Кіріспе

1768-1814 жылдар аралығында Неаполь мен Сицилияның патшайымы Мария Каролина (Maria Carolina Louise Josepha Johanna Antonia; 13 тамыз 1752 – 8 қыркүйек 1814) – король Фердинанд IV және III-нің әйелі ретінде Неаполь мен Сицилияның патшайымы, кейіннен Екі Сицилияның патшасы болды. Күйеуінің патшалықтарының іс жүзіндегі билеушісі ретінде Мария Каролина көптеген реформаларды қадағалады, оның ішінде масондыққа тыйым салуды алып тастау, өзінің сүйіктісі сэр Джон Актонның басшылығымен теңіз флотын кеңейту және испандық ықпалды жою болды. Француз революциясына дейін ол ағартушылық абсолютизмнің жақтаушысы болды, бірақ оның идеяларының таралуына жол бермеу үшін Неапольді полициялық мемлекетке айналдырды. Мария Каролина Австрияның эрцгерцогинясы, император Мария Терезия мен император Франциск I-нің он үшінші баласы болып дүниеге келді. Фердинандқа үйленуі – Австрияның Испаниямен жасаған одағының бір бөлігі болды, Фердинандтың әкесі сол елдің патшасы еді. 1775 жылы ұл мұрагер дүниеге келгеннен кейін Мария Каролина Патшалық кеңесіне қабылданды. Ол 1812 жылға дейін Кеңеске басшылық етті, содан кейін Венаға қайтарылды. Анасы сияқты, Мария Каролина да балалары үшін саяси тиімді некелер ұйымдастырды. Мария Каролина Неапольді өнер орталығы ретінде дамытты, суретшілер Якоб Филипп Хакерт пен Анжелика Кауффманға, сондай-ақ ғалымдар Гаэтано Филанджери, Доменико Сирилло және Джузеппе Мария Галантиге демеушілік көрсетті. Француздардың өз патшайымына, оның қарындасы Мария Антуанеттаға көрсеткен қатыгездігін жек көретін Мария Каролина Наполеон және Француз революциялық соғыстары кезінде Неапольді Ұлыбританиямен және Австриямен одақтастырды. Француздық оккупацияланған Римге жасалған сәтсіз неаполитандық шабуылдан кейін, ол 1798 жылдың желтоқсан айында күйеуімен бірге Сицилияға қашып кетті. Бір айдан кейін Партенопея Республикасы жарияланды, ол Неапольдегі Бурбон билігін алты айға жоққа шығарды. 1806 жылы француз әскерлері Мария Каролинаны екінші рет Неаполь патшайымы лауазымынан шеттетуге мәжбүр етті. Ол 1814 жылы Венада қайтыс болды, бұл күйеуінің Неапольге қайта оралуынан бір жыл бұрын болды. Мария Каролина Мария Терезияның соңғы тірі баласы еді. Ол сондай-ақ Екі Сицилия Корольдығы құрылғанға дейін Неаполь мен Сицилияның соңғы патшайымы болды.

Ерте өмір

1752 жылы 13 тамызда Венадағы Шёнбрунн сарайында дүниеге келген Мария Каролина Луиза Жозефа Иоанна Антония – Мажарстан және Богемия королевасы Мария Тереза мен Габсбургтер иелігінің билеушісі Франциск I-нің он үшінші және алтыншы тірі қалған баласы еді. Ол өзінің үлкен әпкелері – Мария Каролина, ол туған күнінен екі апта өткен соң қайтыс болды, және Мария Каролина, крещениеден кейін бірнеше сағаттан соң дүниеден озды, есімдерін мұра еткенімен, отбасында Шарлотта деп аталды. Оның спонсорлары Франция королі Людовик XV және оның әйелі Мария Лещинская болды. Мария Каролина анасына ең көп ұқсайтын қыз еді. Мария Каролина кіші қарындасы Мария Антуанеттамен тығыз байланыс орнатты. 1767 жылдың тамызында Мария Тереза екі қызды – бұрын графша Мария фон Брандис күтімінде бірге өскен қыздарды – олардың жаман мінез-құлқына байланысты ажыратты. Содан кейін, сол жылдың қазан айында Испаниямен жасалған одақтың аясында Неапольдің Фердинанд IV-іне үйленуге тиіс болған Мария Каролинаның әпкесі Мария Жозефа, Неапольге жолға шығар алдында шешек індетінен қайтыс болды. Осыған дейін бес жыл бұрын Мария Жозефаның үлкен әпкесі Мария Иоанна да жас патшамен кездесуге ниеттенген, бірақ ол да шешекке шалдығып қайтыс болды. Австрия-Испания одағын сақтап қалу үшін Испания королі Карл III, Фердинанд IV-тің әкесі, Мария Жозефаның әпкесін оның орнына сұрады. Императрица Мадрид сарайына ұсыныс жасады және Неаполь сарайы атынан келіссөздер жүргізіп, Мария Амалияны немесе Мария Каролинаны ұсынды. Мария Амалия ұлынан бес жас үлкен болғандықтан, Карл III екіншісін таңдады. Тоғыз айдан кейін, 1768 жылдың 7 сәуірінде Мария Каролина Фердинанд IV-ке өкілеттікпен тұрмысқа шықты, оның ағасы Фердинанд күйеу жігіттің өкілі ретінде қатысты.

