Аульдерн шайқасы (1645) – Шотландия тарихындағы үш патшалық соғысының маңызды шайқасы. Монтроуз жетекшілігімен роялистер ковенанттарды жеңіп, тарихи ескерткіш ретінде сақталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үш патшалық соғысы кезінде болған шайқас
A Battle that took place during the Wars of the Three Kingdoms
Ольдеарн шайқасы – Үш патшалық соғысының бір бөлігі. Ол 1645 жылдың 9 мамырында Найрнширдегі Ольдеарн ауылының ішінде және төңірегінде болды. Монтроз маркизі мен Аласдейр МакКолла басқарған роялистер, Ковентер басымдығындағы Шотландия үкіметінің әскерін, сэр Джон Уримен бірге жеңіске жетті. Блар Атт Эранн пиброхы осы шайқасты мәңгі есте сақтайды. Шайқас алаңы Шотландиядағы тарихи шайқас алаңдарының тізіміне енгізілген және 2011 жылғы Тарихи орта (өзгерістер) заңына сәйкес «Шотландия тарихы» қорының қорғауында.
The Battle of Auldearn was an engagement of the Wars of the Three Kingdoms. It took place on 9 May 1645, in and around the village of Auldearn in Nairnshire. It resulted in a victory for the royalists, led by the Marquess of Montrose and Alasdair MacColla, over Sir John Urry and an army raised by the Covenanter dominated Scottish government. The pibroch Blár Allt Earrann commemorates the battle. The battlefield has been included in the Inventory of Historic Battlefields in Scotland and is protected by Historic Scotland under the Historic Environment (Amendment) Act 2011.
Өмірбаян
1644 жылдың ортасында Шотландияның Эстейт комитеті Бірінші ағылшын азаматтық соғысына парламентшілер тарапынан араласуға шешім қабылдағаннан кейін, Монтрозға король Карл I Шотландиядағы әскерлеріне басшылық етуге тапсырма берді. Бастапқы сәтсіздіктерден кейін ол, бір жағынан Таулы аймақтың (Хайленд) тұрғындарынан, екінші жағынан Антрим маркизінің ықпалымен Конфедеративтік Ирландиядан келген кәсіби әскерлерден әскер құрастыра алды. Келісімді әскердің көп бөлігі Англияға жіберілді, ал Монтроз Таулы аймаққа (Хайленд) қауіп төндіре бастады. 1645 жылдың 2 ақпанында Монтроз Инверлохи шайқасында Келісімдік клан Кэмпбелл мен оның басшысы Аргилл графына қарсы толық жеңіске жетті. Содан кейін ол Жазықтардағы (Лоуленд) Келісімдік күштерге шабуыл жасауға тырысты, бірақ оның көптеген таулы (Хайленд) әскерлері олжамен үйлеріне қайтып бара жатқанын және Келісімдіктердің күшті екенін анықтады. Ол солтүстік-шығысқа шегінді, көбірек күш жинауға үміттене отырып. Ол әсіресе Гордон кланының қолдауына мұқтаж болды, олар кем дегенде жаяу әскер бөлімін бере алатын еді. Келісімдіктер өз күштерін бөліп алды. Генерал-лейтенант Уильям Бейли Перт қаласында базасын сақтап тұрғанда, ол сэр Джон Ури басқаратын жасақты солтүстікке жіберді. Ури 1643 жылы ағылшын парламентшілерін тастап, роялистерге қосылған тәжірибелі әскер болды, бірақ 1644 жылы Марстон-Мур шайқасындағы жеңістен кейін тағы да жақын өзгертіп, Келісімдіктерге қосылды. Осы уақытта Монтроз Жазықтарға (Лоуленд) бірнеше рет шабуыл жасады, бірақ Бейлидің үлкен әскеріне қарсы тұра алмады. 18 сәуірде ол Уридің әскері Гордон жеріне қауіп төндіріп отырғанын естіді. Монтроз солтүстікке қарай Скенге жорық жасады, онда 30 сәуірде Батыс Таулы аймағында (Хайленд) жаңа күш жинап жүрген Аласдейр МакКолла және Гордонның бірнеше отряды оған қосылды. Скеннен Монтроз Элгинге жақын орналасқан Уриге қарсы жорыққа шықты.
