Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Андернах – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Майен-Кобленц ауданының қаласы, шамамен 30 000 тұрғыны бар. Ол Рейн өзенінің сол жағалауында, Нойвид алқабының соңында, солтүстіктегі бұрынғы шағын балықшылар ауылы Форних пен оңтүстік-шығыстағы Нетте өзенінің құйылысы арасында, Кобленцтен солтүстікке қарай 13 миль (21 км) қашықтықта орналасқан. Андернахқа қарасты қалалық аудандар: Келл, Мизенхайм, Айх, Намеди және Бад Тёнисштайн. Андернахтан бірнеше жүз метр төмен аққанда Рейн аңғары екі жағынан да тарылып, романтикалық Орта Рейннің солтүстік бөлігін құрайды. Рим дәуірінде-ақ бұл тар өткелдің басталатын жері "Porta Antunnacensis" немесе Андернах қақпасы деп аталған. Ол Краненберг (ағылш. Crane Hill – Кран төбесі) және Энгветтер (Тарық нөсер) есімді екі төбеден тұрады, олар шарапшылық ауыл Лёйтесдорфқа (Бад Хённингеннің сыртқы қалалық ауданы) жақын, Рейн өзенінің оң жағында орналасқан. Кран төбесі астындағы ескі кранның құрметіне аталған (қараңыз төмен); бұрын (1650 жылға дейін) бұл төбе "Гейерсберг" ("Құбыршық төбесі") деп аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл жерде екі Rheinwiesenlager уақытша тұтқын лагері орналасқан.
Andernach is a town in the district of Mayen Koblenz, in Rhineland Palatinate, Germany, of about 30,000 inhabitants. It is situated towards the end of the Neuwied basin on the left bank of the Rhine between the former tiny fishing village of Fornich in the north and the mouth of the small river Nette in the southeast, just 13 mile (21 km) north of Koblenz, with its five external town districts: Kell, Miesenheim, Eich, Namedy, and Bad Tönisstein. A few hundred metres downstream of Andernach the Rhine valley narrows from both sides forming the northern part of the romantic Middle Rhine stretch. Already in Roman times the place the narrow passage begins was named "Porta Antunnacensis" or Andernachian Gate. It is formed by two hills, the Krahnenberg (engl. Crane hill) and the Engwetter (Narrow weather) on the right bank near the wine village Leutesdorf (external town district of Bad Hönningen). The crane hill is named after the old crane beneath his foot (see below); in earlier times (until 1650) the hill was named "Geiersberg" ("Vulture's hill"). After World War II it was the site of two Rheinwiesenlager temporary prison camps.
Жергілікті диалект
Неміс қалаларының көпшілігі сияқты, Андернахтың да өзіне тән жергілікті диалектісі бар – "Андернах Плат" ("Андернах диалектісі"), онда "Андернах" және диалекттің өзі "Анненах" және "Анненах Плат" деп аталады. Ол Мозель франкон тілдерінің кіші тобына жатады және стандартты неміс тілінен едәуір өзгешеленеді. Мысалы, Рейн өзені стандартты неміс тілінде "Rhein" деп аталады (ағылшын тіліндегі "Rhine" сөзінің айтылуына ұқсас, "r" дыбысынан басқа), ал диалектіде "Rhäin" деп аталады; "r" дыбысынан басқа, ол ағылшын тіліндегі "rain" сөзінің созылған "a" дыбысына ұқсас. Тағы бір мысал келтірейік, "жел" (ағылш. wind) және "қыс" (ағылш. winter) сөздері диалектіде "Weend" және "Weende" болып өзгереді. Екі "е" әрпі француз тіліндегі "é" дыбысына ұқсас айтылады. Қоршаған аймақтардағы басқа диалекттерден айырмашылығы, Андернах диалектісі Кельнмен байланысы болғандықтан Рипуар диалектісіне жақын. Толық мысалдар үшін неміс тіліндегі Wikipedia сайтына қараңыз.
As with most German cities, towns and villages, Andernach has its own local dialect – the "Andernacher Platt" ("Andernachian dialect") in which "Andernach" and the local dialect itself is named "Annenach" and "Annenache Platt". It belongs to the Moselle Franconian language subgroup and considerably differs from High German, e. g. the Rhine river is named "Rhein" in High German (pronounced similar to English "Rhine" except for the "r"), but "Rhäin" in the dialect; except for the "r", it sounds similar to English "rain" with a stretched "a". To provide another example, the words "Wind" (engl. wind) and "Winter" (engl. winter) become "Weend" and "Weende" in the dialect. The double "ee" is pronounced like French "é". Unlike other dialects in the surrounding places, the Andernachian dialect is strongly relative to the Ripuarian dialect due its connection to Cologne. For more examples see the German Wikipedia site.
