Екі бөлімді музыкалық форма: Бинарлық форманың құрылысы

Кіріспе

Музыкалық құрылым, екі контрастты бөлімнен тұратын
музыкалық форма. Бинарлық форма – 2 байланысты бөлімнен тұратын музыкалық форма, екеуі де әдетте қайталанады. Бинарлық форма биді хореографиялау үшін де қолданылады. Музыкада бұл әдетте А А Б Б түрінде орындалады.

Барокко дәуірінде бинарлық форма кең таралған, көбінесе клавиштік сонаталардың бөлімдерін құрылымдау үшін қолданылған. Ол сондай-ақ қысқа, бір бөлімді туындылар үшін де пайдаланылды. 18 ғасырдың ортасында бұл форма толық бөлімдердің негізгі құрылымы ретінде қолданылуын тоқтатты, себебі сонаталық форма мен органикалық даму маңызға ие болды. Кейінгі туындыларда кездескенде, ол әдетте вариациялар жинағындағы тақырып немесе соната, симфония сияқты туындылардың «минует пен трио» немесе «скерцо мен трио» бөлімдері түрінде кездеседі. Көптеген ірі формалар бинарлық құрылымды қамтиды, ал көптеген күрделі формалар (мысалы, 18 ғасырдың сонаталық формасы) бинарлық формамен белгілі бір ерекшеліктерді бөліседі.

Құрылымы

Бинарлық формадағы шығарманың типік мысалы шамамен бірдей ұзақтықта екі үлкен бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім белгілі бір тоналдықпен басталады, ол көбінесе (бірақ әрқашан емес) оған жақын тоналдыққа өтеді. Мажор тоналдықтағы шығармалар әдетте доминантаға (тоникадан жоғары бесінші сатыға) модуляцияланады. Минор тоналдықтағы шығармалар көбінесе қатысты мажор тоналдыққа (минор тоникасынан жоғары үшінші сатының тоналдығы) немесе доминантты минорға модуляцияланады. Минор тоналдықтағы шығарма бірінші бөлімнің соңында бастапқы тоналдықта қалып, толық емес каденциямен аяқталуы мүмкін. Шығарманың екінші бөлімі жаңадан орнатылған тоналдықпен басталады және ол белгісіз уақытқа сонда қалады. Кейбір гармониялық өзгерістерден кейін, шығарма соңында бастапқы тоналдығына қайта оралады. Көбінесе, әсіресе 18 ғасыр композицияларында, А және В бөлімдері қайталау белгілері бар екі сызықпен бөлінеді, яғни екі бөлім де қайталанбақ. Бинарлық форма әдетте AB формасында сипатталады, бірақ екі бөлім де қайталанғандықтан, AABB сипаттамасы дәлірек болар еді. Дегенмен, кейбіреулер АА белгісін пайдалануды ұсынады. Бұл екінші белгілеу екі бөлім арасында елеулі айырмашылық жоқ екенін көрсетеді. Әдетте әр бөлімде қолданылатын ырғақтар мен мелодиялық материал тығыз байланысты болады, ал шығарма музыкалық ансамбль үшін жазылған болса, құралдар әдетте бірдей болады. Бұл халықтық музыкадағы куплет-хор формасының қолданылуынан өзгеше, онда екі бөлім арасындағы айырмашылық негізінен қолданылатын тоналдықтарда болады.

Кестелік немесе үздіксіз

Егер А бөлімі шығарманың бастапқы тоник тонымен нақты (немесе толық) каденциямен аяқталса, бұл композициялық форма секциялық бинарлық деп аталады. Бұл шығарманың әртүрлі тоналды бөлімдерден тұратынын көрсетеді, олардың әрқайсысы өзінің тонында басталады. Егер А бөлімі басқа қандай да бір каденциямен аяқталса, онда бұл композициялық форма үздіксіз бинарлық деп аталады. Бұл B бөлімінің А бөлімінің соңындағы каденциямен белгіленген жаңа тонмен жалғасатынын көрсетеді.

Симметриялық немесе асимметриялық

Егер А және В бөлімдері шамамен бірдей ұзындықта болса, бұл құрылым симметриялық деп аталады. Егер А және В бөлімдерінің ұзындығы әртүрлі болса, онда құрылым асимметриялық деп аталады. Мұндай жағдайларда В бөлімі әдетте А бөлімінен едәуір ұзын болады. Асимметриялық екі бөлімді форма Бетховен заманынан бастап симметриялық түрге қарағанда көбірек таралды және осы кезеңдегі шығармалардағы Минуэт пен Трио немесе Скерцо мен Трио бөлімдерінде жиі кездеседі. Мұндай жағдайларда кейде екілік құрылымның тек бірінші бөлімі қайталау үшін белгіленеді. Шопеннің түнгіліктерінің көпшілігі жалпы үш бөлімді формада болғанымен, жеке бөлімдері (А, В немесе екеуі де) көбінесе асимметриялық түрде екілік формада болады. Егер осы екілік құрылымның бір бөлімі қайталанса, онда ол қайталау белгілері арасында емес, әдетте мазмұны өзгертіліп, толық жазылады.