In mid 1644, after the Scottish Committee of Estates decided to intervene in the First English Civil War on the Parliamentarian side, Montrose had been given a commission by King Charles I to command his forces in Scotland. After initial setbacks, he was able to raise an army consisting partly of Highlanders and partly of professional troops sent by Confederate Ireland at the instigation of the Marquess of Antrim. Most of the Covenanter army had been sent into England, and Montrose began to threaten Covenanter control over the Highlands. On 2 February 1645, Montrose won a complete victory over the pro Covenanter Clan Campbell and its leader, the Earl of Argyll, at the Battle of Inverlochy. He then attempted to attack the Covenanter forces in the Lowlands, but found that many of his Highlanders were drifting home with plunder and the Covenanters were too strong. He fell back to the northeast, hoping to recruit more forces. In particular, he needed the support of Clan Gordon, who could provide at least some cavalry. The Covenanters divided their forces. While Lieutenant General William Baillie remained based in Perth, he sent a detachment commanded by Sir John Urry to the north. Urry was an experienced soldier who had deserted the English Parliamentarians to join the Royalists in 1643, but had changed sides once again to join the Covenanters after their success at the Battle of Marston Moor in 1644. Montrose, meanwhile, had made a couple of feints towards the Lowlands, but was unable to challenge Baillie's large army. On 18 April, he heard that Urry's army was threatening the Gordon lands. Montrose marched north to Skene, where he was rejoined on 30 April by Alasdair MacColla, who had been recruiting fresh forces in the western Highlands, and several contingents of Gordons. From Skene, Montrose advanced against Urry, who was near Elgin.
Шайқас
Елгін аймағы келісімшілерге жақын болғандықтан, Ури Монтроздың жақындап келе жатқаны туралы көп ақпарат алды. Ол Монтрозды күтпеген шабуылға түсіруге қолайлы жағдайға салу мақсатымен батысқа шегінді. Оның әскері полковниктер Лаудун, Лотиан, Бьюкенен және сэр Мунго Кэмпбеллдің басқаруындағы төрт жаяу әскер полкінен, Сифорт графының басқаруындағы Маккензилерден, Сазерленд графының жасақтарынан, 800-ге жуық басқа жергілікті жасақтардан және 400 атты әскерден тұрды. 8 мамыр күні кешке Монтроздың сол кезде шағын ауыл болған Олдэрнде орналасқанын естіген Ури, таңертең роялистерді күтпеген жерден шабуылдауға үміттеніп, алға жылжыды. Күтпеген шабуылға жеткісі үшін артиллериясын шалқап қалдырды. Апатқа қарай, оның бірнеше әскерлері ылғалды оқ-дәріні тазалау үшін мылтықтарын оқтап, роялистерді ескертті. Осылайша ескертілген Монтроз жедел түрде күштерін Уриге қарсы шабуыл жасау үшін жұмылдырды. Монтроздың оң фланкінде Аластер МакКолла бір ирланд полкі мен 500-ге жуық Гордон жаяу әскерін басқарды. Олар Олдэрннің алдындағы бірнеше бекіністерде орналастырылды, ал Патшалық туы олардың арасында Уриді бүкіл роялистік күш осы жерде екеніне сендіру үшін мақтан тұтып ілінді. Монтроздың негізгі күштері МакКолланың сол фланкінде жасырылды. Онда екі ирланд полкі мен бірнеше Гордон жаяу әскері (барлығы 800 мушкеттер мен клан мүшелері) және Лорд Абойн мен оның кіші інісі Лорд Льюис Гордон басқаратын 200 Гордон атты әскері болды. Уридің төрт жаяу әскер полкі Аласдер МакКолланың қорғаған позициясына қарсы алға жылжыды, ал 50 атты әскердің шағын тобы роялистердің сол фланкі деп санайтын жерді айналып өтуге тырысты. Әртүрлі жасақтар мен Уридің қалған атты әскері резервте қалды. Сабырсызданған МакКолла келісімшілерге қарсы шабуылға шықты, бірақ кері шегінуге мәжбүр болды. Монтроз Гордон атты әскеріне жақындады, олар шайқастың шуын ести алды, бірақ не болып жатқанын көре алмады, және Макдональдтардың барлығын жеңіп, барлық даңқты өздеріне тартуға дайын екенін мәлімдеді. Гордон атты әскері бекіністен шықты. МакКолланы айналып өтуге тырысқан келісімшілердің шағын атты әскері батпақты жерге түсіп, күтпеген шабуылға ұшырап, қашқанға ұшты. Монтроздың жаяу әскері атты әскерін