Қаланың гербі мен мөрі
1344 жылдан бері белгілі Андернах қаласының елтаңбасында (түстер алғаш рет 1483 жылы қолданылды) X пішінде орналасқан екі қызыл кілтпен бейнеленген ақ қалқанның үстінде қара крест көрсетілген. Геральдика тілінде бұл – argent, қара крест күміс фонға орналасқан, ал кілттер қызыл түсті. Күміс түсті фондағы қара крест Кельн курфюрсттығының билігін символдайды; кілттер Трир архиепископтығының (және Трир соборының) қасиетті әулиесі Петрге сілтеме жасайды, Андернах осы архиепископтықтың құрамында болған. Қызыл (кілт) түсі Трир курфюрсттығының елтаңбасындағы күміс фондағы қызыл крестке байланысты. Ең көне қалалық мөрде тақ отырған Қасиетті Мария бейнеленген, оның оң қолында шіркеу, сол қолында қала бар. Мөрдегі жазу: MATER DEI PATRONA CIVIUM ANDERNACENSIUM – Құдай анасы, Андернах қаласының қамқоршысы. Ең көне мөр 1200 жылға дейін жасалған, ал мөрдің ең көне басылымы 1250 жылға жатады.
The coat of arms of Andernach known since 1344 (the colours appeared first in 1483) shows a black cross on a white escutcheon (shield) charged with a pair of X shapedly arranged red keys. It is described in heraldic language as Argent a cross sable charged with keys in saltire gules. The black cross on silver symbolizes the governance of the Electorate of Cologne; the keys refer to St. Peter the patron saint of the Archbishopric of Trier (and of the cathedral of Trier), of which Andernach formed part. The red (key) colour adverts to the red cross (on silver) in the coat of arms of the Electorate of Trier. The oldest town seal shows St. Mary sitting on a throne with a church in her right hand and with the left hand holding a town. The seal inscription says: MATER DEI PATRONA CIVIUM ANDERNACENSIUM – Mother of God, patron saint of the Andernachian citizens. The oldest seal was made before 1200, the oldest seal impression dates from the year 1250.
Сипаттама
Римдіктер б.з.д. 12 жылы Антунакум деп атаған, ежелгі кельт қонысы орнында құрылған Андернах, Германияның ең көне қалаларының бірі және 1988 жылы «Мыңжылдық тойын» өткізді. Римдіктер мен келт атауларының екеуі де «Антуннос/ус ауылы немесе шаруа қожалығы» дегенді білдіреді – әлі анықталмаған адамның есімі. 12-19 ғасырларда ол Кёльн курфюрсттығының оңтүстікке қарайғы соңғы бекінісі болды. Туристік тартымды ортағасырлық қала қабырғаларының қалдықтарынан өзге, Андернах қаласында бірнеше ескі өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан, мысалы, ірі сыра қайнатушылық (19 және 20 ғасырлардағы оннан астам сыра қайнатушылық пен диірмендердің соңғысы 2008 жылы бұзылды). 