Кіріспе

Андернах – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Майен-Кобленц ауданының қаласы, шамамен 30 000 тұрғыны бар. Ол Рейн өзенінің сол жағалауында, Нойвид алқабының соңында, солтүстіктегі бұрынғы шағын балықшылар ауылы Форних пен оңтүстік-шығыстағы Нетте өзенінің құйылысы арасында, Кобленцтен солтүстікке қарай 13 миль (21 км) қашықтықта орналасқан. Андернахқа қарасты қалалық аудандар: Келл, Мизенхайм, Айх, Намеди және Бад Тёнисштайн. Андернахтан бірнеше жүз метр төмен аққанда Рейн аңғары екі жағынан да тарылып, романтикалық Орта Рейннің солтүстік бөлігін құрайды. Рим дәуірінде-ақ бұл тар өткелдің басталатын жері "Porta Antunnacensis" немесе Андернах қақпасы деп аталған. Ол Краненберг (ағылш. Crane Hill – Кран төбесі) және Энгветтер (Тарық нөсер) есімді екі төбеден тұрады, олар шарапшылық ауыл Лёйтесдорфқа (Бад Хённингеннің сыртқы қалалық ауданы) жақын, Рейн өзенінің оң жағында орналасқан. Кран төбесі астындағы ескі кранның құрметіне аталған (қараңыз төмен); бұрын (1650 жылға дейін) бұл төбе "Гейерсберг" ("Құбыршық төбесі") деп аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл жерде екі Rheinwiesenlager уақытша тұтқын лагері орналасқан.

Жергілікті диалект

Неміс қалаларының көпшілігі сияқты, Андернахтың да өзіне тән жергілікті диалектісі бар – "Андернах Плат" ("Андернах диалектісі"), онда "Андернах" және диалекттің өзі "Анненах" және "Анненах Плат" деп аталады. Ол Мозель франкон тілдерінің кіші тобына жатады және стандартты неміс тілінен едәуір өзгешеленеді. Мысалы, Рейн өзені стандартты неміс тілінде "Rhein" деп аталады (ағылшын тіліндегі "Rhine" сөзінің айтылуына ұқсас, "r" дыбысынан басқа), ал диалектіде "Rhäin" деп аталады; "r" дыбысынан басқа, ол ағылшын тіліндегі "rain" сөзінің созылған "a" дыбысына ұқсас. Тағы бір мысал келтірейік, "жел" (ағылш. wind) және "қыс" (ағылш. winter) сөздері диалектіде "Weend" және "Weende" болып өзгереді. Екі "е" әрпі француз тіліндегі "é" дыбысына ұқсас айтылады. Қоршаған аймақтардағы басқа диалекттерден айырмашылығы, Андернах диалектісі Кельнмен байланысы болғандықтан Рипуар диалектісіне жақын. Толық мысалдар үшін неміс тіліндегі Wikipedia сайтына қараңыз.

Қаланың гербі мен мөрі

1344 жылдан бері белгілі Андернах қаласының елтаңбасында (түстер алғаш рет 1483 жылы қолданылды) X пішінде орналасқан екі қызыл кілтпен бейнеленген ақ қалқанның үстінде қара крест көрсетілген. Геральдика тілінде бұл – argent, қара крест күміс фонға орналасқан, ал кілттер қызыл түсті. Күміс түсті фондағы қара крест Кельн курфюрсттығының билігін символдайды; кілттер Трир архиепископтығының (және Трир соборының) қасиетті әулиесі Петрге сілтеме жасайды, Андернах осы архиепископтықтың құрамында болған. Қызыл (кілт) түсі Трир курфюрсттығының елтаңбасындағы күміс фондағы қызыл крестке байланысты. Ең көне қалалық мөрде тақ отырған Қасиетті Мария бейнеленген, оның оң қолында шіркеу, сол қолында қала бар. Мөрдегі жазу: MATER DEI PATRONA CIVIUM ANDERNACENSIUM – Құдай анасы, Андернах қаласының қамқоршысы. Ең көне мөр 1200 жылға дейін жасалған, ал мөрдің ең көне басылымы 1250 жылға жатады.