ертіп, Уридің төрт жаяу әскер полкінің оң фланкіне қарсы алға жылжыды, олар барлық жақтан шабуылға ұшырап, ыдырады. Уридің үш жасағы мен қалған атты әскері шайқас алаңынан қашты. Уридің әскерінің қарсы тұруға тырысқан жалғыз бөлігі – Кинтейлдің «Ту көтергендері» деп аталған МакЛеннан кланы болды. Олар Сифорттың, Клен Маккензидің басшысының туын ұстаушылары ретінде келісімшілердің қашуы кезінде оқшауланды. Олар шегінуден бас тартты және роялистердің шабуылына қарсы тұрып, Маккензилердің «Кабар Феид» туын тастаудан бас тартты. Гордон атты әскерінен ешқандай жеңілдік алмаған Руарид Мак Гилл Финнейн, оның атымен аталған бас және оның кланы, сондай-ақ кейбір Макрейлер мен Мэтисондардың барлығы қырғынға ұшырады. Монтроздың көптеген жеңістері сияқты, көптеген қазалар келісімшілердің әскері ыдырап, қашқаннан кейін, 14 мильге (23 км) созылған аяусыз қуу кезінде туды.
As the area about Elgin was Covenanter in sympathy, Urry had plenty of information about Montrose's approach. He withdrew westwards, hoping to lure Montrose into a position where he could launch a surprise counter attack. His army consisted of four regiments of foot commanded by Colonels Loudoun, Lothian, Buchanan and Sir Mungo Campbell of Lawers, the Mackenzies under the Earl of Seaforth, the levies of the Earl of Sutherland, 800 other local levies and 400 cavalry. Hearing late on 8 May that Montrose had encamped at Auldearn, which was then a small hamlet, Urry advanced, hoping to catch the Royalists unawares at dawn. In his attempt to achieve surprise, he left his artillery some distance behind. Unfortunately for Urry, some of his men discharged their muskets to clear damp powder charges, thereby alerting the Royalists. Thus warned, Montrose hastily deployed his forces to counter attack Urry. On Montrose's right flank, Alastair MacColla commanded one Irish regiment and some Gordon infantry totalling about 500 men. They were deployed in some enclosures in front of Auldearn, and the Royal Standard was prominently displayed among them to convince Urry that the entire Royalist force was in this position. Montrose's main force was concealed in a hollow on MacColla's left flank. There were two Irish regiments and some Gordons fighting on foot (totalling about 800 musketeers and clansmen), and 200 Gordon horsemen led by Lord Aboyne and his younger brother, Lord Lewis Gordon. Urry's four regular regiments of infantry advanced against the obvious position defended by Alasdair MacColla, while a small body of 50 cavalry attempted to outflank what they believed to be the Royalist left. The various levies and Urry's remaining cavalry remained in reserve. The impatient MacColla led an advance against the Covenanters but was forced back. Montrose rode up to the Gordon cavalry, who could hear the noise of battle but could not see what was going on, and claimed that the Macdonalds were driving all before them and were likely to claim all the glory. The Gordon horsemen charged out of the hollow. The small body of Covenanter cavalry trying to outflank MacColla was taken by surprise while trying to negotiate a bog and fled. Montrose's infantry followed his cavalry and advanced against the right flank of Urry's four infantry regiments, which broke under attack from all sides. Urry's three bodies of levies and his remaining cavalry fled the field. The only part of Urry's army to make a stand was Clan MacLennan, styled the "Bannermen of Kintail", who, as standard bearers to Seaforth, chief of Clan Mackenzie, remained isolated during the Covenanters' flight. They refused to retreat and stood their ground in the face of the Royalist onslaught, refusing to give up the standard of the Mackenzies, the "Cabar Feidh." Offered no quarter by the Gordon cavalry, Ruairidh Mac Gille Fhinnein, chief of his name, and his clansmen, together with some MacRaes and Mathesons, were all cut down. As with most of Montrose's victories, many of the casualties were inflicted after the Covenanter army broke and fled, in a merciless pursuit which was continued for 14 mile (23 km).
