінде қола дәуіріндегі екі оба (күмбез немесе дольмен) бар, олар – Dólmen de Menga және Dólmen de Viera, б.з.д. үшінші мыңжылдыққа жатады. Олар Еуропадағы ең ірі мұндай құрылыстар. Ірісі – Dólmen de Menga – жиырма бес метр диаметрінде, төрт метр биіктігінде, отыз екі мегалиттен тұрғызылған, ең үлкенінің салмағы шамамен 180 тонна. Камераны (бәлкім, билеуші отбасылардың қабірі ретінде пайдаланған) және орталыққа апаратын жолды аяқтағаннан кейін, тас құрылым жермен жабылып, бүгінгі күнгі төбеге айналдырылған. XIX ғасырда қабір ашылып, зерттелгенде археологтар оның ішінде бірнеше жүз адамның қаңқасын тапты. Шамамен б.з.д. 1800 жылға жататын Dólmen del Romeral қала сыртында орналасқан. Оның құрылысында көптеген кішкентай тастар қолданылған. Антекерадан бірнеше шақырым солтүстікке қарай маңызды қола дәуіріне жататын Los Silillos алғашқы тас дәуіріндегі ауыл табылды. Б.з.д. 7 ғасырдан бастап аймақты ибериялықтар қоныстанды, олардың финикиялықтармен және гректермен мәдени және экономикалық байланыстары археологиялық жаңалықтар арқылы дәлелденген. Б.з.д. бірінші мыңжылдықтың ортасында ибериялықтар көшпелі кельттермен (Келтиберлерді қараңыз) және Оңтүстік Испанияның Тартес цивилизациясымен араласты. Менга, Виера және Ромерал дольмендері кешені 2016 жылы «Антекера дольмендері» деген атаумен ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) танылу туралы манифестіне Пена де лос Энаморадос (Сүйіктілер тасы) және Эль Торкал да кіреді.

Ежелгі тарих

Қала ежелгі римдіктерге Антикария немесе Антиквария деп белгілі болған. Ол Тартесос жерінде және олардың мұрагерлері – турдетандардың, тарихқа дейінгі Иберияның ең өркениетті халқының иелігінде болды. Карфагендік Иберия Антикария жағалауындағы Малака (Малага) портымен б.з.д. VI ғасырдан бастап дамыды. Карфагендіктер бірінші Пуникалық соғысында Карфагеннің Сицилияны жоғалтуынан кейін, 230-шы жылдары Гамилькар Барка басшылығымен ішкі аймаққа кеңейді. Рим Республикасы Екінші Пуникалық соғыс барысында шығыс Испанияны баяу басып алды және Сципион Африканның б.з.д. 206 жылы Илипа шайқасындағы жеңісімен өзінің бақылауын нығайтты. Карфаген бұл аумақты б.з.д. 201 жылы берді, ал Антикария аймағы б.з.д. 197 жылы Hispania Ulterior құрамында ұйымдастырылды. Сол жылы турдетандар көтеріліске шықты, бірақ бірнеше жылдан кейін Катон Ақсақалдың легиондарымен басылды. Бұл аймақ сол кезде кеңінен римдіктердің ықпалына ілігіп, көптеген отарлар құрылды. Қазіргі көше жоспары көбінесе римдік қаланың жоспарына сәйкес келеді. Агриппаның солтүстік Испаниядағы кантабрларды басып-жаншудағы табысынан кейін Испания қайтадан ұйымдастырылды: Антикария Hispania Baetica құрамына кірді. Римдіктер Антикарияны жоғары сапалы зәйтүн майымен таныстырды. Испания II ғасырдан кейін христиан дініне көбірек бейімделді. Рим империясы құлдыраған кезде, Антикария аймағы 410-шы жылдары пұтқа табынушы силінг вандалдарының билігіне көшті. Визиготтардың шабуылынан кейін, олар 419 жылы өз еріктерімен Гундерикке (Гасдинг вандалдары) және батыс аландарына бағынды. Оның жартылай інісі Гензерик оның орнына келді және ақырында өз халқын Африкаға көшірді. Содан кейін Испания арийлік христиандықты қабылдаған вестготтар патшалығының билігінде болды.

