Кіріспе
Германияда тұрып жатқан түрік азаматы Мұрат Курназ (19 наурыз 1982 жылы туған) – Түркия азаматы және Германияда заңды түрде тұратын адам. 2001 жылдың желтоқсанынан бастап ол АҚШ-тың Ауғанстанның Кандагардағы әскери базасында және Кубаның Гуантанамодағы Гуантанамо шығанағы әскери базасында соттан тыс қамауда ұсталды. Ол екі орында да азапталды. 2002 жылдың басында АҚШ және Германияның барлау қызметтері Курназға тағылған айыптамалардың негізсіз екеніне келісті. BBC хабарлағандай, АҚШ оны босатуға дайын болса да, Германия оны қабылдаудан бас тартты. Курназ Гуантанамода тағы шамамен бес жыл қамауда болып, зорлық-зомбылыққа ұшырады. 2007 жылы ол өзінің басынан өткендері туралы "Гуантанамодағы кінәсіз адам: Менің өмірімнің бес жылы" атты мемуарларын неміс тілінде жариялады, кейін одан басқа еуропалық тілдерге және ағылшын тіліне аудармалар жасалды. 2008 жылы ол АҚШ Конгресінің тыңдауында лагерьдегі тұтқындарға қатысты куәлік берді. Ол қазір отбасымен бірге Германияда тұрады.
Murat Kurnaz (born 19 March 1982) is a Turkish citizen and legal resident of Germany who was held in extrajudicial detention by the United States at its military base in Kandahar, Afghanistan and in the Guantanamo Bay detention camp at Guantanamo Bay Naval Base, Cuba beginning in December 2001. He was tortured in both places. By early 2002, intelligence officials of the United States and Germany had concluded that accusations against Kurnaz were groundless. According to the BBC, Germany refused to accept him at that time, although the US offered to release him. Kurnaz was detained and abused at Guantanamo for nearly five more years. He published a memoir of his experience, Five Years of My Life: An Innocent Man in Guantanamo in German in 2007; translations to other European languages and English followed. In 2008 he testified in US Congressional hearings about treatment of detainees at the camp. He and his family live in Germany.
Пәкістанда тұтқындалды
Мұрат Курназ Германияның Бремен қаласында дүниеге келіп, сол жерде өскен. Ол түрік азаматы саналды, себебі оның ата-анасы иммигранттар еді, бірақ олар Германияда жылдар бойы өмір сүріп, жұмыс істеді. Ол Германияда заңды түрде тұратын және түрік әйеліне үйленген адам еді. 2001 жылдың қазан айында 19 жастағы Курназ Германиядан Пәкістанға, Мансура орталығында оқуға бару ниетімен сапар шекті (бірақ оны қабылдамады); ол келесі екі айды мешіттен мешітке саяхаттап, мұсылман қажысы ретінде өткізді. 2001 жылдың желтоқсан айында Германияға қайту үшін әуежайға бағытталған автобуста Курназды пакистандық полиция бақылау бекетінде тоқтатты. Оны бірнеше күн сұраққа тартып, американдық әскерге тапсырды. Кейін Курназ АҚШ 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін Ауғанстанға басып кірген соң, Пәкістанда және Ауғанстанда "террористтерге күдік танытқандар үшін отбасыңызды, ауылыңызды, руыңызды өмір бойы қамтамасыз етуге жеткілікті ақша" сыйлық ретінде листовкалар таратқанын білді. Трибунал ережелері Курназға өзінің ісіне қатысты құжаттарды көруге немесе оларға қарсылық білдіруге мүмкіндік бермеді. Курназға қарсы дәлелдердің бірі – ол Сельчук есімді, өзін-өзі өлтіруші бомбалаушы ретінде белгілі бір адаммен байланысы болды, ол Пәкістанда Курназбен бірге автобуста әуежайға барған. Бірақ шындығында Сельчук ешқашан тұтқындалмаған және ешқандай бомбалауға қатыспаған; ол үйленген және отбасымен бірге Германияда тұрады. Оның ісі АҚШ-тың Колумбия округінің апелляциялық сотының судьясы Джойс Хенс Грин қараған және үйлестірген 60-қа жуық істің бірі болды. Жауап ретінде Қорғаныс министрлігі 2004 жылдың 15 қазанында оның жауынгерлік мәртебесін тексеру жөніндегі трибуналға қатысты 32 беттік құпия емес құжаттарды жариялады. 2005 жылы Курназдың ісіне қатысты барлық құжаттар бюрократиялық қателік салдарынан құпиясы ашылды. 2005 жылдың наурыз айында Washington Post газеті оған қарсы барлық дәлелдерді қарап, олардың қысқаша мазмұнын жариялады. Құжаттарда неміс, не американдық әскери тергеушілер Курназ бен "Әл-Қаида" арасында байланыс немесе террористік қызметке қатысқанына ешқандай дәлел таппағаны және 2002 жылы оны босату керек деген қорытындыға келгені көрсетілген. Мемлекеттік департамент өкілі тұтқындардың бірі Сауд Арабиясына жіберілетінін, бірақ ол жерде қамауда ұсталатынын, ал екіншісі Сауд Арабиясына босатылатынын білмейтінін мәлімдеді. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар мен адвокаттар тергеу жүргізуді талап етті. Әскери-теңіз қылмыстық тергеу қызметі тергеу жүргізіп, 2008 жылы көп бөлігі өңделген есепті жариялады. 2009 жылы Сетон Холл университетінің заң факультеті зерттеу жүргізіп, Қорғаныс министрлігі азаптау салдарынан болған адам өлімін жасыру үшін өзіне-өзі қол жұмсауды жасады деп мәлімдеді. 2010 жылдың қаңтар айында Harper's Magazine және NBC News бірлескен тергеу барысында әскерилер тұтқындарды азаптау кезінде адам өлтіргенін және осы үш өлімді жасыруға тырысқанын хабарлады.
