Хорватияның тұңғыш королі Томислав (Тамисклаус) туралы мақала. 910-928 жылдардағы билеуі, Византиямен одақ, Болгар империясымен соғыс, және аумақтың кеңеюі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томислав (Тамисклаус) – Хорватияның алғашқы патшасы. Ол шамамен 910 жылы Хорватияның герцогы болды және 925 жылы патша болып тәж кигізілді, 928 жылға дейін билік етті. Томиславтың билігі тұсында Хорватия Византия империясымен Болгарияға қарсы одақ құрды. Хорватияның Бірінші Болгар империясымен күресі соғысқа әкелді, ол 926 жылы Босния тауларындағы шешуші шайқаста аяқталды. Солтүстікте Хорватия Венгрия княздығымен жиі қақтығысты; мемлекет өзінің шекараларын сақтап, белгілі бір дәрежеде ыдыраған Төменгі Паннонияны қосып алды. Томислав 925 жылы Папа Иоанн X шақырған Сплит соборында қатысты, ол славян тілдерін діни қызметтерде қолдану және Хорватия мен Византияның Далмациясының шіркеулік юрисдикциясы мәселелерін талқылау үшін өткізілді. Папа славян тіліндегі діни қызметтерге тыйым салуға тырысқанмен, собор келісімге келмеді. Аймаққа билік ету құқығы Ниндер епископы Григорийдің орнына Сплит архиепискобына берілді. Томислав туралы тарихи мәліметтер аз болғандықтан, оның билікке келген және қайтыс болған нақты жылдары белгісіз. Оның ізбасарларының билігі Хорватиядағы бірқатар азаматтық соғыстармен және елдің күрт әлсіреуімен сипатталды.
Tomislav (, Tamisclaus) was the first king of Croatia. He became Duke of Croatia c. 910 and was crowned king in 925, reigning until 928. During Tomislav's rule, Croatia forged an alliance with the Byzantine Empire against Bulgaria. Croatia's struggles with the First Bulgarian Empire eventually led to war, which culminated in the decisive Battle of the Bosnian Highlands in 926. In the north, Croatia often clashed with the Principality of Hungary; the state retained its borders and, to some extent, expanded with the disintegrated Lower Pannonia. Tomislav attended the 925 Council of Split, convened by Pope John X, to discuss the use of Slavic languages in liturgy, and ecclesiastical jurisdiction over both Croatia and the Byzantine Theme of Dalmatia. Although the Pope sought to prohibit Slavic liturgy, the council did not agree. Jurisdiction over the region was given to the Archbishop of Split instead of Bishop Gregory of Nin. Since historical information on Tomislav is scarce, the exact years of his accession and death are unknown. The reigns of his successors were marked by a series of civil wars in Croatia and a gradual weakening of the country.
Хорватияның герцогы