Орта ғасырлар

Арабтардың Иберия түбегіне басып кіруі 711 жылы Тарик ибн Зияд басшылығымен басталды. Антикария шамамен 716 жылы жаулап алынып, «Антакира қаласы» деген мағына беретін Медина Антакира деген атпен Омейяд халифатының құрамына енді. Омейяд Испаниясы ресми түрде мұсылман мемлекеті болғанымен, басқа діндерге кеңінен (бірақ толық емес) төзімділік танытты. Реконкиста кезінде христиан патшаларының одағы Лас-Навас-де-Толоса шайқасында мұсылмандарды Орталық Испаниядан ығыстырып шықты. Соңынан бірнеше жылда Альмохадтар жеңіліске ұшырады және Аль-Андалус күші әлсіреді. Сол кезде шамамен 2600 халқы бар Медина Антакира, қалған Насрид әмірлігінің Гранададағы солтүстік қалаларының біріне айналып, маңызды шекаралық бекет болды. Солтүстік мемлекеттерінен келген католик испан әскерлерінен қорғану үшін қамалдар салынды және қалаға қарап тұрған мавр қамалы салынды. Медина Антакираға шамамен екі жүз жыл бойы бірнеше рет шабуыл жасалды. 16 қыркүйек 1410 жылы, шамамен 4 айға созылған қоршаудан кейін, қала Трастамаралық Фердинанд басқарған Кастилия армиясына капитуляциялады. Мұсылман халқы Архидона мен Гранадаға көшіп, үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Келісімге сәйкес, олар қаладан мүлктерін шығару үшін жүк көтеруге жарамды малға және христиан құлдарын босатуға келісті. Олар екі күн бойы мүлкін сата алды. 895 ер адам, 770 әйел және 863 бала кетті. Жаңа христиан халқының қоныстануы Родриго де Нарваезге тапсырылды. Басқыншылықтан кейін және 1487 жылға дейін Антекера шіркеулік жағынан Севильяға қарасты. Қала Кастилия Тажының құрамындағы Севилья Корольдігінің бөлігіне айналды. 1448 жылдың 20 ақпанында, салыстырмалы түрде үлкен қалада мұндай қауіпті шараны қабылдауға бастапқыда қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Иоанн II Антекераға хомицианос құқығын берді, осылайша өтемақы төлеуді күтетін қылмыскерлерді орналастыру шарттарын жеңілдетті. Алайда, Мұхаммед X-тің аймақта жүргізген әскери науқанынан жақында қауіп көрген шекаралық аймақта Антекерадағы демографиялық өсім айтарлықтай жақсармады. 1477 жылға қарай жағдай қиын болды. Насридтер қаланы басып алуға тырысып, егістіктерді жойды және үйлерді өртеп жіберді. Қала Гранада соғысы кезінде маңызды әскери база ретінде қызмет етті. 1487 жылы католик монархтары Малаганы басып алғаннан кейін (және 1492 жылы Гранаданы басып алғаннан кейін) халық саны күрт өсті, себебі әскери қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтар жойылды.

