Кіріспе

Вильям Аллен (1532 – 16 қазан 1594), Гвильям Алан немесе Гулиелмус Алан деп те аталады, Рим-католик шіркеуінің ағылшын кардиналы. Ол қасиетті рухқа ие болған дін қызметкері болған, бірақ ешқашан епископ болған емес. Оның басты міндеті – ағылшын миссионерлік дін қызметкерлерін даярлайтын колледждер құру болды, олардың мақсаты – Англияға құпия түрде оралып, ондағы Рим католик дінін сақтап қалу еді. Аллен 1588 жылы испан армадасының Англияға басып кіру жоспарына көмектесті. Бұл жорық сәтсіз аяқталды, бірақ егер ол сәтті болғанда, ол, мүмкін, Кентербери архиепископы және Лорд-канцлер болып тағайындалар еді. Алленнің бұйрығымен латын тілінен ағылшын тіліне толық аудармасы жасалған «Дуай-Реймс» Киелі кітабы басылды. Оның қызметі Контрреформацияның бір бөлігі болды, бірақ ол Англия мен Ирландияда күшті қарсылық тудырды. Ол Папа Пий V-ге Елизавета I-ді тақтан түсіруді ұсынды. Папа оны анафемаға ұшыратып, тақтан түсіргеннен кейін, Елизавета өзінің Рим-католик дінін ұстанатын қарсыластарын қуғындауды күшейтті.

Ерте өмір

Аллен 1532 жылы Англияның Ланкашир графтығындағы Россалл залында дүниеге келді. Ол Джон Алленнің Джейн Листермен некелескен үшінші ұлы еді. 1547 жылы он бес жасында Оксфорд университетінің Ориел колледжіне қабылданды, 1550 жылы бакалавр дәрежесін алып, колледждің мүшесі болып сайланды. 1554 жылы қызмет бабымен өнер магистрі атанды, ал екі жылдан кейін, 1556 жылы Сент-Мари залының директоры және прокторы болып тағайындалды. Аллен шамамен 1558 жылы Йорк соборында канон болған, бұл оның діни қызметкер мәртебесін беретін және рухани санға қадам салмаққа мүмкіндік беретін тонзура алғанын көрсетеді. Елизавета I таққа отырғанда ол билікке адалуға ант беруден бас тартты, бірақ 1561 жылға дейін Оксфорд университетінде қалуға рұқсат алды. Жаңадан протестанттасқан Англия шіркеуіне жасаған оппозициясы оны елден кетуге мәжбүр етті, 1561 жылы ол өзінің игіліктерінен бас тартып, Англиядан Лувен қаласына және оның университетіне пана іздеу үшін кетті, онда Оксфорд пен Кембриджден ант беруден бас тартқан басқа да көптеген ғалымдарға қосылды. Сол жерде ол теологиялық зерттеулерін жалғастырды және апологетикалық, полемикалық және даулы трактаттар жаза бастады. Келесі жылы денсаулығы нашарлағандықтан, туған жері Ланкаширге қайтуға кеңес берілді. Аллен колледжі Англияны қайта дінге келтіру мақсатындағы «Англия миссиясының» орталық құрылымына айналды. «Семинария ділдары» деп аталғандардың арасында Дуайдан келген 160-тан астам студенттің қылмыстық кодекстер бойынша өлім жазасына кесілгені белгілі болды, ал тағы көбі түрмеге қамалды. Студенттер әрбір шейіттің жаңалықтарын тойлап, ерекше рұқсатпен алғыс айтудың салтанатты миссасын өткізді.

Рим мен Реймс

Жаңа колледждің студенттерінің саны тез арада жүз жиырмаға жетті, ал Папа Алленді Римге шақырып, сонда да осындай колледж құруды тапсырды. 1575 жылы Аллен Римге екінші рет сапар шекті, онда Папа Григорий XIII-нің бұйрығымен Римдегі ағылшын колледжін құруға көмектесті. Осы мақсатта Римдегі ежелгі ағылшын хосписі Англияға миссионерлерді жіберуге арналған семинарияға айналдырылды, ал колледж ректоры Морис Кленок ДД-ға көмектесу үшін иезуиттер колледжге орналастырылды. Папа Алленді Куртрейде (қазіргі Бельгияның Батыс Фландрия аймағында, Кортрейк деп белгілі) канон етіп тағайындады, және ол 1576 жылдың шілдесінде Дуайға оралды, бірақ онда жаңа қиындық күтіп тұрды. Англия королевасының өкілдері оны өлтіру жоспарларынан өзге, Испания корольдігінің билігіне қарсы көтерілісшілер, Елизавета мен оның елшілерінің қолдауымен Дуайда болып, 1578 жылдың наурыз айында Университет студенттерін Дуайдан қуғынға салды. Аллен содан кейін Реймсте колледжді қайта құрды, ол кезде Гиз үйінің қамқорлығындағы қала еді. Коллегиандар Реймс университетінде паналады, онда оларды жақсы қабылдады және бұрынғы жұмыстарын жалғастырды, ал Аллен көп ұзамай Реймс соборының бөлімінде канон болып сайланды. Томас Степлтон, Ричард Бристоу, Грегори Мартин және Морган Филлипс Алленнің серіктері болды. Колледж баспасынан Англияда басылуы мүмкін емес, polemic, controversialist және басқа да католик әдебиеттері үздіксіз шығып тұрды. Аллен осы іске белсенді қатысты. Колледждің алғашқы жылдарында Алленнің басшылығымен жүзеге асырылған маңызды жұмыстардың бірі – латын тілінен ағылшын тіліне аударған, кеңінен танымал Дуай Библиясын дайындау болды. Жаңа Өсиет 1582 жылы, колледж Реймсте болғанда жарияланды; бірақ Ескі Өсиет, бір уақытта аяқталса да, қаржы жетіспеушілігіне байланысты кешіктірілді. Ол ақыры 1609 жылы Дуайда басылып шықты, бұл Джеймс І-нің бұйрығымен Англия шіркеуі дайындаған "Рәсімді Джеймс Библиясынан" екі жыл бұрын болды.

