Кіріспе
Құлдықтан құтылу және әйелдер құқығын қолдаушы ақ американдық әйелдер Гримке әпкелері, Сара Мур Гримке (1792–1873) және Анжелина Эмили Гримке (1805–1879) – құлдықтан құтылу және әйелдер құқығын қолдаудың ұлттық деңгейде танымал болған алғашқы ақ американдық әйелдері. Олар лекторылар, жазушылар және педагогтар болды. Олар азаттық қозғалысында болған жалғыз оңтүстік ақ әйелдері болып қала берді. Америкада туған әйелдердің алғашқылары ретінде публично сөз сөйлеуге шығып, әйелдерге қоғамдық істерге қатысуға мүмкіндік берді. Құлдыққа қарсы күрестегі алғашқы әйелдер ретінде, олар афроамерикандықтардың және әйелдердің азаматтық құқықтары арасындағы байланысты ертерек байқады. Сара Гримкенің «Жыныстардың теңдігі және әйелдердің жағдайы» атты памфлеті американдық әйелдің әйелдер құқықтары туралы алғашқы маңызды талқылауын білдіреді. Олар Оңтүстік Каролинада құл иеленуші отбасында өсті, жиырма жасында Филадельфияның ірі квакер қауымдастығының мүшелері болды. Олар құлдықтан құтылу қозғалысына белсенді түрде қатысып, лекциялық сапарлар жасап, отбасылық плантациядағы құлдықпен байланысты өмірлік тәжірибелерін айтып берді. Әлеуметтік реформалар қозғалысында ашық түрде әрекет еткен алғашқы американдық әйелдердің бірі болған олар, өздерінің азаттық қозғалысындағы қызметі үшін сындарға ұшырады. Олар әйелдер құқығын қолдау қозғалысының ерте белсенділері болды. Уэлдпен (төменде қараңыз) бірге олар жеке мектеп ашты. Кейіннен олардың қайтыс болған ағасының аралас нәсілді үш ұлы болғанын және олардың анасы оның құлы болғанын білген соң, балалардың Солтүстікте білім алуына көмектесті. Арчибальд пен Фрэнсис Гримке Солтүстікте қалды, Фрэнсис пресвитериандық пастор болды, бірақ олардың кіші інісі Джон Оңтүстікке қайтып оралды.
The Grimké sisters, Sarah Moore Grimké (1792–1873) and Angelina Emily Grimké (1805–1879), were the first nationally known white American female advocates of the abolition of slavery and women's rights. They were speakers, writers, and educators. They were and remained the only Southern white women in the abolition movement. As the first American born women to make a public speaking tour, they opened the way for women to take part in public affairs. As the first female anti slavery agents, they early saw the connection between civil rights for African Americans and civil rights for women. Sarah Grimke's pamphlet, The Equality of the Sexes and the Condition of Women, represents the first serious discussion of woman's rights by an American woman. They grew up in a slave owning family in South Carolina, and in their twenties, became part of Philadelphia’s substantial Quaker society. They became deeply involved with the abolitionist movement, traveling on its lecture circuit and recounting their firsthand experiences with slavery on their family's plantation. Among the first American women to act publicly in social reform movements, they were ridiculed for their abolitionist activity. They became early activists in the women's rights movement. With Weld (see below), they eventually founded a private school. After discovering that their late brother had had three mixed race sons, whose mother was one of his slaves, they helped the boys get education in the North. Archibald and Francis J. Grimké stayed in the North, Francis becoming a Presbyterian minister, but their younger brother John returned to the South.
Ерте өмір және білім
Гримке әпке-шешесінің әкесі, судья Джон Фаушеро Гримке, құлдықты жақтаған белсенді адам болды. Гримке бай плантатор болған, оның бірнеше табысты плантациялары мен жүздеген құлдары болған. Ол әйелінен 14 бала тапқан, сондай-ақ құл болған әйелдерден кем дегенде үш баласы болған. («Плантация балалары» бөлімін қараңыз). Үш баласы нәресте кезінде қайтыс болды. Гримке Оңтүстік Каролина Жоғарғы Сотының бас судьясы қызметін атқарды. Олардың әйелінің ағасы Бенджамин Смит Солтүстік Каролинаның губернаторы болды. Сара алтыншы, ал Анжелина он үшінші бала еді. Сара заңгер болып, әкесінің жолын жалғауды қалады. Ол әкесінің кітапханасындағы кітаптарды үнемі оқып, география, тарих және математиканы өздігінен үйренді, бірақ әкесі оған латын тілін үйренуге немесе ағасы Томаспен бірге Йель құқық мектебінде оқитын колледжге баруға рұқсат бермеді. Дегенмен, әкесі оның өткір ақылын бағалап, ол еркек болғанда Оңтүстік Каролинадағы ең ұлы заңгер болар еді деді. Оқуын аяқтағаннан кейін Сара ата-анасынан Анжелинаның тәрбиешісі болуға рұқсат сұрады. Ол кіші әпкесіне үлгі болды, және екі әпке өмір бойы жақын қарым-қатынаста болды. Анжелина көбінесе Саранды «ана» деп атады.