Теңгерімді екілік

Теңгерімді қос элементтік – бірінші бөлімнің соңы мен екінші бөлімнің соңы бірдей каденциялық материалға ие болғанда (сондай-ақ, мүмкін, каденцияға дейінгі материалға). Теңгерімді қос дыбыстың қалыпты үлгісі – үздіксіз қос дыбыс формасында (яғни, бірінші бөлім тоникамен аяқталады), екі бөлім де «үйлесімді каденциямен» аяқталады, мұнда екі бөлімде де бірдей каденциялық материал болады, олардың тональдықтарына сәйкес түрлендіріледі. Бұл дөңгеленген қос дыбыстан ерекшеленеді, себебі дөңгеленген қос дыбыс формасында А бөлімінің тақырыптық материалы В бөлімінің соңында қайта оралуы керек (әдетте фразалардың басында), ал теңгерімді қос дыбыста соңғы фразаның соңында мағыналы бөлігінің қайта оралуы жеткілікті. Мысалы, егер А бөлімі кезең болса (Каплиннің номенклатурасын пайдалану; басқа жерде параллель кезең деп аталады), А бөлімінің бірінші («алдын ала») фразасы негізгі идеядан басталады (әдетте фразаның жартысына дейін) және салыстырмалы түрде әлсіз каденциямен аяқталады, ал екінші («келесі») фраза сол негізгі идеядан басталады және күшті каденциямен аяқталады; керісінше, егер А бөлімі сөйлем болса, бөлімнің бірінші жартысы негізгі идеяның екі қайталануынан тұрады (екіншісі, мүмкін, түрлендіріледі немесе сәл өңделеді), ал фразаның қалған бөлігі каденцияға қарай бағытталады. Дөңгеленген қос дыбыс формасында, В бөлімінің соңында, егер А бөлімі сөйлем болса, әдетте сөйлемнің басы қайта оралады, мүмкін қысқартылған, содан кейін каденция; егер кезең болса, дәл солай, бірақ кезеңнің алдын ала және келесі бөлімдерінің екеуі де бірдей басталатындықтан, әдетте бүкіл келесі фраза қайта оралады деу оңай. Дегенмен, екі жағдайда да негізгі идея қайта оралады, содан кейін каденция. Теңгерімді қос дыбыста негізгі идеяның қайта оралуы міндетті емес. Каденцияға дейін қанша материал қайта оралуы керек екені туралы пікірталасқа мүмкіндік бар; бұл теоретиктердің пікірлері әртүрлі болуы мүмкін субъективті шешім. Осылайша, егер А бөлімі кезең болса, теңгерімді қос дыбыс тұжырымын қалай қолдану керек екендігі әрқашан анық емес. Алайда, егер А бөлімі сөйлем болса, теңгерімді қос дыбыс А бөлімінің екінші жартысын (қажет болса түрлендіріледі) негізгі идеяны қайта оратусыз қайтаруы мүмкін. Сонымен қатар, теңгерімді қос дыбыс тұжырымы секциялық қос дыбыс формаларымен қалай байланысуы керек екені туралы пікір алысуға мүмкіндік бар. Принцип бойынша, A бөлімінің екінші жартысы (сөйлем немесе кезең) B бөлімінің соңында қайта оралатын секциялық қос дыбыс формасын теңгерімді деп санамауға ешқандай себеп жоқ, себебі олар бірдей каденциямен аяқталады. Осы көзқарас бойынша, көптеген дөңгеленген қос дыбыс формалары да теңгерімді болады (әсіресе А бөлімі кезең болғанда), бірақ олардың теңгерімділігі қызығушылық тудырмайды, өйткені олардың дөңгеленгендігі бұл сипаттаманы жоққа шығарады. Алайда, егер әртүрлі тональдықтардағы үйлесімді каденцияларды теңгерімді қос дыбыстың анықтамалық сипаттамасы деп санаса, онда теңгерімді және дөңгеленген қос дыбыстар өзара ерекшеленеді, бірақ тиісінше үздіксіз және секциялық формаларға жататын ұқсас құрылымдар болып табылады.