19 ғасырда қала темекі мұндздықтарын жасау үшін диірмен тастары, кірпіш және саз өндірісімен танымал болды. Оның өнеркәсіптік/өндірістік базасының ең заманауи өкілдері – суық прокатталған қалайы лентасын өндіретін ірі болат зауыты, сондай-ақ дәрілік препараттар, тағамдық шикізат, шойын өнімдері, қозғалтқыштар мен олардың бөлшектерін өндіретін компаниялар. Аймаққа келетін туристер көбінесе 183 фут (56 м) биіктігіндегі «Дөңгелек мұнара» (нем. «Der Runde Turm»), 1453 жылы салынған, архиепископтық (Кёльн курфюрсттығы) қамалдың қираған қалдықтары, жақсы сақталған мұнарасы және бірнеше жақсы қалпына келтірілген қабырға мұнаралары мен екі қақпасы бар қала қабырғасының қалдықтарын көреді: шамамен 1200 жылы салынған «Рейн қақпасы» («Rheintor»), бастапқыда «Астық қақпасы» («Kornpforte») аталған (соңғы жөндеуі мен қайта құрылысы 17 ғасырдың жоспарлары бойынша 1899 жылы жасалды) және бастапқыда «Қала қақпасы» («Burgpforte») деп аталған «Кобленц қақпасы» («Koblenzer Tor»); ортағасыр мен Ренессанс дәуірінде, 19 ғасырға дейін «қақпа» орнына қала және шіркеу қақпаларын білдіру үшін неміс тілінде «Pforte» (латыншадан «porta») сөзі қолданылды. Оның ежелгі өнеркәсіптік тарихының тағы бір символы – Андернахтың «Ескі кран» (нем. «der Alte Krahnen»), 16 ғасырлық тас тіректегі дөңгелекті кран, диаметрі 29 фут (9 м) және биіктігі 31 фут (9 м), қала сыртында, ескі портың өзен жағалауына жақын орналасқан, ол тіпті 14 ғасырлық ағаштан жасалған жүзетін дөңгелекті кранды ығыстырды. 1561 жылдан 1911 жылға дейін 350 жыл бойы жұмыс істеді. Кранның жоғарғы бөлігін айналдыру үшін екі-төрт адам қажет болды, олар тік ағаш кранның «бағанына» бекітілген үлкен екі ұшты рычагты (көлденең ағаш таяқша) пайдаланды, ал тағы төртеуі үлкен ағаштан жасалған қос дөңгелекті (диаметрі 4 метрден астам) айналдырып, жүк көтерді және түсірді – көбінесе диірмен тастарын, Нидерланды үшін туф тас блогын және шарап шадыларын. Тас қабырғалы (көптеген крандар ағаштан жасалған корпусымен салынған) бұл дөңгелекті кран – Еуропада сақталған осындай құрылыстардың санаулы бірі. Рим империясы кезінде мұндай кранды салу және пайдалану үшін патша сайлауының бұйрығы немесе рұқсаты қажет болды. Католиктік «Аспанға көтерілген Әулие Мария шіркеуі», жергілікті тұрғындар «Біздің ханым шіркеуі» немесе «Әулие Мария соборы» (нем. «Pfarrkirche Maria Himmelfahrt», «Liebfrauenkirche» немесе «Mariendom») – Андернахтағы ең көне тарихи көрікті жер, оның кейбір бөліктері 11 ғасырға дейін жетеді. Қалалық сарай «Фон дер Лейен үйі» (нем. «Haus von der Leyen»), оның құрылысшысы, округ әкімі және курфюрсттің губернаторы «Георг III фон дер Лейен» есімімен аталады, 1600 жылы салынған. Ренессанс және барокко стильдерінде салынған бұл ғимарат 1936 жылдан бері және 1969 жылдан бері қалалық мұражайға ие. Онда римдік «каструм» Антунакумның жақсы үлгісі, 17 ғасырлық қала үлгісі (~1:600 масштабында) және курфюрсттік қалалық қамалдың мұқият жиналған үлгісі (~1:90) көрсетілген. Андернахтың табиғи көрікті жерлерінің бірі – әлемдегі ең биік (макс. 210 фут (64 м)) суық су гейзері, көмірқышқыл газымен қозғалады, күші шайқалған үстел суының бөтелкесіндегідей пайда болады. Ол «Краннан» ағысқа қарай жарты мильдей жерде, «Намедьер Верт» табиғи қорығында (көне неміс тілінде «Намедье аралы») орналасқан, қазір мұндағы арал – құрлықтың бөлігі. Алғаш рет 1903 жылы іске қосылған гейзер 1957 жылы жабылған, бірақ осы ғасырдың басында қаланың тағы бір көрікті жері ретінде қайтадан іске қосылды.