Әлеуметтік белсенділік
Сара жиырма алты жаста болғанда, денсаулығына күтім қажет әкесін Филадельфияға (Пенсильвания) ертіп барды. Квакерлер құлдық пен гендерлік теңдікке байланысты либералды көзқарастарға ие болды, ал Сара олардың діни адалдығы мен қарапайымдылығына, сондай-ақ гендерлік теңсіздік пен құлдыққа қарсы тұруына таң қалды. Әкесінің қайтысынан кейін Сара 1818 жылы Филадельфиядан Чарльстонға оралуға мәжбүр болды. Сол жерде оның аболиционистік көзқарастары күшейді, сонымен қатар ол Анжелинаға да ықпал етті. Сара 1821 жылы Чарльстонды мүлдем тастап, Филадельфияға көшіп барды, онда Анжелина 1829 жылы оған қосылды. Апалар квакер қауымымен тығыз байланыста болды. 1835 жылы Анжелина У. Ллойд Гаррисонға, "Азат етушінің" редакторы мен баспагеріне хат жазды, ол оның рұқсатысыз жариялады. Сол кездегі квакерлер дәстүрлі әдеп-ғұрыпқа қатаң талаптар қойғандықтан, сондай-ақ жеке тұлғалардың қоғамдық әрекеттер жасамас бұрын қауымның барлық шешімдеріне бағынуын қадағалағандықтан, екі әйел квакер қауымынан бірден сөгіс естіді, бірақ оларды құлдырау қозғалысы іздеді. Апалардың алдында таңдау тұрды: квакер қауымының абыройлы мүшесі болу немесе құлдыққа қарсы белсенді жұмыс істеу. Олар соңғысын таңдады. Алис С. Росси айтқандай, бұл таңдау "олардың екеуінің де өміріне қойылған көптеген шектеулерді жылдам түсінуіне мүмкіндік берді. Олардың физикалық және зиялық күштері көп ұзамай толыққанды кеңейді, олар мен олардың идеялары ұзақ уақыт бойы өсіп-өніп, содан кейін кенеттен босатылғандай болды". Кейінірек Анжелинаға үйленген аболиционист Теодор Велд оларды аболиционистік баяндамашыларға дайындады. Олар өмірінде алғаш рет осындай көзқарасты бөлісетін адамдармен араласып, жігерленді. Сара 1836 жылы квакерлер жиналысында құлдықты жою туралы талқылауға тырысқанда, оны тағы да сөгісті. Бостондық афроамерикалық оратор Мария Стюарттың үлгісімен Гримке апалар АҚШ-тағы алғашқы әйел ораторлардың қатарына кірді. Олар алдымен "салондық кездесулерге" немесе "тігіншілер үйірмесіне" қатысты, бұл тек әйелдерге арналған, өйткені бұл дұрыс деп саналды. Көбінесе қызығушылық танытқан еркектер жасырын түрде жиналысқа кіретін. Апалардың сыныптық жағдайы мен құл иелену тәжірибесі, сондай-ақ бай фермерлік отбасынан шыққандары оларға назар аударды. Олар көпшілікке жетіп, Гримке апалар әртүрлі аудиторияның алдында (еркектер мен әйелдер) сөйлей бастады. Олар әлеуметтік конвенцияларға екі жағынан қарсылық көрсетті: біріншіден, бұл мәселе бойынша көп еркек баяндамашылар баспасөзde сынға ұшыраған кезде, құлдыққа қарсы қозғалыстың атынан сөйлеу; екіншіден, олардың көпшілік алдында сөйлеуі сынға алынды, өйткені бұл әйелдерге лайық емес деп саналды. Бір топ дін қызметкерлері Киелі кітапқа сілтеме жасап, әйел бауырластарды "әйелдің лайықты саласынан" шыққандары үшін айыптады, ол үнсіздік пен бағынумен сипатталды. Олар әйелдердің қысымға ұшырағанын, биліксіз әйелдер қоғамның кемшіліктерін түзетуге шамасы келмейтінін түсінді. Олар белсенді феминистерге айналды. Анжелина Гримке өзінің алғашқы трактатын жазды, "Оңтүстік христиан әйелдеріне үндеу" (1836), Оңтүстік әйелдерін ақ әйелдік және қара құлдарға қарсы қозғалысқа қосылуға шақырды. Ол Оңтүстік әйелдерімен бауырластық, ақылға қонымды