Кіріспе

Қозғалтқыш ретінде жүзбекөптегіштерді пайдаланатын су спорты
су спорты

Жүзбекөптегішпен жүзу – бұл су спортының бір түрі. Ол жүзбекөптегіштерді қолданып жүзудің төрт техникасын қамтиды: моноласта немесе екіласта қолданып, су бетінде түтікпен немесе моноласта қолданып, тынысты ұстап немесе ашық циклды акваланг жабдықтарын пайдалана отырып су астында жүзу. Жарыстар жүзу жарыстарындағы сияқты қашықтықтарда бассейн мен ашық су объектілерінде өтеді. Әлемдік және құрлықтық деңгейдегі жарыстар Су асты әрекеттерінің әлемдік федерациясы (CMAS, World Underwater Federation) ұйымдастырады. Бұл спорттың алғашқы әлем чемпионаты 1976 жылы өткен. Сонымен қатар, 1981 жылдан бері ол Дүниежүзілік ойындардағы трендтік спорт түрі ретінде танымал және 2015 жылдың маусым айында 2015 жылғы Еуропа ойындарында көрсетілді.

Спорт түрінің ережелері мен сипаттамасы

Халықаралық ережеде бәсекелестер жүзушілер ретінде, емес, жеңіл жүзушілер немесе суға түсушілер ретінде сипатталған.

Жарыстың түрлері

Жарыс екі санатқа бөлінеді: бассейн және ұзақ қашықтыққа жүзу (сонымен қатар ашық су деп те аталады). Бассейннің ұзындығы 50 метр, ені 21 метр және тереңдігі 1,8 метр болуы керек, яғни олимпиадалық стандарттағы бассейн (ұзын жол бассейні деп те аталады) Олимпиада ойындары мен FINA әлем чемпионаттарында жүзу жарыстарын өткізуге қолайлы. Халықаралық ережелер 25 метрлік бассейннің (қысқа жол бассейні деп те аталады) қолданылуына рұқсат бермейді, бірақ олар аймақтық және ұлттық жарыстарда пайдаланылады. Ұзақ қашықтыққа жүзуге арналған орындарға теңіз және табиғи су қоймалары, мысалы, тұщы су өзендері мен көлдер кіреді. Орынды таңдау критерийлері – «төмен ағыс және толқындар» және жергілікті билік органдары растаған «жүзуге жарамды су сапасы». Жарыс кезінде алаңды теңіз белгілерімен (буйлермен) белгілеп, қауіпсіздік кемелерімен күзетіледі, сондай-ақ төрешілерге бағыттардағы бұрылыстарды бақылау үшін байқау пункттері (немесе қосымша кемелер) қарастырылады.

Екі жақ қанаттары

Би-финдер (немесе BF, сондай-ақ "стерео-финдер" деп те аталады) – маска, шнорхел және қанаттарды пайдаланып, беткейде кроль стилімен жүзу. BF жарыстары бассейнде 50, 100, 200, 400 метрлік қашықтықтарда, сондай-ақ 4x100 метрлік аралас эстафета (2 ер, 2 әйел) және ашық суда 4 км және 6 км сияқты әртүрлі ұзақ қашықтықтарда өткізіледі. BF 2006 жылы моноқанат сатып алуға шамасы жетпейтін жүзушілерге жарысқа қатысу мүмкіндігін беру үшін енгізілген. Жүзушілер жарыс барысында, бастау кезінде немесе бассейннің соңында бұрылғанда 15 метрге суға түсуге рұқсат етілгеннен басқа, әрдайым су бетінде болуы керек.

Жабдық

Плавный жүзу, көбінесе спорттық жүзумен салыстырылады, маскалар, плавниктер, шнорхельдер және су астында тыныс алу құралдарын қолдану арқылы осы спорттан ерекшеленеді. Бұл спорттың су астындағы снорхелмен жүзу, демімен суға түсу және ашық циклды аквалангпен суға түсу сияқты суға түсу техникасынан пайда болғанын көрсетеді. Халықаралық ережелерде көзді қорғау және су астында көру мүмкіндігі үшін масканы қолдану талап етілгенінен басқа, маска таңдау бойынша ешқандай талаптар жоқ. Орталыққа орнатылған шнорхельдер (кейде алдыңғы шнорхельдер деп те аталады) құбыр ұзындығы мен ішкі диаметрінің ең төменгі және ең жоғары талаптарына сәйкес келген жағдайда ғана қолдануға рұқсат етіледі. Плавниктер де халықаралық ережелермен реттеледі. Моноплавниктердің максималды көлемі шаблон арқылы тексеріледі, ал екі плавниктер CMAS сертификаттаған (яғни, гомологациялаған) брендтердің бірі болуы керек. Су астында тыныс алу құралдарына рұқсат тек ашық циклды аквалангты пайдалануға беріледі, онда тыныс алу газы ретінде қысылған атмосфералық ауа қолданылады. Оттегі қосылған қоспаларды пайдалануға тыйым салынады. Баллондардың максималды қысымы 200 бар және минималды сыйымдылығы 0,4 литрмен шектеледі. Регуляторларға талаптар қойылмаса да, жүзушілер оларды қажетсіз бөлшектерден тазалауға болады.