2006 жылы шығарылған
Курназ өзінің соңында босатылуына Германия үкіметінің дипломатиялық қысымы себеп болғанын, оның ішінде Германия канцлері Ангела Меркельдің АҚШ президенті Бушқа тікелей үндеу жасағанын айтады. 2006 жылдың 12 ақпанында Deutsche Welle хабарлағандай, Германия билігі Курназды елге қайтару мәселесін келісіп жатыр. 2006 жылы Focus журналы Буш әкімшілігінің Курназдың босатылуын Германияның Гуантанамодағы тағы төрт тұтқынды қабылдауға келісуімен байланыстыруға тырысқанын жазды. АҚШ шамамен 120 тұтқынды босатуға немесе басқа жерге жіберуге рұқсат берген. Бірақ көптеген тұтқындарды өз елдеріне қайтару мүмкін болмады. Германия және АҚШ үкіметтері Курназдың босатылуының басқа тұтқындарды қабылдауға байланысты болғанын жоққа шығарды.
Германиядағы өмір
Босатылғаннан кейін Курназ өзінің "Бес жыл өмірімнен: Гуантанамодағы кінәсіз адам" (2007) атты естеліктерін жазды және жариялады. Ол 2007 жылы неміс, француз, норвег, дания және голланд тілдерінде жарық көрді. Кітаптан үзінділер 2008 жылдың 23 сәуірінен бастап The Guardian газетінде бөлік-бөлікпен жарияланды, сол айда Palgrave Macmillan Америка Құрама Штаттарында кітаптың ағылшын тіліндегі аудармасын шығарды. 2009 жылы поляк тілінде басылып шықты. Британдық жазушы Джон ле Карре оны мақаласында "[Г]уантанамоның ұятты жағдайы туралы ең мейірімді, шыншыл және қадірлі әңгіме, осындай нәрсені сіз ешқашан оқымауыңыз мүмкін" деп сипаттады. Курназ 2007 жылы неміс үкіметінің Қандаһарда оны сұраққа тартып алған неміс сарбаздарына қатысты тергеуге көмектесті. United Press International, Deutsche Welle және Reuters агенттіктерінің хабарлауынша, Курназ көрсетілген суреттерден неміс әскерилерінің KSK бөлімшесіне жататын адамдарды таныды. Германия Қорғаныс министрлігі бастапқыда KSK мүшелерінің сол кезде Ауғанстанда болғанын жоққа шығарған еді. 2007 жылы Германия Парламенті неміс әскери және терроризмге қарсы органдарының АҚШ-тың ерекше тапсыру бағдарламасына қатысу деңгейін зерттеу үшін тергеу жүргізді. Сұхбатта Курназ Германияға оралғаннан бері ата-анасымен бірге тұрғанын айтты. Ол кеңседе жұмыс істейді, бұл жұмыс оған ұнайды. Ол өзіне жасалған зорлық-зомбылық үшін қарапайым американдықтарды кінәлі деп санамайды.
Мемуарлық басылымдар
(Неміс) Мурат Курназ: "Өмірімнің бес жылы". Гуантанамодан хабар (Өмірімнің бес жылы: Гуантанамодан хабар). Rowohlt, Берлин, 2007 жылдың сәуір айы. (Французша) Мурат Курназ: Гуантанамо тозағында. (Гуантанамо тозағында) Париж: Fayard, 2007. 306 бет. (Норвегия) Мурат Курназ: "Өмірімнің бес жылы: Гуантанамодан келген әңгіме". Осло, Норвегия, 2007 жыл. (Дания) Өмірімнің бес жылы: Гуантанамодағы Мурат Курназдың баяны. Klim, 2007 жыл. Өмірімнің бес жылы: Гуантанамодағы кінәсіз адам (ағылшын тілінде) Palgrave Macmillan, 2008 жылдың сәуір айы. (Голланд тілінде) Мурат Курназ: Гуантанамо тозағында, Forum, 270 бет. (Польша) Мурат Курназ: Гуантанамо: Өмірімнің бес жылы. Wydawnictwo W. A. B., 2008 жыл.