тілмен сөйледі. Ол өз шығармасын құлдықтың АҚШ-тың тәуелсіздік декларациясына және Мәсіхтің ілімдеріне қайшы екенін көрсетумен бастады. Ол құлдарға да, қоғамға да келтірілген зиян туралы айтты. Ол құлдарды оқытуды және оқырмандарының құлдарын босатуды жақтады. Құлдық елдерінің заңдары осы екі әрекетті де шектеу немесе тыйым салғанмен, ол оқырмандарын заңсыз заңдарды елемеуге және дұрыс нәрсені жасауға шақырды. "Жауапкершілік, достарым, сіздерге де, елшілерге де бірдей жатпайды. Міндет біздікі, ал оқиғалар - Алланыкі". Ол оқырмандарын "осы үлкен моральдық қақтығысқа дайын болуға" шақырды. Сара "Оңтүстік штаттарының дін қызметкерлеріне арналған хат" (1836) жариялағанда және Анжелина өзінің үндеуін 1837 жылы қайта жариялағанда, апалар одан да көп дау тудырды. Сол жылы олар солтүстік-шығыстағы конгрегационалистік шіркеулерде лекциялар оқыды. Құлдықты айыптаумен қатар, апалар нәсілдік дискриминацияны да айыптады. Сонымен қатар, олар (ақ) әйелдердің қара әйел құлдармен табиғи байланысы бар деп мәлімдеді. Соңғы екі идея тіпті радикалды аболиционистер үшін де өте радикалды болды. Олардың аболиционистік мақсаттағы көпшілік сөздері әрқашан сынға ұшырады, әр шабуыл Гримке апаларын одан да бекемдете түсті. Катарине Бичердің көпшілік сөздеріне жауап ретінде Анжелина Бичерге бірқатар хаттар жазды, кейін "Катарине Бичерге хаттар" деген атпен жарияланды, аболиционистік мақсатты қызу қорғады және осы мақсатта көпшілікке сөйлеу құқығын қорғады. Жыл соңына қарай апалар конгрегационалистік мінбарлардан айыпталып жатты. Келесі жылы Сара дін қызметкерлерінің шабуылдарына жауап ретінде олардың сөздерін демелеген аболиционистік қоғамның президентіне жолданған хаттар сериясын жазды. Бұл хаттар "Жыныстың теңдігі туралы хаттар" деп белгілі болды, онда ол әйелдердің көпшілікке сөйлеу құқығын қорғады. 1838 жылға қарай мыңдаған адамдар олардың Бостон лекциялық сериясын тыңдауға жиналды. 1839 жылы апалар Велдпен бірге "Америкалық құлдық: мың куәгерлердің куәлігі" атты құрастырманы жариялады, онда оңтүстік газеттерінен алынған куәгерлердің сөздері мен жарнамалары жинақталған. 1954 жылға дейін Теодор көбінесе лекциялық сапарларда немесе Вашингтонда болды. Кейін қаржылық қиындықтар оны табыстырақ кәсіпке итермеледі. Біраз уақыт олар Нью-Джерсидегі фермада тұрып, пансион мектебін басқарды. Көптеген аболиционистер, соның ішінде Элизабет Кэди Стэнтон, өз балаларын осы мектепке жіберді. Ақырында ол "Раритан Бэй Одағы" кооперативіне айналды. Апалар енді лекциялық сапарларға қатыспаса да, олар аболиционистер мен феминистер ретінде жеке өмірінде белсенді болды. Сара мен Анжелина бастапқыда феминист болуға ниеттенбеді, бірақ бұл рөлден қашу мүмкін емес деп ойлады. Діңге берілген квакерлердің бұл апаларының еңбектері негізінен діни сипатта, мықты Библиялық аргументтермен толы. Шындығында, олардың аболиционистік көзқарастары мен феминизмі терең діни сенімдерден туындады. Сара, ақырында феминизмді аболиционизмнен басымдыққа қойған, және Анжелина, аболиционистік қозғалысқа көбірек қызығушылық танытқан, екеуі де күшті жазушылар болды. Олар азамат соғысына әкелген аболиционистік аргументтерді тамаша түрде жинақтады. Сараның еңбегі 20 ғасырдың соңындағы феминистік қозғалысқа таныс