Жас тобының атауы Жас тобының коды Жас диапазоны Шектеулер
Senior A (Үлкендер А) 18 жас және одан жоғары Шектеулер жоқ
Junior B (Жастар В) 16–18 жас Шектеулер жоқ
Junior C (Жастар С) 14–16 жас Ашық суда жүзудің максималды ұзындығы – 8 км
Junior D (Жастар D) 12–14 жас Ашық суда жүзудің максималды ұзындығы – 6 км, AP қашықтығының максималды ұзындығы – 25 м
Junior E (Жастар Е) 12 жасқа дейін «Бәсекеге дейінгі топ» деп аталады; бұл жас тобы үшін ұлттық ережелер қолданылады, себебі бұл топ үшін халықаралық жарыс жоқ.
Master V0 (Шебер V0) 25–35 жас Шектеулер жоқ
Master V1 (Шебер V1) 35–45 жас Шектеулер жоқ
Master V2 (Шебер V2) 45–55 жас Шектеулер жоқ
Master V3 (Шебер V3) 55–65 жас Шектеулер жоқ
Master V4 (Шебер V4) 65–75 жас Шектеулер жоқ
Master V5 (Шебер V5) +75 жас Шектеулер жоқ

Шығуы мен тарихы

Бұл спорт 1930 жылдары алғашқы резеңке жүзбектердің қолжетімділігінен кейін Еуропада дамыды. Италиялық дайвинг пионері Луиджи Ферраро 1951 жылы теңізде алғашқы жүзбекпен жүзу жарысын ұйымдастырғаны, ал 1955 жылы мұхитты жүзуге өткізгені хабарланды. Су астына түсу және су асты бағытталған жүзуді қамтитын көп түрлі спорттық іс-шара болған бірінші Еуропа чемпионаты 1967 жылдың тамыз айында Италияның Анжера қаласында «Су асты техникасының бірінші Еуропа чемпионаты» деген атаумен өтті. Жүзбекпен жүзудің нақты жарыстары 40 метр және 1000 метр қашықтықтағы жарыстар болды, оларда жүзушілер су бетінде жүзу техникасын немесе тиісінше тыныссыз және суға бату техникасын қолданды. 1969 жылы су асты бағытталған жүзуден бөлек, бірінші Еуропа жүзбекпен жүзу чемпионаты Швейцарияның Локарно қаласында өтті. Бірінші әлем чемпионаты 1976 жылы Германияның Хановер қаласында өткізілді, содан кейін 1981 жылы АҚШ-тың Калифорния штатындағы Санта-Клара қаласында өткен бірінші Әлем ойындарына бұл спорт түрі қосылды. 1988 жылы Францияның Париж қаласында, ал 1989 жылы Венгрияның Дунауйварост қаласында бірінші жасөспірімдер әлем чемпионаты өтті. 1970 жылдардың басында моножүзбек пайда болғаннан кейін, он жылдықтың соңына дейін барлық әлемдік рекордтар жаңаланды, себебі екі жүзбек орнына қолданғанда оның артықшылықтары байқалды.