Томиславтың тегі белгісіз болғанымен, ол Трпимирович әулетінің мүшесі болуы мүмкін. Томислав туралы ең алғашқы жазбалар мен оның ізашары, Хорватия герцогы Мунцимир туралы соңғы айтылу арасында шамамен жиырма жылдық үзіліс бар. Томислав туралы тарихи мәліметтер аз, бірақ оның Мунцимирдің ұлы болғаны болжанады. Томислав Трпимир I-нің ұлы Мунцимирдің орнын басып, герцог болды. Қалай болғанда да, Томислав 910-914 жылдар аралығында Хорватия тағына отырды (ең көп қабылданатын пікір). 13 ғасырда Сплит архидиаконы Томас жазған «Салона тарихы» (Historia Salonitana) кітабында Томислав 914 жылы Хорватия герцогы ретінде есімдерін табамыз. 9 ғасырдың соңы мен 10 ғасырдың басында мажарлар Карпат алқабын басып алғаннан кейін, олар дереу шабуылдар жасап, аумақтарын кеңейте бастады. Олар номиналды түрде франк үстемдігінде болған Төменгі Паннонияға қауіп төндірді және соңғы паннониялық герцог Браславты өлтірді. Мажарлар Хорватиямен де соғысқан, бірақ ол олардың басты мақсаты болмады. Дукляның діни қызметкерінің жылнамасында Томиславтың 13 жылдық билігінде Драва өзені шайқасында мажарларға қарсы сәтті күрес жүргізгені айтылады. Алайда, венециялық жылнамашы Андреа Дандоло мен король Бела III-нің нотариусы осы кезеңде Хорватияға қарсы мажарлардың жеңістері туралы мәлімдегендіктен, екі тараптың да пайдасы болды. Хорватия солтүстік шекарасын сақтап қалып, құлаған Паннония герцогтігінің бір бөлігіне, оның ішінде бұрынғы астанасы Сисакқа дейін кеңейді. Сисактың солтүстігіндегі жазықтарды мажар кавалериясынан қорғау қиын болды, бірақ Сисак герцог Людевит тұсында жақсы бекітілген еді. Сава және Драва өзендері арасындағы сирек қоныстанған аймақ Венгрия мен Хорватия герцогтігінің (жағалауда) шетінде орналасқандықтан, Паннония герцогтігі тарағаннан кейін екі ел де онда билігін нығайта алмады. Хорватияның шығысында Бірінші Болгар империясының күші күрт өсті. Болгар князі Борис I мен Хорватия герцогы Трпимир I арасындағы соғыстан кейін болгар-хорват қарым-қатынастары жақсы болды. Папаның легаттары Хорватия аумағы арқылы (қорғау алғандықтан) Болгарияға үнемі өтіп отыратын. Бұл жағдай 10 ғасырда Византия империясын өзіне бағындыруды көздеген Симеон I билігі кезінде өзгерді. Томиславтың мемлекеті Оңтүстік және Орталық Хорватияның көп бөлігін, Далмация жағалауын, Далмация тақырыбын қоспағанда, қазіргі Батыс Герцеговинаның және Солтүстік және Батыс Боснияның бөліктерін қамтыды. 10 ғасырдың басында Хорватия 11 округке бөлінді: Ливно, Четина, Имотски, Плива, Псет, Приморье, Брибир, Нона, Книн, Сидрага және Нин. Үш округ (Лика, Крбава және Гачка) бан басқарды. Томиславтың мемлекеті кеңейгеннен кейін он бір округтан көп болуы мүмкін. Византия императоры және жылнамашы Константин VII «De Administrando Imperio» еңбегінде Хорватияның шаңырағында 100 000 жаяу әскер, 60 000 атты әскер және 80 үлкен кеме мен 100 кішкентай кемеден тұратын әскери флот болуы мүмкін екенін жазды. Алайда, бұл көрсеткіштер хорват армиясының мөлшерін әлдеқайда арттырып көрсеткен деп саналады. «De Administrando Imperio» қолжазбасының палеографиялық талдауына сәйкес, ортағасырлық Хорватия халқының саны 440 000-нан 880 000-ға дейін бағаланды; оның әскери күші, шамамен, 20 000-100 000 жаяу әскерден және 60 аллагияға біріктірілген 3 000-24 000 аттыдан тұрды.