Ерте билік

Он бес жасар Неаполь патшайымы Венадан Неапольге демалыспен сапар шекті, жол бойы Мантуя, Болонья, Флоренция және Римде тоқтады. Ол 1768 жылдың 12 мамырында Неаполь Корольдігіне кірді, Террасинада түсіп, сол жерде туған жерінің қызметшілерімен қоштасты. Лерхенфельд графинясына ол: "Мен оны тек борыштан ғана жақсы көремін" деп жазды.

Дегенмен, Мария Каролинаның күйеуіне деген ұнамауы оның бала тууына кедергі болмады, себебі оның ең маңызды әйелдік міндеті – әулетті жалғастыру еді. Барлығында Мария Каролина Фердинандтан он сегіз бала туды, олардың жетісі ересекке дейін жетті, соның ішінде оның мұрагері Франциск I, соңғы Рим императоршасы, Тоскананың ұлы герцогинясы, француз королевасы және Астурия ханшайымы. Мария Каролина Австрияда 1772 жылдан 1793 жылға дейін жиырма бір жылдың ішінде он сегіз бала дүниеге келтірді.

Тануччидің құлауы

Сан-Никандро ханзадасынан толыққанды білім алмаған Фердинанд билік жүргізуге қабілетсіз болды, ол толығымен әкесі, Испанияның Карл III-нің кеңесіне сүйенді, ал кеңес Бернардо Тануччи арқылы жеткізілді. Мария Каролина, императрица Мария Терезаның нұсқауымен, Фердинандтың сүйікті әрекеті – аң ауруға деген қызығушылық танытып, оның сенімін жеңіп алды. Осыған дейін Мария Каролина күйеуінің регенттігі орналысынан бері ұмытылып кеткен Неаполь сарайының өмірін қайта жаңғыртуға жетекшілік етті. Гаэтано Филанджери, Доменико Чирилло және Джузеппе Мария Галанти сияқты ғалымдар оның салонына жиі келіп тұратын. Тануччидің құлдырауы Мария Каролинамен араздасқан масондыққа байланысты болды, ол оның жақтасы болды. Патшайымның тілегіне мойынсұнып, Фердинанд 1776 жылдың қазанында Тануччини қызметтен босатып, бұл оның әкесімен арадағы қарым-қатынастың уысуына себеп болды. Тануччидің орнына тағайындалған Маркиз Самбука, Мария Каролинаның әлсіз қуыршағы, Неапольдегі испандық ықпалдың аяқталуын білдірді, ол бұрын осы елдің провинциясы сияқты болған. Мария Каролина Испанияның ықпалын Австрияның ықпалымен алмастырып, ақсүйектердің көп бөлігін наразылыққа ұшыратты. Оның ақсүйектер арасындағы танымалдығы олардың артықшылықтарын шектеу әрекеттерімен азайды. Ағасы, Киелі Рим императоры Иосиф II-нің кеңесімен Мария Каролина мен Актон Неаполь теңіз флотын жаңғыртты, содан кейін оған көңіл бөлмеді, 4 теңіз колледжін ашып, әр түрлі өлшемдегі 150 кемені құрылысқа тапсырды. Сауда флоты Ресей және Генуямен жасалған сауда келісімдері арқылы дамыды. Мария Каролина корольдың жазған хатына жауап берді, онда Карл III-ке Актон, француз әйелінің ұлы, ағылшын емес екенін және ол Испанияның Ұлыбританиямен араздасуы басталғанға дейін тағайындалғанын түсіндірді. 1782 жылға қарай Актон мен Мария Каролина өте жақын болғандықтан, Сардинияның Неапольдегі елшісінің мәлімдемесіне сәйкес, адамдар оларды жақын достар деп ойлады. Патша бұл қауесеттің жалған екенін білмеді, ол бірнеше рет оларды "бірге кездестіруге" тырысты және ашуға кенеліп, екеуін де өлтіремін деп қорқытты. Осыған жауап ретінде Мария Каролина күйеуіне тыңшылар жіберді, бірақ көп ұзамай олар татуласты. Мария Каролина неміс-швейцар суретшілерін демеушілік етті, ең алдымен Анжелика Кауффманды, ол 1783 жылы патшайымның отбасын бейресми бақта суреттеді және қыздарына сурет салу сабақтарын берді. Мария Каролина Кауффманға көптеген сыйлықтар берді, бірақ ол Неапольден гөрі Римдегі суретшілер ортасын артық жақсы көрді. Корольдің демеушілігі портрет суретшілерімен ғана шектелмеді: ол пейзаж суретшісі Якоб Филипп Хакертке Франкавилладағы сарайдың бір қанатын бөлді. Хакерттің ұсынысымен король мен патшайым Палаццо Фарнезедегі мүсіндерді қалпына келтіріп, Неапольге әкелді. 1784 жылы патшайым Сан-Люсио атты қайырымдылықтық колонияны құрды, ол өзінің ерекше заңдары мен әдет-ғұрыптары бар, жібек тоқуды ғана мақсат еткен ауыл болды. Сондай-ақ ол алтын шеберлерден әсем тамақ жәшіктерін және зергерлік бұйымдар жасауды тапсырды. 1788 жылы король Карл III қайтыс болғаннан кейін, Неаполь мен Испания қарым-қатынастары жақсарды. Жаңа король Карл IV ағасымен, Неаполь королімен жақсы қарым-қатынаста болуға құштар болды және испандық флотты оған сәлемдесу үшін жіберді. Олардың татуласуын нығайту үшін Карл IV өзінің қызын король мен патшайымның үлкен ұлы, Калабрия герцогіне үйлендіруді ұсынды. Австрияның мұрагерлік ханзадасы Францисктің әйелі, Вюртемберг герцогинясы Элизабеттің қайтыс болуы оған некелік мақсаттарын орындауға мүмкіндік берді. Оның қыздары Мария Тереза мен Луиза 1790 жылы Неаполь корольдік отбасының Венаға сапары кезінде мұрагерлік ханзада Франциск пен Тоскананың ұлы герцогы Фердинанд III-ке тұрмысқа шықты.

