Кіріспе
Ротс ( /ˈrɒθɪs/; Ràthais) – Шотландияның Морей аймағында, Эльгин қаласының оңтүстігінде, Спей өзенінің жағасында орналасқан қала. 2011 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 1,252 адамды құрайды. Бұл жерде біздің заманымыздың 600 жылынан бері елді мекен болған.
Тарих және қамал
Ауылдың оңтүстік жағында, шамамен 1200 жылы Питер де Полок салдырған, Strathspey аймағындағы жолдарды бақылау үшін төбеде орналасқан Ротс қамалының қирандылары жатыр. Қамалдың қалдықтары – Ротс қаласының Бас көшесіне қарайтын алып сыртқы қабырғаның бір бөлігі. Қамал төрт қабаттан тұрған, ішкі аулаға кіретін қақпаны қорғайтын көтерілетін тосқауыл және сыртқы қабырға мен қамал тұрған төбе арасындағы құрғақ орды басып өтетін көпір болған. Қамалдың иесі, сэр Норман Лесли, 1296 жылдың 29 шілдесінде Англия королі Эдуард I-ге мейман болып шақырған. 1390 жылдары Ротс қамалы мен оған қарасты жерлер Лесли әулетіне өтті, олар кейін Ротс графтары атанды. Ротс қаласындағы ең алғашқы үйлердің кейбіреулері қамалдың тастарынан салынған, себебі 1662 жылы қамал өртеніп қирағаннан кейін ауыл тұрғындары осы тастарды тұрғын үйлер салуға пайдаланған. Бұл қала осыған дейін де карталарда жақсы көрінеді. 1711 жылы Джон Грант, Ротестің 9-шы графы Джон Гамильтон Леслиден егістік жерді сатып алды. Джон Грант өзінің иелігін Джеймс Огилвиге, Финдлейтердің 5-ші графы және Сифилдтің 2-ші графына сатты. 1763 жылдың 12 желтоқсанында Джеймс Огилви, Финдлейтердің 5-ші графы және Сифилдтің 2-ші графы, Ротстың бас телімінде қала салу ниеті туралы ресми хабарламаны Эльгиншир кеңесіне жіберді. 1766 жылы Сифилдтер аңғар бойымен солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан шаруа қожалықтарынан тұратын қалашық жоспарын жасады. Осы жоспар бүгінгі Ротстағы көптеген жолдардың қалыптасуына негіз болды. Жоспарланған қала, Әулие Андрейдің құрметіне Салтир нышанын бейнелеу үшін крест пішіндес болды. Ол бұрынғы, жоспарланбаған қаланың үстіне салынды, оның іздері бүгін де жерде көрініп тұр. 1790 жылдың 1 наурызында граф 23 үйді ресми түрде жалға берді.
Экономика
Ротс қаласында төрт дистилляция зауыты бар: Speyburn Glenlivet Distillery, Glen Grant Distillery, Glen Spey Distillery және Glenrothes Distillery. Caperdonich дистилляциясы қаладағы бесінші зауыт болған, бірақ 2002 жылы жабылып, 2010 жылы бұзылыпты. Ротс қаласындағы Glen Grant дистилляциясы 2013 жылы өз бөтелкелеу цехын ашты. Бұл зауыт Шотландияның мальт виски жолының бір бөлігі болып табылады. Helius CoRDe биомасса зауыты Rothes Distillers Ltd және Helius Energy компанияларының бірлескен жобасы еді. Оны 2013 жылдың 16 сәуірінде Ротсей герцогы Чарльз ресми түрде ашты. Дистилляция зауыттарынан басқа, Forsyths қаладағы маңызды жұмыс берушілердің бірі. Олар мұнай және газ өнеркәсібі, сондай-ақ алкогольдік сусындар өндірісі үшін жабдықтар жасаумен айналысады.
Көлік
1968 жылға дейін Ротстес қала орталығында теміржол станциясы болған, ол екі деңгейлі платформалармен және ерекше архитектуралық шешімдермен ерекшеленген. Бұл станция 1858 жылдың 23 тамызында жолаушылар тасымалына ашылып, Морейшир темір жолының қызметінде болды. Ротстен Крейгэллачиге дейінгі желінің ұзартылуы 1858 жылдың 23 желтоқсанында пайдалануға берілді. Элгин мен Ротс арасындағы жаңа желі 1861 жылдың 30 желтоқсанында жүк тасымалына, ал 1862 жылдың 1 қаңтарында жолаушылар тасымалына ашылды. Орттон желісі 1866 жылдың 31 шілдесінде жабылды, ал Элгин-Ротс желісі 1968 жылдың 4 қарашасында жүк және жолаушылар тасымалы үшін тоқтатылды.
Спорт және демалыс
Ротс ФК қаланың ең жоғары лигасының футбол командасы болып табылады және өз ойындарын Маккесак Паркінде өткізеді.
Басқа құрылғылар
1916 жылы ашылған Ротс бастауыш мектебі қаланың 1-7 сынып аралығындағы балаларын оқытады, одан кейін олар білімін Speyside орта мектебінде жалғастырады, ол Аберлор қаласынан оңтүстікке қарай 5 миль қашықтықта орналасқан. Грант Холл, бұрынғы Ротс қалалық әкімшілік ғимараты, қаладағы қоғамдық шаралар өткізілетін орын.
Ротестің су тасқынын азайту бағдарламасы
Ротс қаласы су тасқынының өте ұзақ тарихына ие. Көптеген реттерде үйлер Артқы Өзен, Ротс Өзені және Қара Өзеннің бірлескен суынан зардап шекті. 25 миллион фунт стерлингтік Ротс су тасқынын жеңілдету жобасы осы өзендерден болатын су тасқынын азайту мақсатымен әзірленді. Жұмыс 2011 жылдың мамырында аяқталды, бұл бюджеттен 2,4 миллион фунт стерлинг арзанға түсті.
Климат
Ротесте Солтүстік Шотландияға тән мұхиттық климат басым, ол салыстырмалы түрде жұмсақ, ылғалды қыстармен және салқын, бұлтты жаздармен сипатталады. Аймақта жылына шамамен 76 ауа райының суынуы тіркеледі. Еуропаның көп бөлігі сияқты, Ротестің климаты да Мексика шығанағынан бастау алатын жылы теңіз ағысы – Гольфстримнің әсерінен белгілі бір деңгейде қорғалған. Бұл жылы теңіз ағыны Ротестің климатын қыс айларында оның географиялық еніне қарағанда күтілгеннен гөрі айтарлықтай жұмсақ етеді.