Although Tomislav's ancestry is unknown, he might have been a member of the Trpimirović dynasty. There is a nearly twenty year difference between the first documentation of Tomislav and the last mention of Muncimir, his predecessor as Duke of Croatia. Historical records of Tomislav are scarce, but it is assumed that he was a son of Muncimir. Tomislav succeeded Muncimir, son of Trpimir I, as duke in c. 910 (the most widely accepted view) or after others ruled following Muncimir's death. In any case, Tomislav came to the Croatian throne some time between 910 and 914. In Historia Salonitana (History of Salona), a 13th century chronicle by Thomas the Archdeacon of Split, Tomislav was mentioned as duke of Croatia in 914. After the Hungarian conquest of the Carpathian Basin in the late 9th and early 10th centuries, the Hungarians immediately began raiding and expanding their territory. They threatened Lower Pannonia (still nominally under Frankish suzerainty) and killed Braslav, the last Pannonian duke. The Hungarians also fought Croatia, although it was not a primary target of their raids. The Chronicle of the Priest of Duklja mentions that Tomislav, the length of whose rule was specified as 13 years, successfully fought the Battle of Drava River with the Hungarians. Since the Venetian chronicler Andrea Dandolo and a notary of King Béla III mention Hungarian victories against Croatia in the same period, however, both sides had gains. Croatia maintained its northern borders and expanded into part of the collapsed Pannonian Duchy, including its former capital Sisak. The plains north of Sisak were difficult to defend against Hungarian cavalry, but Sisak had been well fortified since the reign of Duke Ljudevit. The sparsely populated area between the Sava and Drava rivers was on the outskirts of Hungary and the Duchy of Croatia (centered on the coast), so neither country could strengthen its rule there after the Duchy of Pannonia dissolved. East of Croatia, the First Bulgarian Empire's power increased significantly. After a war between the Bulgarian knyaz Boris I and Croatian Duke Trpimir I, Croatian Bulgarian relations were fairly good. Papal legates regularly crossed Croatian territory (where they received protection) to Bulgaria. The situation changed in the 10th century during the reign of Simeon I, who decided to subordinate the Byzantine Empire to himself. Tomislav's realm covered most of southern and central Croatia and the Dalmatian coast, excluding the Theme of Dalmatia, parts of present day western Herzegovina and northern and western Bosnia. During the early 10th century, Croatia was divided into 11 counties: Livno, Cetina, Imotski, Pliva, Pset, Primorje, Bribir, Nona, Knin, Sidraga, and Nin. Three counties (Lika, Krbava, and Gacka) were ruled by a ban. After its expansion, Tomislav's state presumably contained more than eleven counties. Byzantine emperor and chronicler Constantine VII writes in De Administrando Imperio that at its peak, Croatia could have raised a military force composed of 100,000 infantry, 60,000 horsemen, and a naval fleet of 80 large ships and 100 smaller vessels. However, these figures are viewed as a considerable exaggeration of the size of the Croatian army. According to palaeographic analysis of the manuscript of De Administrando Imperio, the population of medieval Croatia was estimated at 440,000 to 880,000; its military force probably consisted of 20,000–100,000 infantrymen and 3,000–24,000 horsemen organized into 60 allagia.
Таққа отырғызу және Хорватия патшалығы
Томислав 925 жылға қарай Хорватияның патшасы болды және папалық кеңсесі "патша" деп атаған алғашқы хорват билеушісі болды. Томислав 924 немесе 925 жылы тәж кигені айтылады, бірақ дәл қашан, қайда және кім тәж кигізгені белгісіз. Томиславты патша деп атаған хаттар 13 ғасырдағы Архидиакон Томастың Салона тарихының бір нұсқасында сақталған. 925 жылғы Сплит кеңесінің мәжілісіне кіріспе ретінде жазылған хатта Томислав "хорваттар жерінде және Далмация аймақтарында" (in prouintia Croatorum et Dalmatiarum finibus Tamisclao rege) патша деп аталған. Кеңестің 12-ші қағидасында хорваттардың билеушісі "патша" (rex et proceres Chroatorum) деп аталады; Папа Иоанн X-тің хатында Томислав "хорваттардың патшасы" (Tamisclao, regi Crouatorum) деп есімдерін табамыз. Томиславтың патша екенін растайтын ескерткіштер табылмаса да, кейінгі жазбалар мен жарлықтар оның 10 ғасырдағы ізбасарлары өздерін "патшалар" деп атағанын көрсетеді. Басқа теориялар бойынша, папа (немесе оның өкілі) 925 жылғы Сплит кеңесінен бұрын Томиславты тәж кигізген, немесе Томислав өзі тәж киген болуы мүмкін.
Tomislav had become King of Croatia by 925, and was the first Croatian ruler whom the papal chancellery called "king". It is generally said that Tomislav was crowned in 924 or 925, but it is not known exactly when, where, or by whom. Letters in which Tomislav was called king were preserved in a version of Thomas the Archdeacon's 13th century History of Salona. A note preceding the proceedings of the 925 Council of Split calls Tomislav king "in the province of the Croats and in the Dalmatian regions" (in prouintia Croatorum et Dalmatiarum finibus Tamisclao rege). In the council's 12th canon, the ruler of the Croats is called "king" (rex et proceres Chroatorum); in a letter from Pope John X, Tomislav is called "King of the Croats" (Tamisclao, regi Crouatorum). Although no inscriptions of Tomislav exist to confirm the title, later inscriptions and charters confirm that his 10th century successors called themselves "kings". Other theories suggested that the pope (or a representative) had Tomislav crowned before the 925 Council of Split, or Tomislav crowned himself.
