Кіріспе

16-17 ғасырлардағы шотланд иезуиті, қасиетті және шейіт

Джон Огилви (1580 – 10 наурыз 1615) – шотланд иезуит дін қызметкері. 17 ғасыр Шотландиясындағы қуғынға ұшыраған католик қауымына қызмет еткені және сенімі үшін дарға асылғаны үшін ол Реформациядан кейінгі жалғыз шотланд қасиеттісі атанды. Огилви кальвинист болып тәрбиеленді және білімін жетілдіру үшін Еуропаға жіберілді. Католик және кальвинист ғалымдары арасындағы пікірсайыстар оның қызығушылығын оятты, ол бенедиктиндермен, сосын иезуиттермен оқыды. Ол иезуит болып, Шотландияға жіберілді, онда Глазго айманындағы аз ғана католиктердің арасында жұмыс істеді. Бір жылдан кейін тұтқындалып, 1615 жылы Глазго кресінде дарға асылды.

Өмірбаян

Джон Бэнфширдегі Друмнакейт иелігіне ие болған құрметті кальвинист Уолтер Огилвидің үлкен ұлы еді. Оның отбасының бір бөлігі католик, екінші бөлігі пресвитериан болып бөлінген. Он екі жасында білім алу үшін континенттік Еуропаға жіберілді. Ол Германиядағы Регенсбургте бенедиктиндермен, ал Моравиядағы Ольмұц және Брунн қалаларындағы иезуиттермен бірнеше католик білім ошақтарында оқыды. Сол дәуірдегі Еуропаны шарлаған діни дау-жанжал мен қырқыстардың ортасында, ол католик болуға шешім қабылдады. 1597 жылы, он жеті жасында, Бельгияның Левен қаласында қасиетті кітаптар профессоры Корнелиус а Лапиде С.Ж. оны католик шіркеуіне қабылдады. Огилви 1599 жылы Иса қоғамына қосылып, 1613 жылы Парижде дін қызметкеріне бекітілді. Ол тегіне байланысты, ондағы бірнеше католик ақсүйектер оған көмектесетініне үміттенді. Бірақ ешкім табылмай, Лондонға, содан кейін Парижге барып, 1613 жылдың қараша айында Джон Уотсон деген атпен жылқы саудагері болып көрініп, Шотландияға оралды. Содан кейін ол құпия түрде уағыздай бастады, жеке үйлерде жасырын түрде мисса өткізді. Бұл миссия бір жылға да жетпеді. 1614 жылдың қазан айында Огилви Глазгода архиепископ Джон Споттисвудтың бұйрығымен танылып, тұтқындалды. Бастапқыда оған жақсы қарады, бірақ ол үнемі мойындаудан бас тартқандықтан, ұйқыдан айыру арқылы азаптады. Король Джеймстің шіркеу үстіндегі билігіне адалдық етуден бас тартқанымен, ол жағдайын одан әрі ушықтырды. Осы айыппен әйгілі Огилви сотталды. Сот барысында ол патшаны «Құдайдан қашқан» деп сынап, шіркеудегі билігін «ескі шляпаның» билігінен де жоғары санамайтынын мәлімдеді. Кінәлі деп танылған Огилви 1615 жылдың 10 наурызында, отыз алты жасында Глазго крестінде дарға асылды. Огилвидің соңғы сөздері: «Егер мұнда жасырын католиктер болса, олар мен үшін дұға етсін, бірақ еретиктердің дұғасын қабылдамаймын». Ол баспалдақтан итерілгеннен кейін, жасырын дұғасын жұртқа лақтырып жіберді. Аңыз бойынша, оның бір дұшпаны оны ұстап алып, кейіннен өмір бойы берілген католикке айналды. Огилвинің өлімінен кейін оның ізбасарлары ұсталды және түрмеге жабылды. Оларға ауыр айыппұл салынды, бірақ ешкім өлім жазасын алмады. Халықтың ашыққан сымбатысынан кейін әдеттегі басын шабу және төрт бөлікке бөлу рәсімі болмады, ал оның денесі Глазго соборының шіркеу ауласына асығысқан түрде жерленді. Шотландиядағы католик шіркеуінде оның мерекесі 10 наурызда тойланады. Әлемнің қалған бөлігінде ол 14 қазанда тойланады. Корбиде, Нортгемптонширде — күшті шотландиялық мұраға ие ағылшын қаласында — 1980 жылдың наурыз айында тіркелген католик шіркеуі Джон Огилвиге арналған. Шотландияның таулы аймағында Сент-Джон Огилви приході бар, онда Инвергордондағы Сент-Джозеф және Тейндегі Сент-Винсент-де-Поль шіркеулері кіреді. Оның қайтыс болғанына төрт жүз жыл толуына арналған қызметте ол «Шотландияның жалғыз католик шейіті» деп сипатталды.