Саяси белсенділік

1577 жылы Аллен иезуит діни қызметкері Роберт Парсонспен хат алмасуды бастады. Аллен 1579 жылы Римге қайта шақырылып, Уэльстен келген студенттер мен Англиядан келген студенттер арасындағы қайшылықтар тудырған ағылшын колледжіндегі бүліктерді басумен айыпталды. Осы сапар барысында ол латын тіліндегі «Вулгата» Киелі кітабының қайта қаралуына қатысты ұсыныстарды дайындауға тағайындалған комиссия мүшелерінің бірі болды. Парсонспен жеке қарым-қатынасқа түскен Аллен оның тұлғасы мен харизмасына тәнті болды, ал Парсонс оның сенімді досы атанды. Алленнің бұйрығымен Римдегі ағылшын колледжі 1580 жылға дейін Англияға иезуит миссионерлерін жіберу жоспарының бөлігі ретінде Иса қоғамының бақылауына берілді. Алленнің нұсқауымен алғашқы жіберілген иезуиттер – Парсонс пен Эдмунд Кэмпион Англияда басқа Рим-католик діни қызметкерлерімен тығыз жұмыс істеуге міндетті болды. Миссия үлкен табысқа жете қоймады, өйткені Кэмпион бір жылдық қызметтен кейін қаза табады, ал Парсонс қайтадан Еуропаға қашуға мәжбүр болады. Аллен өзінің еңбегін «ағылшынның Римнен жарылуына» соңғы нүкте қоюға бағытталған «ғылыми ізденістер» деп қарастырды. Оның бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды және Англия, Уэльс және Ирландиядағы Рим шіркеуінің жақтастары үшін жағдайды нашарлатты. Папа Пьос V өзінің 1570 жылғы «Regnans in Excelsis» паптық бұйрығында Елизаветаны экскоммуникацияға және тақтан «құлатуға» үкім шығарды, сондай-ақ экскоммуникация жазасымен оның поддандыларын патшайымға адалдықтарынан «босатты және тыйым салды». Реймске оралған Аллен Парсонстың Англия мен Ирландиядағы Филипптің мүдделерін ілгерілету үшін саяси интригаларына тартылуына келісім берді. Парсонс Алленді Реймстегі семинариядан шығаруды көздеді және осы мақсатта 1581 жылдың 6 сәуірінде Испанияның Филипп II-іне Алленді ұсынды, корольдің оны кардинал қылуын қамтамасыз етуді ниеттенді. 1581 жылдың 18 қыркүйегінде Папа Григорий XIII Алленді «Англия миссиясының префекті» деп тағайындады. Аллен мен Парсонс 1585 жылы Римге қайта оралды, және Аллен өмірінің соңына дейін онда қалды. 1587 жылы Филипптің агенттерінің интригаларына тап болған Аллен Парсонстың көмегімен Филипп патшасының әскерлеріне Оверайссельдегі Девентер қаласын тапсырған ағылшын офицері сэр Уильям Стэнлиді қорғап кітап жазды. Аллен барлық ағылшындардың Елизавета «Құдай алдында заңды патшайым» емес екендігіне байланысты мәңгілік жазадан құтылу үшін осы үлгіге еліктеуге міндетті екенін жазды. Аллен Англияға испандықтардың басып кіруін жоспарлауға көмектесті және егер ол сәтті аяқталса, Кентербери архиепископы және лорд-канцлер болар еді. Аллен Рим папасының басшылығымен Англиядағы Рим-католик шіркеуінің басшысы болды. Шотландия королевасы Мэри қайтыс болғаннан кейін, ол 1587 жылдың 19 наурызында Филипп II-ге Англияға шабуыл жасауға шақырып хат жазды, Англиядағы (және Ирландиядағы) Рим-католиктері Испания королінен «Құдай мен адам жек көретін бұл әйелді» жазалауын талап етті. 1587 жылдың 7 тамызында Папа Сикст V оны кардинал етіп тағайындады.