Сплит кеңестері
925 жылы папа Иоанн X Сплитте шіркеу кеңесін шақырып, бұрынғы Рим провинциясы Далмациядағы қай епископтың шіркеулік юрисдикциясы болатынын шешті. Бұл юрисдикцияны Григорий (Ниннің хорват епискобы) мен Сплит архиепискобы Иоанн таластырды. Кеңеске дейін епископ Григорий архиепископ Иоаннға қарағанда әлдеқайда үлкен аумаққа жауапты болды; алайда оның беделі мен қаржысы Сплит архиепископтығымен бәсекелесе алмады. Сплит сонымен қатар Салонаның ежелгі архиепископтығымен үзіліссіз байланыстың бар екенін мәлімдеді және осы дәстүрге сүйене отырып, кеңес Сплитті архиепископтық орын ретінде бекітті. Истриядағы Раша өзенінен Которға дейінгі аумақ, соның ішінде Нин, Сплитке бағындырылды. Шіркеу қызметтерінде хорват тілі мен глаголит әрпін қолдану мәселесі де талқыланды. Папа оны айыптауға тырысты, бірақ кеңес оны жергілікті дін қызметкерлері мен монахтарға қолдануға рұқсат берді, олардың жоғары лауазымдарға өсуіне тыйым салынды. Архидиакон Томас өзінің Historia Salonitana еңбегінде осы кеңес туралы ештеңе айтпады. Ол Сплиттің бұрынғы Рим Далмациясы бойынша шіркеулік құқықтарына 7 ғасырдан бері ие болғанын жазды (бұл 925 жылы Сплитке құқықтар берген кеңес протоколына қайшы келеді), көрінеу, өзінің баяндамасының тұрақтылығын сақтау үшін. Кеңеске Томислав (ресми құжаттарда патша деп аталған) және Захумльский Михаил қатысты. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Михаил Томиславтың билігін мойындады (осы арқылы Захумлия Хорватияның вассалдық мемлекетіне айналды). Томислав кеңес шешіміне қарсылық білдірмеді. Епископ Григорий папаға шағымданды, және дауды шешу үшін, сондай-ақ бірінші кеңестің шешімдерін күшіне енгізу үшін 928 жылы екінші кеңес (де Сплитте) шақырылды. Сплит митрополиясының басымдығы расталды, ал Нин епархиясы таратылды.
In 925, Pope John X convened a church council in Split to decide which bishops in the former Roman province of Dalmatia would have ecclesiastical jurisdiction. The jurisdiction was contested by Gregory (the Croatian bishop of Nin) and John, the archbishop of Split. Before the council, Bishop Gregory was responsible for a significantly larger territory than Archbishop John; however, his reputation and finances could not compete with that of the Archbishopric of Split. Split also claimed continuity with the ancient Archbishopric of Salona and, due to this tradition, the council confirmed Split as the archepiscopal see. The territory from the river Raša in Istria to Kotor, including Nin, was subject to Split. The use of the Croatian language and Glagolitic script in ecclesiastical services was also discussed. The Pope sought to condemn it but the council allowed its use for local priests and monks, who were prevented from advancing to higher positions. Thomas the Archdeacon did not mention the council in his Historia Salonitana. He wrote that Split had had ecclesiastical rights over former Roman Dalmatia since the 7th century (contradicting the council proceedings which bestowed the rights to Split in 925), apparently to maintain his narrative's consistency. The council was attended by Tomislav (referred to as a king in related documents) and Michael of Zahumlje. According to some historians, Michael recognized Tomislav's rule (making Zachlumia a vassal state of Croatia). Tomislav did not protest the council's decision. Bishop Gregory appealed to the pope, and a second council (also in Split) was convened in 928 to resolve the controversy and enforce the first council's conclusions. The supremacy of the metropolitan archbishopric of Split was confirmed, and the Diocese of Nin was abolished.
