Кіріспе
Даке соғысы (Dackefejden) – 1542 жылы Швецияның Смоланд аймағында Нильс Даке басқарған шаруалар көтерілісі, ол Гюстав Вазаның үстемдігіне қарсы болды. Даке және оның жақтастары ауыр салық салмағына, лютеран дінінің енгізілуіне және шіркеу мүліктерінің тартылып алынуына наразы болды (мүлікті тартып алу мен салықтар Густав Вазаны билікке жеткізген Швецияның азаттық соғысын қаржыландыру үшін енгізілді). 1543 жылы көтеріліс жеңіліске ұшырады, ал Нильс Даке қаза болды.
The Dacke War (Dackefejden) was a peasant uprising led by Nils Dacke in Småland, Sweden, in 1542 against the rule of Gustav Vasa. Dacke and his followers were dissatisfied with the heavy tax burden, the introduction of Lutheranism, and the confiscation of Church property (the confiscation and taxes were introduced to pay for the Swedish War of Liberation that had brought Gustav Vasa to power). In 1543 the uprising was defeated, and Nils Dacke was killed.
Өмірбаян
Нильс Дакке мен оның шаруалары швед патшасы Густав Вазаның саясатына наразы еді. Швецияны жаңғырту және билігін арттыру ниетімен патша салық жинаудың тиімді жүйесін енгізді. Ауыр салық жүгі көптеген шаруаларды ашуландырды. Густав Ваза Риммен қарым-қатынасын үзді және католицизмнің орнына лютерандық дінді қолдады; Швеция реформасының бір бөлігі ретінде шіркеудің мүлігі (жерді қоса алғанда) Швецияның Густав I-нің азайту заңдарымен алынды. 1541 жылы патшаның адамдары Смоландтағы шіркеулердің көптеген мүліктерін, мысалы шіркеу күмісін және тіпті шіркеу қоңырауларын әскерді қаржыландыру үшін тәркіледі. Дакке жаңа шіркеу тәртібін сынап, ескі дінді насихаттады. Оған көптеген жергілікті дін қызметкерлері де қолдау көрсетті. Бұл көтеріліс Густав Вазаның билігі тұсында болған көптеген көтерілістердің бірі болды. Швециядағы басқа да замандас көтерілістерден өзгеше, бұл көтерілісті шаруалар жетекшілік етті және жергілікті ақсүйектер қолдау көрсетпеді.
Көтеріліс
Көтеріліс 1542 жылдың жазында патшаның сот орындаушыларына салық жинау үшін келген кезде шабуыл жасалып, олар өлтірілді. Густав Ваза өзінің қайын атасы Густав Олофссон Стэнбок Кенже [sv] басқаратын әскери күш жіберіп жауап берді. Ол Дакенің үнемі өсіп келе жатқан шаруалар армиясынан жеңілді. Даккеге қарсы әскери күш қолданудың басқа да әрекеттері сәтсіз аяқталды. Даке және оның әскері солтүстікке дейін жетіп, Эстергётланд жазығының (Östgötaslätten [sv]) шетіндегі Мьёльби қаласына дейін жетті және Соммен мен Идре аймақтарында кең қолдау тапты. Жергілікті аристократ Måns Johansson (Natt och Dag) патшамен қиын қарым-қатынаста болғанына қарамастан, патшаның жағына шықты. Ол көтерілісті басу үшін әскер басқарды. Содан кейін Швеция үкіметі аймаққа азық-түлік және басқа да қажетті жабдықтардың жеткізілуін тоқтатты. Бұл көтерілісті едәуір әлсіретті. Үкімет Дакенің беделін түсіру үшін оны сатқын және дінсіз деп жариялап, жамандаушы үгіт-насихат таратты. 1543 жылдың наурыз айында Густав Ваза швед сарбаздары мен неміс ландскнехт жалдамалы әскерлерінен тұратын әскеріне Смоландқа шабуыл жасауға бұйрық берді. Бұл жолы ірі күштер жұмылдырылды және Дакенің әскеріне Эстергётланд және Вестергётландтан екі бағыттан шабуыл жасалды. Көтеріліс жеңілді, ал Дакке жараланды, бірақ қашып құтылуға үлкерді.
Салдары
Патшаның бүлік шығарғандарға тартқан жазасы қатал болды. Ұсталған көшбасшылар Даккеге қолдау көрсеткен дін қызметкерлерімен бірге өлімге кесілді. Көтеріліске қатысқан шаруалар Финляндияға жер аударылып, онда әскерде қызмет етуге міндеттелді. 1543 жылғы тамыз айында Дакке елден қашуға тырысқанда ұсталып, өлтірілді. Аңыз бойынша, оның денесі Кальмарға жеткізілді, онда оның басын мыстан жасалған тәж кигізіп, көпшілікке көрсетілді, бұл басқаларға ескерту ретінде жасалды. Идредегі аласапыран Даккенің өлімінен кейін де жалғасып, Густав Ваза жүзді бағындыру үшін 400 саяқтан тұратын әскер жіберген соң ғана тоқталды. Бұл көтеріліс Густав Вазаның билігіне ең үлкен қауіп болды, бірақ оны басып жаншу арқылы ол өкіметін нығайта алды, билікті монархтың қолында шоғырландырды.
Тілдік мағына
Швед тілінде "Даке соғысынан бері емес" деген идиома "көп уақыт бұрын емес" немесе "ұзақ уақыттан бері емес" мағынасында қолданылады. Бұл тіркес Швецияның оңтүстік аймақтарында жиі кездеседі, бірақ басқа жерлерде де пайдаланылады.