Ағартушы абсолютизмнің соңы

Мария Каролина папа Пий VI-мен шіркеу заңдары және епископтарды тағайындау мен сайлау мәселелері бойынша туған дау-дамайлар салдарынан нашарлаған Неаполь-Папа қарым-қатынасын жақсартуға ниеттенді. Сондықтан Мария Каролина папамен кездесу ұйымдастырды. Папа бос қалған епископтықтарға епископтарды тағайындау құқығын патшаға беруге келісті. Мария Каролинаға Папаның үлкен құрметінің белгісі – Алтын роза табыс етілді. Франциядағы оқиғалар, әсіресе сүйікті қарындасы Мари Антуанеттаның жағдайы оны алаңдатты. Римде Мария Каролина Франция королі Людовик XV-нің соңғы екі тірі қалған қызымен – Франция ханшайымдарымен кездесті, олар Франциядағы қауырсындан қашып Римге келген еді. Олардан Мария Каролина қарындасы француздар тарапынан қудаланғанын естіді. Ол Франция революциясын қабылдамады және оның идеологиясының Неапольде таралуына жол бермеуге бел буды. Ол үшін Неапольді он екі полиция учаскесіне бөліп, оларды үкімет тағайындаған комиссарлар басқарды, бұрынғы халық сайлаған әкімдер жүйесін алмастырды. Учаскелердің тиімділігін арттыру үшін барлық топтан тыңшыларды жалдап, құпия полиция құрылды. Ұлыбританиямен әскери одақ жасау ниетімен, королева британдық елшінің әйелі Эмма Гамильтонды қабылдауға келісті, британдық королева Шарлотта Макленбург-Стрелиц оны әлі қабылдамаған болатын. Бұл Францияның марионеттік мемлекетіне айналу қаупі еді.