Болгариямен соғыс
Томислав билік құрған кезде Болгария мен Византия империясы соғыста болды. Император Симеон I басшылығымен болгарлар 924 жылы Сербия княздығын (Византияның одақтасы) жойды, серб князі Захария және серб халқының бір бөлігі Хорватияға қашуға мәжбүр болды. Хорватия (сонымен қатар Византияның одақтасы) қазір Болгария мен Византияның әлсіз қорғалған Далмация тақырыбының арасында орналасқан еді. Томислав Далмация тақырыбының жағалау қалаларын басқару құқығын немесе Византия империясына көмектесу үшін жиналған салықтардың бір бөлігін алған болуы мүмкін. Византия Томиславқа проконсул деген құрметті атақ бергенімен, Далмация тақырыбындағы өз құқықтарынан Томиславты айырғанына ешқандай дәлел жоқ. Хорватия болгар жауларына пана бергендіктен және Византия империясымен одақтас болғандықтан, Симеон герцог Алогоботур бастаған әскермен шабуыл жасады. Томислав Алогоботурдың Хорватияға жорығын тоқтатты және оның әскерін 926 жылғы хорват-болгар шайқасында талқандады, бұл шайқас Боснияның шығыс бөлігінде өткен болуы мүмкін. 927 жылы Симеон қайтыс болғаннан кейін папа Иоанн X епископ Мадалбертпен бірге Хорватия мен Болгария арасындағы бейбітшілікті қалпына келтіру үшін өкілдерін жіберді. Томислав қалай қайтыс болғаны белгісіз, бірақ ол 928 жылдан кейін саяси аренадан жоғалып, оның орнына II Трпимир келді.
During Tomislav's rule, the Bulgarian and Byzantine Empires were at war. The Bulgarians under Emperor Simeon I destroyed the Principality of Serbia (a Byzantine ally) in 924, forcing Serbian Prince Zaharija and part of the Serbian population to flee to Croatia. Croatia (also a Byzantine ally) was now located between Bulgaria and the weakly defended Byzantine Theme of Dalmatia. Tomislav may have received some control of the Theme of Dalmatia's coastal cities or a share of collected taxes for his assistance to the Byzantine Empire. Although Byzantium gave Tomislav the honorary title of proconsul, there is no evidence that it recognized the loss of its rights in the Theme of Dalmatia to Tomislav. Since Croatia was harboring Bulgarian enemies and was allied with the Byzantine Empire, Simeon attacked with an army led by Duke Alogobotur. Tomislav cut off Alogobotur's advance into Croatia and destroyed his army at the Croatian–Bulgarian battle of 926, which probably took place in eastern part Bosnia. After Simeon's death in 927, Pope John X sent legates with Bishop Madalbert to mediate between Croatia and Bulgaria and restored peace. It is unknown how Tomislav died, but he disappeared from the political scene after 928 and was succeeded by Trpimir II.
Географиялық аумағы