Сипаттама

Римдіктер б.з.д. 12 жылы Антунакум деп атаған, ежелгі кельт қонысы орнында құрылған Андернах, Германияның ең көне қалаларының бірі және 1988 жылы «Мыңжылдық тойын» өткізді. Римдіктер мен келт атауларының екеуі де «Антуннос/ус ауылы немесе шаруа қожалығы» дегенді білдіреді – әлі анықталмаған адамның есімі. 12-19 ғасырларда ол Кёльн курфюрсттығының оңтүстікке қарайғы соңғы бекінісі болды. Туристік тартымды ортағасырлық қала қабырғаларының қалдықтарынан өзге, Андернах қаласында бірнеше ескі өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан, мысалы, ірі сыра қайнатушылық (19 және 20 ғасырлардағы оннан астам сыра қайнатушылық пен диірмендердің соңғысы 2008 жылы бұзылды). 19 ғасырда қала темекі мұндздықтарын жасау үшін диірмен тастары, кірпіш және саз өндірісімен танымал болды. Оның өнеркәсіптік/өндірістік базасының ең заманауи өкілдері – суық прокатталған қалайы лентасын өндіретін ірі болат зауыты, сондай-ақ дәрілік препараттар, тағамдық шикізат, шойын өнімдері, қозғалтқыштар мен олардың бөлшектерін өндіретін компаниялар. Аймаққа келетін туристер көбінесе 183 фут (56 м) биіктігіндегі «Дөңгелек мұнара» (нем. «Der Runde Turm»), 1453 жылы салынған, архиепископтық (Кёльн курфюрсттығы) қамалдың қираған қалдықтары, жақсы сақталған мұнарасы және бірнеше жақсы қалпына келтірілген қабырға мұнаралары мен екі қақпасы бар қала қабырғасының қалдықтарын көреді: шамамен 1200 жылы салынған «Рейн қақпасы» («Rheintor»), бастапқыда «Астық қақпасы» («Kornpforte») аталған (соңғы жөндеуі мен қайта құрылысы 17 ғасырдың жоспарлары бойынша 1899 жылы жасалды) және бастапқыда «Қала қақпасы» («Burgpforte») деп аталған «Кобленц қақпасы» («Koblenzer Tor»); ортағасыр мен Ренессанс дәуірінде, 19 ғасырға дейін «қақпа» орнына қала және шіркеу қақпаларын білдіру үшін неміс тілінде «Pforte» (латыншадан «porta») сөзі қолданылды. Оның ежелгі өнеркәсіптік тарихының тағы бір символы – Андернахтың «Ескі кран» (нем. «der Alte Krahnen»), 16 ғасырлық тас тіректегі дөңгелекті кран, диаметрі 29 фут (9 м) және биіктігі 31 фут (9 м), қала сыртында, ескі портың өзен жағалауына жақын орналасқан, ол тіпті 14 ғасырлық ағаштан жасалған жүзетін дөңгелекті кранды ығыстырды. 1561 жылдан 1911 жылға дейін 350 жыл бойы жұмыс істеді. Кранның жоғарғы бөлігін айналдыру үшін екі-төрт адам қажет болды, олар тік ағаш кранның «бағанына» бекітілген үлкен екі ұшты рычагты (көлденең ағаш таяқша) пайдаланды, ал тағы төртеуі үлкен ағаштан жасалған қос дөңгелекті (диаметрі 4 метрден астам) айналдырып, жүк көтерді және түсірді – көбінесе диірмен тастарын, Нидерланды үшін туф тас блогын және шарап шадыларын. Тас қабырғалы (көптеген крандар ағаштан жасалған корпусымен салынған) бұл дөңгелекті кран – Еуропада сақталған осындай құрылыстардың санаулы бірі. Рим империясы кезінде мұндай кранды салу және пайдалану үшін патша сайлауының бұйрығы немесе рұқсаты қажет болды. Католиктік «Аспанға көтерілген Әулие Мария шіркеуі», жергілікті тұрғындар «Біздің ханым шіркеуі» немесе «Әулие Мария соборы» (нем. «Pfarrkirche Maria Himmelfahrt», «Liebfrauenkirche» немесе «Mariendom») – Андернахтағы ең көне тарихи көрікті жер, оның кейбір бөліктері 11 ғасырға дейін жетеді. Қалалық сарай «Фон дер Лейен үйі» (нем. «Haus von der Leyen»), оның құрылысшысы, округ әкімі және курфюрсттің губернаторы «Георг III фон дер Лейен» есімімен аталады, 1600 жылы салынған. Ренессанс және барокко стильдерінде салынған бұл ғимарат 1936 жылдан бері және 1969 жылдан бері қалалық мұражайға ие. Онда римдік «каструм» Антунакумның жақсы үлгісі, 17 ғасырлық қала үлгісі (~1:600 масштабында) және курфюрсттік қалалық қамалдың мұқият жиналған үлгісі (~1:90) көрсетілген. Андернахтың табиғи көрікті жерлерінің бірі – әлемдегі ең биік (макс. 210 фут (64 м)) суық су гейзері, көмірқышқыл газымен қозғалады, күші шайқалған үстел суының бөтелкесіндегідей пайда болады. Ол «Краннан» ағысқа қарай жарты мильдей жерде, «Намедьер Верт» табиғи қорығында (көне неміс тілінде «Намедье аралы») орналасқан, қазір мұндағы арал – құрлықтың бөлігі. Алғаш рет 1903 жылы іске қосылған гейзер 1957 жылы жабылған, бірақ осы ғасырдың басында қаланың тағы бір көрікті жері ретінде қайтадан іске қосылды.