Партенопея республикасының құтылуы және құрылуы

Неаполь мен Сицилия патшалығы Екінші коалицияға қосылғанда, Наполеон әрекет етуге себеп тапты. Француз генералы Жан Этьен Чемпионне тез арада табысқа жетіп, 1799 жылдың қаңтарында Неапольді басып алып, патша отбасын Сицилияға қашуға мәжбүр етті. Сицилиядағы жер аударылу кезінде Мария Каролина Неапольге қатысты саясатын жалғастырды. 1799 жылдың 24 қаңтарында генерал Чемпионне бастаған француз әскерлері Неапольде Партенопея республикасын жариялады. Таңдалған атау (болашақтағы Неаполь қаласы орналасқан ежелгі грек колониясы Партенопаның атынан) француздардың неаполитандықтардың қолдауын алуға жасаған әрекеті болды. Республика кезеңінде президент сайланған Эрколь Д'Агнезе басқарушылық құрылымы құрылып, баспасөз бостандығы жарияланды және болашақ реформалар дайындалды. Бірақ, 6 айдан кейін кардинал Фабрицио Руффо басқарған Санфедистер армиясы Неапольге шабуыл жасап басып кіргеннен кейін (1799 жылдың 21 маусымы) жас республика құлап түсті. Республиканың құлдырауына басты себеп корольдік армияны қару-жарақпен қамтамасыз еткен ағылшын флоты болды. 1799 жылдың ортасында адмирал Нельсон Неаполь мен Сицилиядан француз әскерлерін жеңіп, корольдік жұптың тағын сақтап қалды. 1800 жылдың маусым айында Мария Каролина үш үйленбеген қызы, кіші ұлы Леопольдо және Уильям мен Эмма Гамильтон, сондай-ақ Нельсонмен бірге Ливорно, Флоренция, Триест және Лайбах арқылы Венаға сапар шегіп, екі айдан кейін жетті. Мария Каролина екі жыл бойы туған жерінде болып, балалары үшін тиімді некелер жасады. Отбасы шеңберінде ол көбінесе сүйікті немересі, Австрияның архигерцогинясы Мари Луизамен уақыт өткізді, ол кейіннен оның өміріндегі жауы Наполеонның әйелі болды.

Шөгеру және өлім

Венада болғаннан кейін Мария Каролина 1802 жылғы 17 тамызда Неапольге оралды. Наполеон патшайымды Неаполь Корольдігіндегі жалғыз ер адам деп айтқан деседі. Еуропалық мемлекеттер Наполеонның күшінің артуына алаңдады, ол 1804 жылғы 18 мамырда императорлық тәж кию рәсімімен ең жоғары деңгейге жетті. 1805 жылға қарай Италия жаңа императордың қызығушылығының орталығына айналды, оның тәжінде "Rex totius Italiae" деген жазу болды. Осыдан бастап оқиғалар жылдам дамыды және Мария Каролина 1805 жылғы 2 желтоқсанда Аустерлиц шайқасында Австрияның жеңілісі туралы жаңалықты естіп таң қалды. Наполеон содан кейін Неапольді басып алудан тартынбады және алдымен өзінің бауыры Жозеф Бонапартты, ал төрт жылдан кейін күйеу інісі Иоахим Муратты Неаполь тағына отырғызды. 1806 жылғы ақпанда патшалық отбасы Сицилияға қашуға мәжбүр болды. Шет елдегі босқындар Ұлыбританияның көмегіне сүйенді, бірақ Адмирал Нельсон 1805 жылғы 21 қазанда Трафальгар шайқасында қаза болғаннан кейін, британдықтар Мария Каролинаға деген ықыласын азайтты. Ақыры 1813 жылы оның күйеуі іс жүзінде (бірақ ресми түрде емес) тақтан бас тарды және ұлы Францискті регент етіп тағайындады. Бұл оны саяси ықпалынан айырды және патшайым Сицилиядан кетуге, Венаға оралуға мәжбүр болды. Сапарында ол 1813 жылғы 19 қазанда Лейпциг шайқасында Наполеонның жеңілісі туралы хабарды алды. Константинополь, Одесса, Львов және Будапешт арқылы ұзақ сапардан кейін Мария Каролина 1814 жылғы қаңтарда Венаға келді, онда ол күйеуін және өзін Неаполь тағына қайтару үшін князь Меттерних және оның сіңілі ұлы, Австрия императоры Франциск I-мен келіссөздер жүргізді. Бірақ бұл ешқашан орындалмады: Мария Каролина 8 қыркүйекте инсульт салдарынан қайтыс болды, Наполеонның соңғы жеңілісін және күйеуінің Вена конгресі арқылы таққа қайтаруын көре алмады. Оның үй қызметшісі патшайымды өлі күйі еденде, шашыраңқы хаттардың арасында тапты. Мария Каролина императрица Мария Терезаның соңғы тірі баласы болды. Мария Каролина Венадағы Императорлық мазарда жерленген. Оның ата-анасы мен көптеген бауырлары да сол жерде жатыр.

