Кіріспе

Британдық саясаткер (1875–1937)

Сэр Эрик Кэмпбелл Геддес (26 қыркүйек 1875 – 22 маусым 1937) – британдық кәсіпкер және консервативті саясаткер. Теміржол саласында тәжірибесі бар, ол Батыс майданында әскери тасымалды басқарды, генерал-майор шенімен. Кейін 1917–1919 жылдары Әскери-теңіз министрлігінің бірінші лорды (саяси лауазым болғанына қарамастан, вице-адмирал шенімен) болды. 1919–1921 жылдары алғашқы Көлік министрі қызметін атқарды, осы қызметте ол "Геддес балтасы" деп белгілі болған мемлекеттік шығыстарды күрт қысқартуға жауапты болды.

Өмірбаян және білім

Британдық Үндістанда дүниеге келген Геддес, Шотландияның Эдинбург қаласынан шыққан Окленд Кемпбелл Геддестің ұлы еді. Оның туыстарының арасында доктор Мона Чалмерс Уотсон және 1-ші барон Геддес болған Окленд Геддес те бар еді. Ол Оксфорд әскери колледжінде және Эдинбургтағы Мерчистон замогы мектебінде білім алды, бірақ оны оқудан шығарып жіберді.

Іскерлік мансап

Содан кейін Геддес АҚШ-та ағаш кесуші және болат жұмысшысы сияқты жұмыстардың арасында екі жарым жыл шарлап, ақырында Балтимор және Огайо темір жолының станция бастығы болып, содан кейін вагондарды іздеуші (car tracer) болды. Ол кенеттен үйге оралғанда, үлкен әпкесі оны қатал сөзге алды. 1895 жылдың соңында ол Үндістанға мүлік басқарудағы шағын қызметке жіберілді, онда ол Рохилкунд және Кумаон темір жолына ауысудан бұрын жеңіл темір жолдарды салды. 1901 жылы ол суперинтендант болды. 1904 жылы NER-дің өтемақы агенті (жаңадан құрылған лауазым) болып тағайындалды, 1906 жылы бас тауар менеджерінің орынбасары, 1907 жылы бас тауар менеджері, ал 1911 жылы бас менеджердің орынбасары болды. Оның NER-дегі бастапқы жалақысы жылына 500 фунт стерлинг болған, ал 1915 жылы кеткен кезде 5000 фунт стерлингке дейін өсті; соғыс аяқталғанда ол 50 000 фунт стерлинг көлемінде сыйақы алды. 1922 жылдың соңында құрылған Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының төрағасы лауазымына оны да қарастырған, бірақ таңдау Уильям Уайтлоуға бұйырды.

Саяси мансап

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Геддес үкіметтік қызметке қару-жарақ министрі Дэвид Ллойд Джордж шақырған "идеалды және белсенді" адамдардың бірі болды. 1915 жылы Ллойд Джордж Геддесті таңдап, оқ-дәрімен қамтамасыз ету бас директорының орынбасары лауазымын берді, содан кейін ол NER-ден кетті. Хейг пен Геддес Ллойд Джорджпен таңғы ас ішіп, Адмиралтействода жаңа басшылықты талап етті. 1917 жылдың 6 шілдесінде Хейгтің ұсынысымен Геддес азаматтық өмірге оралып, Адмиралтействоның бірінші лорды болды. Осы лауазымда жұмыс істеу үшін ол Парламенттің төменгі палатасының мүшесі болуы керек еді және Кембриджтен өткізілген қосымша сайлауда сайланды. Сол айда ол Патшалық Кеңесіне ант берді. "Daily Telegraph" газетінің теңіз жайлы тілшісі сэр Арчибальд Херд кейін Геддес пен Ллойд Джордж туралы: "Премьер-министр мен Геддестен теңіз ісіне осы деңгейде білімі жоқ екі адамды бірге табу мүмкін емес" деп жазды. Конвойлер жағдайды өзгертіп жатты. Геддес Белфаст кеме жасаушы лорд Пирриді сауда кемелерін салудың бас контролері етіп тағайындады. Бұл одақтастардың үлкен жеңісі болды. Ллойд Джордж Геддесті "мемлекет қажеттілікке шақырған ең керемет адамдардың бірі" деп бағалады. 1919 жылдың қаңтар айында Геддес Адмиралтействодан кетіп, Бат орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Содан кейін Ллойд Джордж одан жаңа Көлік министрлігін құруды сұрады. Бұл жаңа кеңсе құрылғанға дейін, 1919 жылдың мамыр айына дейін ол портфелі жоқ министр ретінде үкіметте қалды. 1919 жылдың мамыр айында ол бірінші Көлік министрі болып тағайындалды. Жаңа министрлікке теміржолдар, жолдар, каналдар мен портерлерді басқару жүктелді, бірақ парламенттің екі палатасында да ұлттандыруға бойысқандығы және үлкен көлемі үшін сынға ілікті. 1921 жылдың күзінде теміржолдарды мемлекеттік басқарудан компанияларға қайтару мәселесі қаралып, Көлік министрлігіне қосымша қысым жасалды. Геддес саяси тартысқа құштар емес және оған қабілеті де жетпеді, ол 1921 жылдың қарашасында отставкаға кетті. Қабылданғаннан кейін мемлекеттік шығындарды қысқарту экономиканы одан әрі нашарлатты. Геддес 1922 жылы үкіметтен және Парламенттен кетіп, "Dunlop Rubber" компаниясының директоры болды. 1924 жылдан өмірінің соңына дейін ол Imperial Airways компаниясының төрағасы болды.

Отбасы

Геддес 1900 жылы пастор А. Стоукстың қызы Гвендоленге үйленді. Олардың үш ұлы болды, соның ішінде сэр Рей Геддес, Dunlop Rubber Company компаниясының бұрынғы төрағасы. Эрик Геддес 1937 жылдың маусым айында 61 жасында, бірнеше жыл бойы денсаулығы нашарлағаннан кейін дүние салды.