Испандық армада

Аллен тағы да Римге келді. Екі жыл бұрын ауыр сырқаттан кейін Папаның шақыруымен ол Рим қаласынан енді ешқашан шықпады, бірақ Англиядағы отандастарымен үнемі хат алысып, байланыс тастап отырды. Оның ықпалымен ол қатты құрметтейтін Иса қоғамы ағылшын миссионерлік жұмысына қатысуға келісті; содан кейін Аллен мен Парсонс Англия мен Ирландиядағы Рим католиктері арасында "испандық партияның" бірлескен жетекшілеріне айналды. Патша Филипптің кеңесі мен ұсынысымен 1587 жылы Аллен кардинал атағын алды және егер жаулап алу сәтті аяқталса, ол дереу Англияға оралуға дайын болды. Алайда, жоспарды қолдаушылардың арасында Аллен мен Парсонс екеуі де кінәлі болды. Англия Корольдігіндегі Рим католиктерінің көп бөлігі Испания мен король Филипке қарсы өздерінің королевасына адал болды, ал олар үшін 1588 жылы испандық Армаданың жеңілісі қуанышпен қарсы алынды. Аллен Армада жеңілгеннен кейін шамамен алты жыл өмір сүрді. Өмірінің соңына дейін ол Англия халқы мен олардың монархы жақын арада қайтадан Рим католиктеріне айналатынына толық сенімді болды. Аллен Реймстегі ағылшын колледжіне өзінің кардиналдық бас киімін (сондай-ақ) Парсонсқа қарызы бар екенін жазды. Оның бірінші қадамдарының бірі – Англиядағы Рим католиктерін Елизаветаға қарсы көтеріліс жасауға үндеу мақсатымен өзінің атынан және өкілеттігімен екі еңбек жариялауға бұйрық беру болды: "Сикст V-нің үкімі туралы мәлімдеме" (жариялама) және "Англияның ақсүйектері мен халқына ескерту" (Антверпен, 1588). Армаданың сәтсіз аяқталуынан кейін Филипп, Алленді кардинал ретінде қаржылық тұрғыдан қолдаудың салмағынан құтылу үшін оны Малин архиепископы лауазымына ұсынды. Алайда, бұл Папаның бекітілуін алған жоқ.

Соңғы жылдар

Рим папасы Григорий XIV Алленге Ватикан кітапханасының префекті лауазымын берді. 1589 жылы ол Испаниядағы Вальядолидтегі ағылшын колледжін құруға көмектесті. Армада жеңіліске ұшырағаннан кейін оның ықпалы азайды, бірақ ол Шіркеутің төрт конклавына қатысты. Римде қайтыс болмас бұрын, ол Римдегі және Англиядағы иезуит саясатының дұрыстығына қатысты ойын өзгерткен сияқты. Әрине, оның саяси әрекеттері Елизавета үкіметіне континенттегі ағылшын семинарияларын сатқындық ошағы деп қарауға себеп болуы мүмкін. Аллен өмірінің соңына дейін Римдегі ағылшын колледжінде тұрды. Католик энциклопедиясы мәліметінше, кардинал ретінде ол кедейлікте өмір сүрді және 1594 жылдың 16 қазанында Римде қарызбен қайтыс болды. Ол колледжге жапсарлас Қасиетті Үштік капелласында жерленді.

Мұра

Алленнің Дуайдағы негіздері бүгін екі семинарияда сақталып қалды, бірі – 1579 жылы Аллен мен Папа Григорий XIII құрған Римдегі Әулие ағылшын колледжі, ол әлі күнге дейін колледж гербі ретінде Алленнің гербін тасымалдайды; екіншісі – Лондондағы Челсидегі Аллен Холл, ол Сент-Эдмунд колледжінің рухани жалғасы. 2011 жылға дейін, жабылғанға дейін, Англияның солтүстігіндегі Даремге жақын орналасқан Сент-Кутберт колледжі, Ушоу немесе Ушоу колледжі де болды. Колледждің гербі, Норфолк герцогы болған Граф Маршалдың бұйрығымен бекітілді, және Алленнің әулеттік гербінен үш қоян немесе құйрық суреті енгізілді. Вальядолидтегі ағылшын колледжі ағылшын және уэльс азаматтарын дін қызметкері болуға дайындауды және білім беруді жалғастыруда. Алленнің туған жеріне жақын Флитвудтағы Кардинал Аллен католик орта мектебі оның құрметіне аталған. 1980 жылға дейін Энфилдте (Мидлсекс) Алленнің есімімен аталған тағы бір орта мектеп болды, ал Ливерпульдің Батыс Дербидегі ұлдарға арналған гимназия 1983 жылға дейін оның атын алып жүрді, содан кейін Кардинал Хинан католик орта мектебі деп аталды.