Басқарушы орган

Басқарушы орган – CMAS Finswimming Commission. Оның міндеттеріне қажет болған жағдайда бәсеке ережелерін жаңарту, CMAS чемпионаттары, Дүниежүзілік ойындар және халықаралық деңгейдегі рекордтарға сәйкес келетін немесе олардан жоғары көрсетілген ұлттық федерациялардың рекордтарын тіркеу, сондай-ақ CMAS World Ranking жүйесін қолдау кіреді. Бұл жүйе – ең соңғы Финсвимминг әлем чемпионаттары мен Әлем кубогының кезеңдерінде үздік нәтиже көрсеткен ең жас және ересек ерлер мен әйелдердің тізімі. Комиссия CMAS директорлар кеңесіне және CMAS қолдауымен ұйымдастырылатын жарыстарды ұйымдастырушыларға да көмектеседі. 2015 жылғы маусым айының мәліметі бойынша, келесі елдер мен аумақтардың ұлттық федерациялары комиссияға қосылды: Алжир, Аргентина, Армения, Австрия, Австралия, Бельгия, Беларусь, Канада, Камерун, Кабо-Верде, Чили, Колумбия, Куба, Қытай, Хорватия, Кипр, Чехия, Дания, Эквадор, Египет, Эстония, Финляндия, Франция, Германия, Ұлыбритания, Грекия, Венгрия, Гонконг, Индонезия, Италия, Жапония, Иордания, Қазақстан, Кения, Корея, Кувейт, Қырғыз Республикасы, Ливан, Люксембург, Ливия, Мексика, Мариан аралдары, Черногория, Нидерланды, Палестина, Перу, Филиппин, Сан-Марино, Сауд Арабиясы, Сербия, Сингапур, Словакия, Словения, Испания, Швейцария, Сирия, Ресей, Тунис, Түркия, Тайвань, Таиланд, Біріккен Араб Әмірліктері, АҚШ, Венесуэла және Вьетнам.

CMAS байқаулары

2007 жылдан бастап CMAS халықаралық деңгейде төрт жарысты тікелей қадағалайды: Әлем чемпионаты, құрлық чемпионаттары, Әлем кубогы және CMAS Junior Trophy.

CMAS Жасөспірімдер кубогы

Бұл ерлер мен әйелдер арасындағы жасөспірімдер ұлттық құрамалары үшін жыл сайын өткізілетін жүзу бассейніндегі шара.

CMAS-қа сәйкестендірілген басқа да оқиғалар

1993 жылдан бастап үш Панамерикан чемпионаты өтті, соңғысы 2001 жылы Колумбияның Кали қаласында ұйымдастырылды. Сондай-ақ бес "Араб аймағы" чемпионаты болды, соңғысы 2003 жылы (Бейрут, Ливан) қаласында өткізілді.

Әлемдік ойындар

Финсайыс 1981 жылы өткен алғашқы ойындардан бері Әлемдік ойындар бағдарламасына трендтік спорт түрі ретінде енген. Қатысу құқығы CMAS әлемдік тізіміндегі ең үздік жүзушілерге және CMAS финсайыс комиссиясы іріктеген ең жақсы эстафета командаларына ғана беріледі.

Басқа спорттық жарыстар

Финсвимминг келесі көп түрлі спорттық іс-шараларда пайда болды: Азия жабық ойындары, Боливар ойындары, Оңтүстік-Шығыс Азия ойындары, 1998 жылдан 1992 жылға дейін Дүниежүзілік корпоративтік ойындар және Дүниежүзілік студент-спортшылар ойындары. Бұл спорт түрі сондай-ақ 2013 жылдың шілдесінде өткен 27-ші жазғы Универсиадада және 2015 жылдың маусымында өткен Еуропа ойындарында демонстрацияланды.

Олимпиада ойындары

2020 жылға дейін Олимпиада ойындарында жеңілдете жүзу (финсвимминг) бойынша жарыс немесе көрсету өткезілген жоқ. Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) тарапынан су спортының халықаралық федерациясы ретінде мойындалған CMAS 1986 жылы тек жеңілдете жүзу негізінде мойындалды. 1999 жылы Грекияның Афина қаласында өтетін 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына жеңілдете жүзуді қосу мүмкіндігі қарастырылғандығы туралы хабарланды. 2002 жылы ХОК 2008 жылғы Пекин Олимпиадасының бағдарламасына жеңілдете жүзуді қосатын су спортын қарастырды, бірақ федерация мүшелігі, ірі жарыстарға қатысатын елдер саны, сондай-ақ ең көп сұранысқа ие спорт түрлерінің теледидар мен баспасөз арқылы жариялануы бойынша статистиканы қарастырғаннан кейін, оған және тағы сегіз спорт түріне қабылдаудан бас тартты. Себебі, аталған спорт түрлері қазіргі бағдарламадағы спорт түрлерінен гөрі жоғары деңгейдегі әлемдік қатысу мен қызығушылықты көрсетпеді, демек, қосымша құнды әкеле алмайды деп саналды.