Томислав патшалығының географиялық шегі толыққанды белгілі емес. Иоанн Диакон, оның жылнамасы Далмациядағы 9 және 10 ғасырлардағы славян халықтары тарихының маңызды көзі болып табылады, 912 жылы Болгариядан оралған венециялық елшінің Хорватия жері арқылы өтіп, Михаил герцогының билігіндегі Захумлье жеріне жеткенін жазды; бұл Томиславтың Хорватиясы Болгариямен, сол кезде Симеон I билеген мемлекетпен, шектесетін болғанын көрсетеді. Британ жазушысы Маркус Таннер қазіргі Хорватияның көп бөлігін, Босния мен Герцеговинаны және Черногорияның жағалауын қамтығанын болжады. Роджер Лампе болса, мемлекеттің Дубровник пен Истрияны қамтымай, оңтүстікке дейін созылмағанын айтты. Көптеген хорват ғалымдары патшалықтың Драва өзенінен оңтүстікке қарай, Дубровникке дейінгі Дрина және Неретва өзендері арасындағы аймақты қамтығанын мәлімдеді. Хорват тарихшысы Нада Клайч 1972 жылғы кітабында Томислав патшалығының шығысқа қарай (босниялық) кеңеюіне қарсылық білдірді. 1993 жылы Иосип Лучич пен Франьо Шаньектің "Хорватияның тарихи картасы" (Hrvatski povijesni zemljovid) Томислав патшалығының аумағын көрсетті. Загребтегі философия факультетінің тарихи географы Лучич хорват тарихының оқулықтарында көптеген карталардың авторы болды. 1995 жылы жарық көрген "Хорватияның ерте орта ғасыры" (Hrvatski rani srednji vijek) атты кітабында Иво Голдштейн Томиславтың Боснияның ішкі аймағына терең енбегенін, тек Паннонияның бір бөлігін ғана қамтығанын жазды (Голдштейннің айтуынша, Драва мен Сава арасындағы аймақ қарапайым жер, terra nullius еді). Невен Будак Голдштейнмен келісіп, солтүстік хорват шекарасы Сісак аймағынан өткен болуы мүмкін деді. Хорватиядағы қазіргі университеттердің тарих оқулықтарында, мысалы, Томислав Раукардың 1997 жылғы "Хорватияның орта ғасыры" (Hrvatsko srednjovjekovlje) кітабында Томислав патшалығының қазіргі Босния мен Герцеговинаның 60-80 пайызын қамтығаны айтылады. Франьо Шаньектің редакциялаған ортағасырлық хорват мемлекетіне арналған 16 авторлық еңбегі университет оқулығы ретінде де қолданылады және осы көзқарасты қамтиды. Джон Ван Антверпеннің сөзіне сәйкес, Томиславтың солтүстік шекарасы Драва өзені болды. Оның оңтүстігінде патша "қазіргі Хорватия, Славония, солтүстік және батыс Боснияны, сондай-ақ Риекадан бастап кем дегенде Цетина өзенінің сағасына дейінгі (тарап кеткен Византия қалаларын есептемегенде) далматин жағалауындағы аумақты" иеленді. Файн 2006 жылғы кітабында Томиславтың аумағы мен қазіргі хорват ұлттық сезімі арасындағы байланысты сынады. Ол 10 ғасырлық деректердің сенімді еместігін айтты және Хорватияның шығыс жерінің "шамамен үштен бірі" "толыққанды болжам" екенін мәлімдеді. Файн былай деп жазды: "Хорватияның оның бір бөлігін иеленген болуы мүмкін, бірақ Болгария да, ертедегі серб мемлекеттері де, тіпті әртүрлі жупан мен басқа да жергілікті славян билеушілері де оның бір бөлігін иеленген болуы мүмкін, олар ешкімге жауап бермейтін. Егер соңғы болжам дұрыс болса, онда осы аумақтың бір бөлігі ешбір мемлекеттің иелігінде болмас еді". Хорватияның суреттелген барлық аумақты және одан да көп жерді иеленген болуы мүмкін екенін мойындаған Файн Томислав патшалығында суреттелген шығыс жерді кім басқарғаны белгісіз екенін және карталарда terra incognita деп белгіленуі керек екенін айтты. Ол Лучич пен Шаньектің Томиславтың шығыс шекарасын белгілеуін "ұлтшыл карта жасау" және "балалардың өз ұлтының тарихы туралы түсініктерін бұрмалау, кейінгі оқиғаларды аумақтық жоғалту және фрагментация ретінде түсіндіруге ынталандыру" ретінде сынады.