көптеген мәселелерді қамтыды, 150 жыл өткен соң да. Азамат соғысынан бұрын апалар өздерінің інісі Генридің күйеуі қайтыс болғаннан кейін Нэнси Уэстон, құл болған аралас нәсілді әйелмен қарым-қатынаста болғанын білді. Олар бірге үш аралас нәсілді ұлды өсірді: Арчибальд, Фрэнсис және Джон (әкесі қайтыс болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң дүниеге келді). Апалар ең үлкен екі жүрегін оқу үшін солтүстікке жіберді және оларды қаржылық жағынан қолдады. Фрэнсис Дж. Гримке Линкольн университетін (Пенсильвания) және Принстон теологиялық семинариясын бітірген пресвитериан пасторы болды. 1878 жылдың желтоқсанында Фрэнсис Шарлотта Фортенге, белгілі педагог және жазушыға үйленді, және олардың Теодора Корнелия атты бір қызы болды, ол нәресте шағында қайтыс болды. Арчибальд Линкольн университетін бітіргеннен кейін Гарвард құқық мектебін бітірді және 1894 жылдан 1998 жылға дейін Доминикан Республикасының АҚШ консулы болды. Арчибальдтың қызы Анжелина Велд Гримке (қыз әйелінің құрметіне аталған) белгілі ақын болды. Сара 80 жасқа келгенде, 15-тарауды сынау үшін апалар сәттіліксіз дауыс беруге тырысты.
Мұра
1880 жылы Теодор Велд «Естеліктерде: Анжелина Гримке Велд» атты жинағын жариялады. 1881 жылы жарық көрген «Аялдар сайлау құқығының тарихы» атты алғашқы том Гримке әпкелері және тағы басқалардың есіміне арналған. 1973 жылы Рут Бадер Гинзбург Сара Гримкенің «Мен жынысым үшін ешқандай жеңілдік сұрамаймын. Бізден тек мойнымыздан аяқтарыңды алып тастауларын ғана өтінемін» деген сөзін келтірді, ол Гинзбургтің Frontiero v. Ричардсон ісі бойынша Жоғарғы Сотта алғашқы ауызша дәлелдемелерін беру кезінде айтылған болатын; осы сөздерді Гинзбургтің рөлін сомдаған актриса да RBG (2018) фильмінде қайталады. Гримке әпкелері мен Теодор Дуайт Велд Бетти Андервудтың «Қалдық пен орман» (1975) атты жасөспірімдер романында маңызды орын алады. Анжелина Гримке Джуди Чикагоның 1979 жылғы «The Dinner Party» атты туындысында бейнеленген. 1998 жылы Гримке әпкелері Ұлттық Әйелдер Даңқы залына енгізілді. Гримке әпкелері Айн Гордонның 2013 жылы Филадельфиядағы Painted Bride Art Center тапсырысымен жазылған «If She Stood» пьесасында басты кейіпкерлер ретінде танылады. Сью Монк Киддтің 2014 жылғы «Қанаттардың тууы» романы Сара Гримкенің өміріне негізделген. 2016 жылы Анжелина Гримке Ұлттық Құлдықтан Азат ету Даңқы залына енгізілді. Мелисса Рендждің «The Grimké Sisters at Work on Theodore Dwight Weld’s American Slavery As It Is (1838)» атты өлеңі 2019 жылдың 30 қыркүйегінде жарық көрген «The Nation» журналында жарияланды. 2019 жылдың қарашасында Хайд-парктегі Непонсет өзенінің үстіндегі жаңадан қайта жасандырылған көпір Гримке әпкелерінің құрметіне аталды. Қазір ол Гримке әпкелері көпірі деп белгілі. Гримке әпкелері Бостон әйелдерінің мұра жолында еске алынады.
Мұрағаттық материалдар
Гримкелер отбасының құжаттары Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Оңтүстік Каролина тарихи қоғамында сақталады. Weld–Grimké құжаттары Мичиган университетінің Энн-Арбор қаласындағы Уильям Л. Клементс кітапханасында. Сара Гримкеге қатысты құжаттар Техас университетінің кітапханасында сақталған. Конгресс кітапханасында Сара Гримкеден Сара Мапс Дугласқа жазылған 5 хат бар.