Тақырыбы

Мария Каролина Австрияның балалары Фердинанд IV Неаполь атынан

Ата-анасы: Мария Каролинаның балалары

Мария Тереза Каролина Джузеппина
Неапольдің патша сарайы, 6 маусым 1772
Гофбург патша сарайы, 13 сәуір 1807
Анасының әжесі Мария Тереза Австрияның есімімен аталған, ол 1790 жылы өзінің екі есе бірінші туысы Франциск II-ге, Киелі Рим императорына үйленді; олардың арасында Австрия императоры Фердинанд I, Австрияның эрцгерцогы Карл Франц және Италияның королевасы Мария Луиза болды.

Мария Луиза Амелия Тереза
Неапольдің патша сарайы, 27 шілде 1773
Гофбург патша сарайы, 19 қыркүйек 1802
Тосканның Ұлы герцогы Фердинанд III-ге үйленді.

Карло Тито Франческо Джузеппе
Казерта сарайы, 6 қаңтар 1775
Казерта сарайы, 17 желтоқсан 1778
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Мария Анна Джузеппа Антониетта Франческа Гаэтана Тереза
Неапольдің патша сарайы, 23 қараша 1775
Неапольдің патша сарайы, 22 ақпан 1780
Шел ауруынан қайтыс болды.

Франческо Дженнаро Джузеппе Саверио Джованни Баттиста
Наполи, 14 тамыз 1777
Наполи, 8 қараша 1830
1797 жылы Австрияның Архигерцогинясы Мария Клементинамен үйленді және ұрпақ тапты; 1802 жылы Испанияның тағы бір бірінші туысы Инфанта Мария Изабелламен үйленді және ұрпақ тапты; 1825 жылдан 1830 жылға дейін Екі Сицилияның патшасы болды.

Мария Кристина Тереза
Казерта сарайы, 17 қаңтар 1779
Савона, 11 наурыз 1849
1807 жылы Сардинияның Карл Феликспен үйленді; ұрпағы болмады; Тускулумның қазбаларын тапсырған ол еді.

Геннаро Карло Франческо
Неапольдің патша сарайы, 12 сәуір 1780
Казерта сарайы, 2 қаңтар 1789
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Джузеппе Карло Дженнаро
Неапольдің патша сарайы, 18 маусым 1781
Казерта сарайы, 19 ақпан 1783
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Мария Амелия Тереза
Казерта сарайы, 26 сәуір 1782
Клармонт үйі, 24 наурыз 1866
1809 жылы Орлеан герцогы Луи Филипп д'Орлеанға үйленді және ұрпақ тапты; Француз королевасы 1830–1848; Англияда жер аударылу кезінде қайтыс болды.

Мария Каролина
Казерта сарайы, 19 шілде 1783
Казерта сарайы, 19 шілде 1783
Денесі жетілмей қайтыс болды.

Мария Антониетта Тереза Амелия Джованна Баттиста Франческа Гаэтана Мария Анна Люсия
Казерта сарайы, 14 желтоқсан 1784
Аранжуэз патша сарайы, 21 мамыр 1806
Астурияның князі Фердинанд Инфантемен үйленді; туберкулезден қайтыс болды; ұрпағы болмады.

Мария Клотильда Тереза Амелия Антониетта Джованна Баттиста Анна Гаэтана Полхерия
Казерта сарайы, 18 ақпан 1786
Казерта сарайы, 10 қыркүйек 1792
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Мария Энрихета Кармела
Неапольдің Корольдік сарайы, 31 шілде 1787
Казерта сарайы, 20 қыркүйек 1792
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Карло Дженнаро
Неаполь, 26 тамыз 1788
Казерта сарайы, 1 ақпан 1789
Шел сәлдеден қайтыс болды.

Леопольдо Джованни Джузеппе Микеле
Неаполь, 2 шілде 1790
Неаполь, 10 наурыз 1851
Австрияның Архигерцогинясы Клементинамен үйленді және ұрпақ тапты.

Альберто Лодовико Мария Филиппо Гаэтано
Неапольдің патша сарайы, 2 мамыр 1792
Кемеде қайтыс болды, 25 желтоқсан 1798
Балалық шағында қайтыс болды (кемеде шаршаудан қайтыс болды).

Мария Изабелла
Неаполь, 2 желтоқсан 1793
Неаполь, 23 сәуір 1801
Бала кезінде қайтыс болды.