Ерте заманғы тарих

XVI ғасыр бойы Гуадалхорсе суармалы, бай көршілес вегаға ие болған Антекера астық өндіру орталығы ретінде танылды және Малаганың азық-түлікпен қамтамасыз етілуінде маңызды рөл атқарды. Қаланың экономикалық құрылымы 16-шы ғасырдың басында шекаралық әскери экономикадан ауыл шаруашылығының рөлін нығайтуға қарай өзгерді. Антекера оңтүстіктегі Малага, шығыстағы Гранада, солтүстіктегі Кордова және батыстағы Севилья қалаларының арасындағы маңызды сауда орталығына айналды. Өзінің орналасуының арқасында, гүлденген ауыл шаруашылығы мен шеберлердің еңбегі қаланың мәдени дамуына үлкен үлес қосты, сол себепті XVI ғасырдың басында Антекера "Андалузияның жүрегі" деп аталды. Осы кезеңде қаланың сыртқы келбеті де өзгерді. Мешіттер мен үйлер бұзылып, олардың орнына жаңа шіркеулер мен үйлер салынды. Антекерадағы ең көне шіркеу – соңғы готикалық стильде салынған Iglesia San Francisco шамамен 1500 жылы бой көтерді. 1504 жылы Санта-Мария-ла-Майордың Real Colegiata гуманистік университеті құрылды, ол испандық Ренессанс дәуірінің көрнекті жазушылары мен ғалымдарының бас қосып, білім алмасатын ортасына айналды. XVI ғасырда Педро Эспиноса, Луис Мартин де ла Плаза және Кристобалина Фернандес де Аларкон сынды ақындар мектебі қалыптасты. Скульптура мектебі көптеген шіркеулерде жұмыс істеген және Севилья, Малага, Кордова және айналасындағы аймақтарда сұранысқа ие болған шеберлерді тәрбиеледі. Жаңадан салынған шіркеулердің ішінде қала орталығындағы Сан-Себастьян және қаланың ең ірі әрі сәнді ғимараты – Real Colegiata de Santa María, өзінің әсем безендірілген манерлі фасадымен ерекше көзге түсті. XVIII ғасырға дейін тағы да көптеген шіркеулер мен монастырлар салынды (қазіргі күні қалада барлығы 32), сондай-ақ испан барокко стилінде аристократияның және бай азаматтардың сарайлары бой көтерді. Антекераның өркендеуі XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басында біртіндеп тоқтап қалды. Испания Америкадағы отарларын жоғалтты және Еуропадағы бірқатар маңызды әскери қақтығыстарда жеңіліске ұшырады. Бұл терең экономикалық дағдарысқа алып келді, оның салдарынан елдің кейбір аймақтарында тауар айырбасқа көшті. Шіркеу, аристократия және жоғарғы орта тап – шығармашылық өнердің қолдаушылары және демеушілері болған ірі жер иелері – өздерінің байлықтарының көп бөлігін жоғалтты және одан әрі шіркеулер мен сарайлар салуға мүкіндік таппады.

Соңғы замана тарихы

Сегізінші ғасырдың ортасынан бастап Испания бірқатар реформаларға ұшырады, оның ішінде жер реформасы және Шіркеудің ықпалының төмендеуі (1767 жылы иезуиттерді елден қуу) экономиканың баяу қалпына келуіне әкелді. Антекерада мата өндірісі басты өнеркәсіпке айналды. 1804 жылы сары қызба ауруы және одан кейін болған Наполеон соғыстары дағдарыс тудырды. 1960 жылдары жақын орналасқан Коста-дель-Соль халықаралық туризм орталығына айналды, соның арқасында Антекера тағы да экономикалық өрлеуді бастан өткерді. Бүгінде қала ұлттық және аймақтық деңгейде маңызды туристік және мәдени орталық болып табылады.

Экономика

Тарихи тұрғыдан алғанда, аймақтың экономикасы ауыл шаруашылығы өнімдерін (зәйтүн, дән және жүн) өндіру мен өңдеуге, сондай-ақ жиһаз жасау өндірісіне негізделген. XIX ғасырдың ортасында фланель, қағаз, былғары, жібек және сабын өндірілді, сонымен қатар астық, жеміс-жидек, зәйтүн майы және жергілікті кенетін мәрмәр саудасы дамыды. 1890 жылы ірі қант өнеркәсібі құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін аймақ Бобадилла–Гранада темір жолында орналасқан еді және жүн тоқымасы өндірілді. Дегенмен, аймақтың басты жұмыс берушілері астық, жеміс-жидек, зәйтүн майы және шарап өндіру мен саудасымен айналысып тұрды. ХХ ғасырдың басында тоқыма өнеркәсібі құлдырады. Бүгінде туризм басты сала болып табылады және халықаралық саяхатшылардың саны артып келеді.

Көлік

Антекерада екі теміржол станциясы бар: Антекера-Сиюдад – Севилья мен Альмерия арасындағы Media Distancia пойыздарының аялдамасы; және Антекера-Санта-Ана Антекера–Гранада және Мадрид–Малага жоғары жылдамдықты теміржол желілерінде қызмет көрсетеді.