Кіріспе

Арубадағы конустық төбе Хойберг (голланд тілінде /ˈɦojbɛrx/) – Аруба аралының төрінде орналасқан, ерекше пішінді конустық төбе. Бұл геологиялық жанартаулық құрылым – жергілікті тұрғындар мен келушілердің көптен бері назарын тартып келе жатқан, көзге түсетін және танымал белгі. Хойберг – Арубаның орталық нүктесі.

Атауы

Арубадағы көптеген ескі жер атауларының (топонимдердің) түпнұсқасы бар, бірақ бұрынғыда сөйленген тіл ұрпақтарына жетпеді. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл төбе ертедегі жергілікті атауымен Оркуйо деп белгілі болған. Төбе жылдар бойы әртүрлі атаулармен аталып келді. Испан тілінде ол "Серро де Пая ó Пан де Азукар" деп аталды, яғни "салама төбе", "қантты нан" немесе "қант қызылшасы" деген мағынаны білдіреді. Қант қызылшасы – 1900 жылдарға дейін сатылатын, биік конустық пішінде жасалған тазартылған қантты көрсетеді. Хойберг – Cerro Pan de Azucar атымен аталған бірнеше құрылымның бірі (мысалы, Филиппиндегі Пан де Азукар аралы немесе Бразилиядағы Sugarloaf тауы). Голландтар оған өз атын берді, ал Хойбергтің жазылуы уақыт өте келе өзгеріп, Hooy berg және Hooij berg болып келді. Атаудың өзі "hooi" сөзінен, яғни "шөп" және "berg" сөзінен, яғни "тау", "қоршау" немесе "қазаншұңқыр" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, төбе шөп үймесі немесе шөп қоймасына (голланд шарабына) ұқсайды деп айтылады, осыдан аталған аты Хойберг.

Бейнелеу

Аты болғанымен (голланд тілінде: berg – "тау"), Хойберг тау емес, төбе ретінде сипатталады. Маңыздысы, Хойберг аралдағы ең биік геологиялық құрылым емес; шындығында, бұл жиі кездесетін жаңылыс пікір. Дегенмен, Хойберг Арубаның көбінесе жазық диорит/тоналит ландшафтындағы маңызды табиғи және мәдени ескерткіш болып табылады. Бұл жазық ландшафт диориттің эрозиясы (тозығы) нәтижесінде теңіз деңгейінен орташа биіктігі төмен деңгейге жеткен. Осы аймақта үлкен, дөңгелек диориттік блоктардан тұратын көптеген жастық тәрізді құрылымдар кездеседі, олардың ішінде Касибари және Айо тас формациялары бар. Бұл аймақта таңдаулы эрозия арқасында үш ерекше төбе сақталған: конустық Хойберг (165 м), Серо Биенто (85 м), Вара Вара (98 м). Оның құрамында аугит кристалдарын қоршап тұрған поикилолиттік плагиоклаз матрицасында ірі (~2 см) мүйізді бленда кристалдары бар. Голланд және ағылшын тілдерінде Хойберг төбесінің атымен аталған – Хуйбергиет немесе Хуйбергит. Хуйбергит габбро мен тоналит/диорит пайда болғаннан кейін пайда болатын соңғы магмалық фаза болып табылады.

Голландияның Арубаға көзқарасы

Арубаны алғаш рет 24 сәуірде 1624 жылы Батыс Үнді компаниясының экспедициясы барысында голланд каперы Питер Шоутен көріп қалуы мүмкін. Экспедиция бірнеше аралдардың, соның ішінде Арубаның жанынан өтті, бірақ жағаға түспеді. Шоутен Арубада тау бар екенін атап өтті. "Ол белгілеген Хуйберг барлық теңіз саяхатшылары үшін мәңгілікке нұсқаушы болып қалады". Голланд географы және Голландтың Батыс Үнді компаниясының директоры Йоаннес де Лает өзінің 1630 жылғы "Beschrijvinghe van West Indien" кітабында былай деп сипаттайды: "Аруба – сирек қоныстанған, екі кішкентай тауы бар жер. Таулардың бірі қант қызылшасына ұқсайды және шамамен бес шақырым қашықтықта орналасқан. Онда аз ғана үндістер мен испандықтар тұрады".

Аруба ағылшындардың көзіне

Дэвид Миддлтон (1706) 1601 жылы капитан сэр Майкл Гирдің кемесінен бір топ теңізшілердің Арубаға қонуы туралы қайғылы оқиғаны былай сипаттады: "Осы айдың 29-ы (шілде) күні біз таза су алу үшін Арубаға түстік, онда үндістер жеті адамымызды өлтірді. Кемеміз жағадан жарты шақырымдай қашықтықта, 5 фатомдық тереңдікте тұрды. Жер осы жағынан солтүстікке қарай, ал екінші жағынан оңтүстік-шығысқа қарай оңтүстікке қарай созылып жатыр; аралдың ортасында, оңтүстіктен, биік тау көрінеді".