The geographic extent of Tomislav's kingdom is not fully known. John the Deacon, whose chronicle is a primary source of the history of the 9th and 10th century Slavic peoples in Dalmatia, wrote that in 912 a Venetian ambassador returning from Bulgaria passed through Croatian territory before reaching the land of Zahumlje under Duke Michael; this suggests that Tomislav's Croatia bordered Bulgaria, then under the rule of Simeon I. British writer Marcus Tanner suggested that it covered most of modern Croatia, Bosnia and Herzegovina, and the coastline of Montenegro. According to Roger Lampe, the state did not extend as far south as Dubrovnik and Istria was not included. Many Croatian scholars said that the kingdom covered the region south of the Drava river, to the Drina and Neretva rivers north of Dubrovnik. Croatian historian Nada Klaić disputed the eastward (Bosnian) extension of Tomislav's kingdom in her 1972 book. Josip Lučić and Franjo Šanjek's 1993 Hrvatski povijesni zemljovid (Croatian Historical Map) depicted the extent of Tomislav's kingdom. Lučić, an historical geographer at the Faculty of Philosophy in Zagreb, authored a number of maps in Croatian history books. In his 1995 book, Hrvatski rani srednji vijek, Ivo Goldstein wrote that Tomislav did not expand deep into inner Bosnia and incorporated only parts of Pannonia (not the region between the Drava and Sava, which Goldstein said was terra nullius. Neven Budak agreed with Goldstein about the Drava Sava region, saying that the northern Croatian border probably passed through the Sisak area. Modern university history textbooks in Croatia, such as Tomislav Raukar's Hrvatsko srednjovjekovlje (1997), say that Tomislav's kingdom covered 60 to 80 percent of present day Bosnia and Herzegovina. Franjo Šanjek edited a 16 author work on the medieval Croatian state which is also used as a university textbook and includes this view. According to John Van Antwerp Fine Tomislav's northern border was the Drava River. South of it, the king held "modern Croatia, Slavonia, northern and western Bosnia, and the territory along the Dalmatian coast from what is now Rijeka to at least the mouth of the Cetina River (excluding the scattered Byzantine towns)". Fine criticized the relationship between Tomislav's territory and modern Croatian nationalist sentiment in his 2006 book, calling 10th century sources unreliable and "roughly a third" of Croatia's perceived eastern land "entirely speculation". Fine wrote, "It is possible that Croatia really did have some of it, but Bulgaria may have had some of it; early Serb entities may have had some of it, not to speak of various župans and other local Slavic lords who in any serious way answered to no one. If the last supposition is true (to any degree), then parts of this territory would not have been held by any 'state. Acknowledging the possibility that Croatia held all the depicted territory and more, Fine said that whoever controlled the eastern land depicted in Tomislav's kingdom is unknown and should be marked as terra incognita on maps. He criticised Lučić and Šanjek's delineation of Tomislav's eastern border as "nationalist map making" and "distorting the perceptions of children on their nation's history in a way that promotes interpreting later events as territorial loss and fragmentation."
Мұра
Томислав – алғашқы хорват патшасы және алғашқы хорват мемлекетінің негізін қалаушы ретінде танымал. Хорватия астанасы Загребте 1927 жылдың қараша айында Томислав атындағы алаң ашылды; сол жылы мүсінші Роберт Франчеш Миханович салған ескерткіш орнатылды. Босния қаласы Дувно 1925 жылы Югославия патшасы Александр I тарапынан Томиславтың тәж киюінің 1000 жылдығын мерекелеу үшін Томиславград болып қайта аталды, сондай-шаралар Югославия Корольдығының барлық аймағында өткізілді. 1926 жылы Ливнода оның құрметіне обелиск орнатылды. 1941 жылдың 18 мамырында Савой үйінің князі Аимоне, Аоста герцогы Хорватия Тәуелсіз Мемлекетінің II Томислав патшасы болып жарияланды, бұл Остік державаларының марионеттік мемлекетіне заңдылық беру мақсатында жасалды. Томиславтың Загребтегі мүсіні 1994 жылы шығарылған хорваттың 1000 куналық банкнотасының артқы жағында бейнеленген, ал оның есімі Хорватияда жасалған қара пивоның атауы ретінде қолданылады.
Tomislav is celebrated as the first Croatian king and the founder of the first Croatian state. In Zagreb, the Croatian capital, a square named Tomislav was dedicated in November 1927; a monument by sculptor Robert Frangeš Mihanović was erected that year. The Bosnian city of Duvno was renamed Tomislavgrad in 1925 by King Alexander I of Yugoslavia to commemorate the millennial of Tomislav's coronation, and celebrations were held throughout the Kingdom of Yugoslavia. In 1926, an obelisk in his honor was erected in Livno. On May 18, 1941, the House of Savoy's Prince Aimone, Duke of Aosta was proclaimed King Tomislav II of the Independent State of Croatia to gain legitimacy for the Axis puppet state. Tomislav's statue in Zagreb was depicted on the reverse of the Croatian 1000 kn banknote issued in 1994, and his name is used for a dark beer brewed in Croatia.