Founded by the Romans as Antunnacum in 12 BC on the site of an old Celtic settlement probably called Antunnuac, Andernach is one of the oldest towns in Germany which as such held its "Bimillenary feast" in 1988. Both the Roman and the Celtic names mean "village or farm of Antunnos/us"—a man not yet identified. It was the southernmost outpost of the Electorate of Cologne from the 12th to the 19th century. In addition to the touristically appealing medieval remnants of the old town fortifications, the city of Andernach is the location of several old industrial plants such as a huge malt mill (the last one of more than ten mills and breweries from the 19th and 20th centuries dismantled in 2008). In the 19th century the town was noted for the production of millstones, bricks and clay for making tobacco pipes. Among the more modern of its industrial / manufacturing base is a large steel mill to produce cold formed tin plate and companies manufacturing medicinal products, raw food materials, cast iron products, engines and engine parts. Tourists who come to the region usually visit the medieval fortifications such as the 183 feet (56 m) tall "Round Tower" (Ger. "Der Runde Turm") finished in 1453, the archiepiscopal (Electorate of Cologne) castle ruins with a well preserved keep, and the remains of the town wall with several well restored wall towers and two gates: the "Rhine Gate" (das "Rheintor") built around 1200 as the "Grain Gate" (die "Kornpforte"; last renovation and reconstruction in 1899 after 17th century plans) and the "Coblencian Gate" ("Koblenzer Tor"), originally called the "Castle Gate" ("Burgpforte"); in medieval and Renaissance times up to the 19th century the German word "Pforte" (from Latin "porta") was used for town and church gates instead of "Tor". Another attraction from its ancient industrial past is the "Old Crane" of Andernach (Ger. der "Alte Krahnen"), a 16th century stony land based treadwheel tower crane 29 feet (9 m) in diameter and 31 feet (9 m) high situated outside the town downstream close to the river bank of the old harbour where it replaced an even older 14th century wooden floating treadwheel crane. For 350 years it was in operation from 1561 to 1911. Two to four men were required to rotate the crane top by means of a huge double ended lever (horizontal wooden bar) attached to the vertical wooden crane "beam" and four others on a (treadwheel men or menials) to operate the huge wooden twin treadwheels (more than 14 feet (4 m) in diameter) which lifted and lowered the load—mainly millstones, tuff stone blocks for the Netherlands and wine casks. This treadwheel crane with stone walls (most cranes had a timber housing) is one of only a few of its kind in Europe to have survived. A prince electoral order or permission was needed to build and operate such a crane in the times of the Holy Roman Empire. The Catholic "St. Mary Assumption Parish Church" locally known as "Church of Our Lady" or "St. Mary's Cathedral" (Ger. "Pfarrkirche Maria Himmelfahrt", "Liebfrauenkirche", or "Mariendom") is the oldest historical attraction in Andernach, some of which date back to the 11th century. The town palais "von der Leyen house" (Ger. "Haus von der Leyen"), named after its builder district magistrate and governor of the prince elector, "Georg III von der Leyen," dates back to 1600. Built in renaissance and baroque styles it now houses the town museum since 1936 and again since 1969. It displays among others a fine model of the Roman "castrum" Antunnacum, a 17th century town model in ~1:600 scale and a thoroughly assembled model (~1:90) of the prince electoral town castle. One of Andernach's natural attractions is the world's highest (max. 210 feet (64 m)) cold water geyser, driven by carbon dioxide with force generated in a fashion similar to that in a shaken bottle of table water. It is located a little less than half a mile downstream from the "Crane" in the Nature Reserve of "Namedyer Werth" (MHG for "island of Namedy") now a peninsula. Activated for the first time in 1903, the geyser was shut down in 1957 but reactivated early in the current century as yet another city attraction.
Яһуди тарихы
XII ғасырда Бенджамин Тудельский Андернахты Рейн бойындағы маңызды еврей қауымдастықтары бар 13 қаланың бірі деп сипаттады. Андернахтағы еврей тұрғындары алғаш рет 1255 жылы Кёльн мұрағатында тіркелген. Еврей қауымдастығы 13-15 ғасырларда мерзімді түрде қуғынға ұшырады. 1287 жылдың 3 тамызында Вестербург архиепископы Зигфрид II қалалық еврейлерді жергілікті тұрғындардан қорғау туралы жарлық шығарды. Миквеге баруға болады.
In the 12th century, Benjamin of Tudela described Andernach as one of the 13 on the Rhine with important Jewish communities. Jewish residents in Andernach were first mentioned in the Köln archives in 1255. The Jewish community was periodically persecuted during the 13th to 15th centuries. On 3 August 1287 Archbishop Siegfried II of Westerburg issued a protection decree for the town Jews from the local Burghers. The Mikveh can be visited.
Голландиялық "Т'Андернакен" (Андернахта) халық әні 15-16 ғасырларда Батыс Еуропаның барлық аймақтарында кең таралды және Обрехт, Брумель, король Генрих VIII, Агрикола, Хофхаймер, Зенфль сияқты сол дәуірдің көптеген композиторлары оған музыка жазды.
The Dutch folk song "T'Andernaken" (In Andernach) was very popular all over western Europe in the 15th/16th century and set to music by numerous composers of the period such as Obrecht, Brumel, King Henry VIII, Agricola, Hofhaimer, Senfl.