Balanced binary is when the end of the first section and the end of the second section have analogous cadential material (and arguably pre cadential material). The usual pattern for balanced binary is to arise in a continuous binary form (i. e., one in which the first section ends off tonic), where the two sections end with "rhyming cadences", in which the same cadential material occurs in both sections, appropriately transposed for their keys. This differs from Rounded Binary, since in a Rounded Binary form, thematic material from the A section must return at the end of the B section (which usually occurs at the beginnings of phrases), whereas in a balanced binary, it is sufficient for a meaningful portion of the end of the final phrase to return. For example, if the A section is a period (using Caplin's naming conventions; elsewhere called a parallel period), the first ("antecedent") phrase of the A section will begin with a basic idea (generally for one half of the phrase) and end with a relatively weak cadence, and the second ("consequent") phrase will begin with the same basic idea and end with a stronger cadence; alternatively, if the A section is a sentence, the first half of the section will consist of two repetitions of the basic idea (with the second possibly transposed or slightly altered), and the rest of the phrase will drive towards a cadence. In a rounded binary form, at the end of the B section, if the A section was a sentence, typically the beginning of the sentence returns, potentially abridged, followed by the cadence; if a period, the same is true, but since the antecedent and the consequent of a period both begin the same way, it is generally simpler to say that the entire consequent phrase returns. However, in either case, it is the basic idea that returns, followed by the cadence. In a balanced binary, the basic idea need not return. There is some room for debate concerning how much material must return preceding the cadence; it is a subjective decision upon which theorists may differ. Thus, it is not always clear how the concept of balanced binary should apply if the A section is a period. However, if the A section is a sentence, the balanced binary may bring back the entire second half of the A section (transposed if appropriate) without ever bringing back the basic idea. There is also some room for debate concerning how the concept of balanced binary should relate to sectional binary forms. In principle, there is no intrinsic reason why a sectional binary form in which the second half of the A section (whether sentence or period) returns at the end of the B section should not be considered balanced since they end with the same cadences. From this point of view, many rounded binary forms are also balanced (especially those in which the A section is a period), but the fact that they would be balanced would be effectively uninteresting because the fact that they are rounded supersedes this characteristic. However, if one considers rhyming cadences in different keys to be a defining characteristic of balanced binary, then balanced and rounded binaries are mutually exclusive but analogous structures belonging, respectively, to continuous and sectional forms.

Дөңгеленген немесе пайда болатын немесе шағын үштік

Жоғарыда айтылғандай, «дөңгеленген бинарлық» терминін қолдану туралы пікір келіспеушіліктері бар. Бұл келіспеушіліктер екі мәселеге байланысты: форманы сипаттау үшін «дөңгеленген бинарлық», «бастауыш үштік» немесе «кіші үштік» атауларының қайсысы қолайлырақ; және дөңгеленген деп санау үшін B бөлімінің соңында A бөлімінің қаншалықты бөлігі қайтаруы керек. Дөңгеленген бинарлық пен кіші үштік формаларының басты айырмашылығы – A бөлімі мен форма соңында A бөлімінен қайта оралатын тақырыптық материалдың арасындағы материалдың сипаты. Дөңгеленген бинарлықта бұл қосымша материал «дигрессия» деп аталады және жеке тұрып, толыққанды музыкалық бөлім құрамайды, ал үштік формада бұл материал өзі жететін толық музыкалық бөлімді құрайды (үзіліссіз форманың бөлігі болса, тоникада аяқталуы мүмкін). A бөлімінің қанша бөлігі қайтарылуы керек деген мәселе субъективті. Либо A бөлімінің толыққанды қайтаруы керек, либо тек A бөлімінің тақырыптық материалы (әсіресе, негізгі идеясы) мен каденциясы қайтаруы керек. Бұл ойларды біріктірсек, егер A бөлімі мен тақырыптық материалдың қайтарылуы арасындағы материал жеке тұрмаса (дигрессия болса) және A бөлімінің тек бір бөлігі ғана қайтарылса, онда үштік форма болмайды, бірақ дөңгеленген бинарлық болуы мүмкін, дегенмен барлық теоретиктер бұл терминологияны қабылдамайды (сонымен қатар, бұл жерде «теңдестірілген бинарлық» ұғымымен байланыс бар, жоғарыда қараңыз). Егер дигрессия болса, бірақ сонымен бірге A бөлімінің толыққанды қайтарылуы болса, онда теоретикке байланысты бұл дөңгеленген бинарлық немесе бастауыш үштік (яғни, «үштікке жақындау») деп аталуы мүмкін. Егер аралық материал өздігінен жеке бөлім ретінде тұрса, онда кіші үштік формасы бар (мұндай жағдайларда, әдетте, A бөлімінің толыққанды қайтарылуы болады).