Кіріспе
Мишель де Монтень шығармаларының жинағы. Мишель де Монтеньнің эсселері (, esɛ) үш кітапта және әр түрлі ұзындықтағы 107 тараудан тұрады. Олар бастапқыда орта француз тілінде жазылып, Франция Корольдігінде жарияланған. Монтеньнің 1570-1592 жылдар аралығында эсселерді жазу, басып шығару және қайта қарау мақсаты – "өзінің мінезі мен көңіл күйінің белгілі бір ерекшеліктерін" жазу еді. Эсселер алғаш рет 1580 жылы жарық көрді және кең ауқымды тақырыптарды қамтиды. Эсселер француз және ағылшын әдебиетіне, ойлау жүйесі мен стиль жағынан маңызды ықпал етті.
The Essays (, esɛ) of Michel de Montaigne are contained in three books and 107 chapters of varying length. They were originally written in Middle French and published in the Kingdom of France. Montaigne's stated design in writing, publishing and revising the Essays over the period from approximately 1570 to 1592 was to record "some traits of my character and of my humours." The Essays were first published in 1580 and cover a wide range of topics. The Essais exercised an important influence on both French and English literature, in thought and style.
Стиль
Монтень әдебиетінің сырттай әңгімелескендей немесе бейресми стильде жазылған, бірақ жоғары сауатты лексиканы халық мақалдары мен жергілікті жаргонмен үйлестіреді. Алғашқы эсселер көбірек формальды және құрылымды, кейде өте қысқа ("Болжамдар туралы"), бірақ кейінгі эсселер және кейінгі басылымдардағы түзетулер ұзағырақ және күрделірек болады. Кейінгі стильде ол бір тақырыпты екіншісімен еркін байланыстырады, мәселені әртүрлі көзқарас тұрғысынан зерттейтіндей болып келеді. Оның ойлары көбінесе ежелгі грек, латын және итальян мәтіндерінен, мысалы Лукрецийдің "Табиғат туралы" (De rerum natura) және Плутархтың еңбектерінен алынған цитаталармен негізделген. Сонымен қатар, оның эсселері жазу формасына да, скептицизмге де маңызды үлес қосты. Атауының өзі француз сөзі "essai" (эссей) -ден шыққан, яғни "әрекеттер" немесе "тесттер", бұл жазудың жаңа формасының білім беруге немесе дәлелдеуге емес, есеп бермейтінін көрсетеді. Керісінше, оның эсселері қабылданған пікірлердің алуан түрлілігі, адам білімінің жетілмейтіні және нақтылықтың бекершілігі туралы ойларға толы, кең ауқымды тақырыптарды зерттейді.
Мазмұны
Монтень өзінің кітабында өзін толық ашықтық және адалдықпен ("bonne foi") сипаттауды мақсат етеді. Оның очерктерінде адам табиғатына берілген түсінік, олардың кеңінен танылуы, оның өзіне-өзі терең үңілуінің бірқатар нәтижесі ғана. Очерктерінің маңызы терең және ауқымды болғанымен, ол өзінің еңбегі өзінің жақын айналымынан тыс көп назар аударатынын күтпеді немесе сезбеді, очерктерінің кіріспесінде: "Мен өзім осы кітаптың тақырыбымын; сондықтан сіздің бос уақытыңызды осындай ұсақ-түйек және мәнсіз нәрсеге жұмсауыңыз ақылға сыймас". Монтеньдің эссе тақырыптары терең мәселелерден кездейсоқ нәрселерге дейін барлық спектрді қамтиды, атаулары "Қайғы мен Күңкес" және "Абырой" сияқты, сондай-ақ "Иістер" және "Пошта жөнелту" (хаттарды жіберу) сияқты тақырыптарды қамтиды. Монтень католиктер мен протестант гугеноттар арасындағы француз дін соғыстарының (1562–1598) қайнаған кезінде жазды. 15- және 16-ғасырлардағы христиандық, протестант авторларының шіркеу доктринасын ақыл-ойымен және білімімен күшін жоюға тырысқанын көрді. Осының салдарынан, кейбір католик ғалымдары барлық ақыл-ойы мен білімді жоққа шығарып, тек сенім арқылы шіркеу доктринасын қабылдауға ұмтылды. Монтень адам мен нәрселердің мәнін зерттеуде, барлық күшін салғанына және көптеген әрекеттеріне қарамастан, ешқашан нақтылық таба алмады. "Адамның білімі оны жақсы ете алмайды" деп аталатын бөлімнің ортасында ол өзінің ұраны "Мен не білемін?" екенін жазды. Себонд туралы эссе католицизмді қорғады. Барлық эсселеріндегідей, Монтень классикалық грек және рим авторларынан, әсіресе Лукрецийден көптеген сілтемелер мен цитаталарды шеберлікпен қолданды. Монтень балаларды тәрбиелеу үшін некеге тұру қажет деп есептеді, бірақ романтикалық махаббаттың күшті сезімдері еркіндікке зиян екенін ұнатпады. Оның бір сөзі: "Неке - бұл құсхана; сырттағылар ішке кіруге аңсайды, ал іштегілер сыртқа қашуға ұмтылады". Білім беруде ол абстрактілі білімді оқытудан гөрі нақты мысалдар мен тәжірибені жоғары қойды, оның сынсыз қабылдануы күтіледі. Монтеньдің "Балаларды тәрбиелеу туралы" эссесі Фуалық Дианаға арналған. Ол Американы еуропалықтардың отарлауына қарсы болды және оның жергілікті халыққа келтірген қайғысына наразылық білдірді.
Ықпал
Монтеньдің очерктеріндегі ойдың керемет заманауилығы, олардың үздіксіз танымалдылығымен қатар, оларды француз философиясының Ағарту дәуіріне дейінгі ең маңызды туындысы деп санауға негіз береді. Олардың француз білімі мен мәдениетіне әсері бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Францияның бұрынғы президенті Франсуа Миттеранның ресми суретінде ол камераға қарап, қолында ашық "Эсселер" кітабын ұстап тұрған күйі бейнеленген. Ағылшын журналисі және саясаткері Ж.М. Робертсон Монтеньнің очерктерінің Уильям Шекспирдің пьесаларына терең ықпал еткенін, олардың тілі, тақырыптары және құрылымындағы ұқсастықтарын дәлелдеген.