Хойбергтегі қайғылы оқиға 83

1990 жылдың 13 қазанында таңертеңгі сағаттарда Хойбергте қайғылы оқиға болды. Алдыңғы күні Арубада қатты жаңбыр, күркіреу, найзағай және су тасқыны болған. Мырза және ханым Франк жатын бөлмесінде болғанда, ит күркіреген дауыс естілді, сосын найзағай жарқылдады. Осы сәтте мырза Франк жатын бөлмеден шығуға бел буды. Шамамен сағат 3-те көршілер қатты дауыс естіді. Олар жергілікті жедел жәрдем телефонына қоңырау шалып, бірнеше минут ішінде жедел жәрдем қызметкерлері келді де, қорқынышты көрініске тап болды. Мырза Франк сазға мазаланып, жартылай қираған үйдің ішінде қалған әйелін іздеп аңғырған. Қауіпті жағдай мен ауа райының нашарлауы оны іздеуге мүмкіндік бермеді. Көптеген адамдар денесіне таппау үшін сақтанып, оқиғаға куә болды. Оны таба алу үшін экскаваторлар мен құралдар жұмылдырылды, оның денесі таңғы сағат 8-де саз үйіндісінің астынан, шамамен 1,5 метр (~5 фут) ені бар тас астынан табылды. Франк отбасы үйін жақында сатуға шығарған және жаңа үй сатып алып, көшуді жоспарлаған. Хойбергтегі 83-ші үй бұзылып, осы күнге дейін жері бос тұр.

Бетоннан жасалған баспалдақ

Өткен ғасырда Хуйберг жерді зерттеу үшін танымал бастапқы нүкте болды, ал жергілікті халықтар бұл конустық төбені теңізді бақылау үшін бағдарлау нүктесі және күзет мұнарасы ретінде пайдаланды, мұны сол жерде табылған қабықшалардың қалдықтары дәлелдейді. Көне заманда төбе радио және теледидар мұнараларын орнату және кемелерді бағыттауға арналған шамды орнату сияқты түрлі мақсаттарда қолданылды. Бұл құрылғыларды күтіп ұстауды жеңілдету үшін 1951 жылы шамамен 900 сатысы бар бетон баспалдақ салынды. Бұл жаңа идея болғанына қарамастан, жергілікті тұрғындардың көп бөлігі оның салынуын қолдамады. Дегенмен, архитектор Эдуардо Тромп тәуекел етіп, үш айдың ішінде жобасыз-ақ биік баспалдақты салып бітірді.

Аруба елінің елтаңбасы

Хуйберг және Алоэ вера 1955 жылдың 15 қарашасында елтаңбаның рәміздері ретінде ресми түрде қабылданды. Алоэ вераның қасында орналасқан оң жақ төртбұрыш Хуйбергті жасыл түсте бейнелейді, ол Арубаның толқынды теңізден көтерілуін көрсетеді. Хуйбергтің елтаңбадағы бейнесі аралдың тамақ өнімдерін өндіру тарихын символдайды. Хуйберг – Серо Биенто және Серо Канашитоны қоса алғандағы үш шыңның бір бөлігі, олардың іргесінде суайдырғыш аймақ орналасқан. Бұл жер әрқашан аралдағы ең сенімді шаруашылық аймақтарының бірі болып келген.

Тазарту алдындағы өнеркәсіптер

1830 жылы Канашито (Санта-Круз) аймағында қоныстану мен ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту үшін бастамалар қолға алынды. Олар егін, жеміс-жидек және тұқымдық ағаштарды табысты өсірді. Хуйбергтің қолайлы жағдайы оны ауыл шаруашылығына ыңғайлы етті, аралдың көп бөлігінен, Яманотадан бастап, өсіру үшін сенімсіз болған жерлерден өзгеше. Алоэ вера 1840 жылы Арубаға әкелінді және жоғары сапалы алоинге бай болғандықтан, бұл өсімдіктің ірі өндірушісі мен экспорттаушысы атанды. Алоэ өсіру көбінесе оңтүстік-батыс жағалау аймақтарында, әсіресе әк тасты террасаларда шоғырланған. Бір ғасыр бұрынғы бояу ағашын (Haematoxylum brasiletto) кесу салдарынан кальцийге толы топырақ пайда болған болуы мүмкін, бұл алоэ үшін өте қолайлы жағдай жасады. 1911 жылға қарай, Арубаның орталық бөлігінің көп бөлігі, әсіресе кварц диорит ландшафты ауыл шаруашылығымен қамтылды. 1912 жылы Аруба Кюрасао мен Бонайрге қарағанда алоэ вераны экспорттады.

Аңғақ өнеркәсібі

18-шы ғасырда Голландияның Батыс Үндістан компаниясы Кюрасаодан Арубаға әкелген жержаңғақ маңызды салаға айналды. Топырақтың ерекшелігі Арубаны ұзақ жылдар бойы "жержаңғақ аралы" деп атауға себеп болды. Жержаңғақ өсіру Хойберг, соның ішінде Норд және Серо Кристал сияқты аймақтардағы тұрғындардың негізгі кәсібіне айналды.

Жазу рекорды

Руди Карти 1991 жылдан бері он жеті сағат ішінде Хойбергке елу рет көтерілу рекордын ұстап тұрғанымен, оның басқаларға келтірген зиянын мойындау маңызды. 2021 жылы Карти сексуалдық зорлық-зомбылық жасағаны үшін сотталды. Ол бастапқыда бұл қиындыққа рекорд орнату үшін ғана емес, сонымен қатар "Yuda Bo Prohimo" қоры арқылы мұқтаж жандарға Рождестволық тамақ ұйымдастыруға көмектесу үшін кірісті. Дегенмен, оның альпинистік жетістігінен гөрі, оның зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің дауысы мен тәжірибесіне басымдық беру керек. Бұл жаратылысымен қиын және марапатты сапар, тік және әлі де қиын баспалдақтарымен ерекшеленеді. 2017 жылы Аруба саясаткері Рикардо Крос алты сағат ішінде Хойбергке жиырма бір рет көтеріліп, "Casa Cuna" балалар үйі және Арубадағы когнитивті дамуы шектеулі адамдарға көмектесетін "Pasadia Briyo di Solo" қоры сияқты қайырымдылық ұйымдарға қаражат жинады.