Яһуди тарихы

XII ғасырда Бенджамин Тудельский Андернахты Рейн бойындағы маңызды еврей қауымдастықтары бар 13 қаланың бірі деп сипаттады. Андернахтағы еврей тұрғындары алғаш рет 1255 жылы Кёльн мұрағатында тіркелген. Еврей қауымдастығы 13-15 ғасырларда мерзімді түрде қуғынға ұшырады. 1287 жылдың 3 тамызында Вестербург архиепископы Зигфрид II қалалық еврейлерді жергілікті тұрғындардан қорғау туралы жарлық шығарды. Миквеге баруға болады.

Халық санының өсуі

Жыл Тұрғындар 1790 1.790 1812 2.451 1850 3.500 1871 4.482 1895 6.583 Жыл Тұрғындар 1905 8.789 1933 12.523 1950 15.879 1970 27.140 1995 30.343 Жыл Тұрғындар 1998 30.437 2000 30.263 2004 30.359 2005 30.987 Жыл Тұрғындар 2006 30.567 2010 30.379 2012 30.343 2014 29.500

Музыка

Голландиялық "Т'Андернакен" (Андернахта) халық әні 15-16 ғасырларда Батыс Еуропаның барлық аймақтарында кең таралды және Обрехт, Брумель, король Генрих VIII, Агрикола, Хофхаймер, Зенфль сияқты сол дәуірдің көптеген композиторлары оған музыка жазды.

Негізгі көрікті жерлер

Атақты Лаах көлі (нем. "Laacher See", сөзбе-сөз "Laachian" немесе "Laky" көлі, яғни "көлдік көл" немесе "көлдің көлі", Шотландиядағы "Loch Lochy" атауымен салыстыруға болады) – Эйфель аймағындағы ең ірі maar түзілген көл (дәлірек айтқанда, сумен толған кальдера) және 12 ғасырда салынған бенедиктин монастыры бар. Мария Лаахтың танымал аббаттығы қаладан батысқа қарай 12 миль (19 км) қашықтықта орналасқан. Ол Südliche Voreifel немесе Vordereifel (Эйфельдің оңтүстік-шығыс алдындағы жазықтығы) аймағында жатыр. Намеди қамалы Рейн өзенінің жағасындағы ауылда, Андернах қаласына солтүстік-батыс жақтан іргелес орналасқан. 1909 жылы оны Хогенцоллерн әулетінен Карл Антон ханзадасы мен оның әйелі Бельгия ханзадасы Жозефина Каролина сатып алған. Бүгінде оны олардың немерелерінің жесірі, Хогенцоллерн ханшайымы Хайда басқарады, қамалда концерттер, театрлық қойылымдар, көрмелер, кешкі ас және басқа да шаралар ұйымдастырылады.

Артқы айнасы бар контейнер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада нацистік «Эвтаназия» T4 іс-қимылының құрбандары үшін транзиттік лагерь қызмет етті. Андернахтағы институт психикалық аурулары бар науқастар мен мүгедектерді Хадамар эвтаназия орталығына жіберді, онда құрбандар өлтірілді. 1941 және 1944 жылдар аралығында Андернах транзиттік ауруханасы арқылы шамамен 1560 адам Хадамарға жіберілді. 1996 жылы қала орталығында құрбан болғандарды еске алу үшін ескерткіш салынды. Ескерткіштің ішкі жағы белгілі құрбандардың есімдері жазылған айналармен жабдықталған. Ал қалған 400 нүкте – аты-жөні белгісіз құрбандарды білдіреді.

Инфрақұрылым

Андернах станциясы Сол Рейн желісі мен Эйфелкер темір жолында орналасқан. Ол InterCity, Regional Express (Рейн экспресі, сағат сайын) және Regionalbahn (Миттельрайнбан, сағат сайын) пойыздарымен Кельн мен Кобленц қалалары арасында қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, ол сағат сайын Кайзершеш қаласына дейін Эйфелкер темір жолы бойынша Regionalbahn пойыздары арқылы да қызмет көрсетеді.