Негізгі көрікті жерлер
Атақты Лаах көлі (нем. "Laacher See", сөзбе-сөз "Laachian" немесе "Laky" көлі, яғни "көлдік көл" немесе "көлдің көлі", Шотландиядағы "Loch Lochy" атауымен салыстыруға болады) – Эйфель аймағындағы ең ірі maar түзілген көл (дәлірек айтқанда, сумен толған кальдера) және 12 ғасырда салынған бенедиктин монастыры бар. Мария Лаахтың танымал аббаттығы қаладан батысқа қарай 12 миль (19 км) қашықтықта орналасқан. Ол Südliche Voreifel немесе Vordereifel (Эйфельдің оңтүстік-шығыс алдындағы жазықтығы) аймағында жатыр. Намеди қамалы Рейн өзенінің жағасындағы ауылда, Андернах қаласына солтүстік-батыс жақтан іргелес орналасқан. 1909 жылы оны Хогенцоллерн әулетінен Карл Антон ханзадасы мен оның әйелі Бельгия ханзадасы Жозефина Каролина сатып алған. Бүгінде оны олардың немерелерінің жесірі, Хогенцоллерн ханшайымы Хайда басқарады, қамалда концерттер, театрлық қойылымдар, көрмелер, кешкі ас және басқа да шаралар ұйымдастырылады.
The famous Lake Laach (Ger. "Laacher See", literally "'Laachian' or 'Laky' Lake", i. e. "Lacustrine Lake" or "Lake of the Lake", comparable to the naming of "Loch Lochy" in Scotland) is the largest maar like lake in the Eifel (more precisely a water filled caldera) and has a 12th century Benedictine monastery. The famous Abbey of Maria Laach is 12 mile (19 km) west of the town in the southern Fore Eifel (Ger. Südliche Voreifel or Vordereifel, the south eastern forelands of the Eifel). Namedy Castle is situated in a village on the Rhine, adjacent to Andernach in north western direction. In 1909 it was purchased by Prince Karl Anton of Hohenzollern and his wife Princess Joséphine Caroline of Belgium. Today it is managed by their grandsons' widow, Princess Heide of Hohenzollern, housing concerts, theatre plays, art exhibitions, dinners and other events.
Артқы айнасы бар контейнер
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада нацистік «Эвтаназия» T4 іс-қимылының құрбандары үшін транзиттік лагерь қызмет етті. Андернахтағы институт психикалық аурулары бар науқастар мен мүгедектерді Хадамар эвтаназия орталығына жіберді, онда құрбандар өлтірілді. 1941 және 1944 жылдар аралығында Андернах транзиттік ауруханасы арқылы шамамен 1560 адам Хадамарға жіберілді. 1996 жылы қала орталығында құрбан болғандарды еске алу үшін ескерткіш салынды. Ескерткіштің ішкі жағы белгілі құрбандардың есімдері жазылған айналармен жабдықталған. Ал қалған 400 нүкте – аты-жөні белгісіз құрбандарды білдіреді.
During World War II, a transit camp for the Nazi Euthanasia Action T4 victims was active in town. The institute in Andernach sent mentally ill patients and disabled people to the Hadamar Euthanasia Centre, where victims were murdered. Between 1941 and 1944, about 1,560 people were sent to Hadamar through the Andernach transit hospital. In 1996, a memorial was built at the city center, commemorating the victims. The interior of the memorial is lined with mirrors on which the names of the known victims are engraved. 400 other dots stand for victims whose names are unknown.
Инфрақұрылым
Андернах станциясы Сол Рейн желісі мен Эйфелкер темір жолында орналасқан. Ол InterCity, Regional Express (Рейн экспресі, сағат сайын) және Regionalbahn (Миттельрайнбан, сағат сайын) пойыздарымен Кельн мен Кобленц қалалары арасында қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, ол сағат сайын Кайзершеш қаласына дейін Эйфелкер темір жолы бойынша Regionalbahn пойыздары арқылы да қызмет көрсетеді.
Andernach station is on the Left Rhine line and the Eifelquer Railway. It is served by InterCity, Regional Express (the Rhein Express, at hourly intervals) and Regionalbahn services (MittelrheinBahn, at hourly intervals) operating between Cologne and Koblenz. It is also served by Regionalbahn on the Eifelquer Railway to Kaisersesch at hourly intervals.