Салдары
Монтроз өзіне қарсы тұрған Келісімшілер әскерінің жартысын жойды. Ури кейін тағы да жағын өзгертіп, Монтрозға қосылды. Бұрын "Келісімші" деп аталған, ал қазір шайқасты еске алу үшін "1645" деп аталған паб/ресторан, Олдернның соңындағы ескі шайқас даласының бір бөлігінде орналасқан. 1644–1645 жылдардағы шайқас және жалпы Роялисттік науқан 1937 жылғы ирланд жазушысы Морис Уолштің "Ешқандай жеңілдік жоқ" романында бейнеленген, бұл оқиға О'Кахан полкінің екі сарбазының көзқарасынан баяндалған.
Montrose had destroyed half the Covenanter forces arrayed against him. Urry later turned his coat once again and joined Montrose. A pub/restaurant, previously named "The Covenanter" and now the "1645" in commemoration of the battle, stands on part of the old battlefield at the end of Auldearn. The battle and the Royalist campaign of 1644–1645 in general feature in the 1937 novel And No Quarter by Irish writer Maurice Walsh, told from the perspective of two members of O'Cahan's Regiment.
Жалпы сілтемелер
Букан, Дж. Монтроуз, 1938 жыл. Коуэн, Е. Дж., Монтроуз. "Союз үшін және король үшін", 1995 жыл. Макдональд, Джон, Ориан Иэн Лом. Джон Макдональдтың әндері, Кеппохтың барды, ред. және ауд. А. М. Маккензи, 1964 жыл. Маклеод, Р. Х., Олдэрн шайқасы, 9 мамыр 1645, "Жоғарғы Таулы аймақтардағы XVII ғасыр", Инвернесс дала клубы, 1986 жыл. О'Даначеир, К. О., Монтроздың ирланд полктері, "Ирланд қылышы" журналында, 1959–60 жылдар. Рид, С., Монтроздың жорықтары, 1990 жыл. Рутвен, Патрик Гордон, "Британияның ауруының қысқаша мазмұны", 1844 жыл. Стивенсон, Д., Аласдейр МакКолла және XVII ғасырдағы Таулы аймақтың мәселесі, 1980 жыл. Уишарт, Джордж, Монтроз маркизі Джеймстің естеліктері, ауд. А. Д. Мердок және Х. Ф. Мурланд Симпсон, 1893 жыл.
Buchan, J. Montrose, 1938. Cowan, E. J., Montrose. For Covenant and King, 1995. MacDonald, John, Orian Iain Lom. Songs of John MacDonald, Bard of Keppoch, ed. and trans. A. M. Mackenzie, 1964. Macleod, R. H., The Battle of Auldearn, 9 May 1645, in The Seventeenth Century in the Highlands, Inverness Field Club, 1986 O'Danachair, C. O., Montrose's Irish Regiments, in Irish Sword, 1959–60. Reid, S., The Campaigns of Montrose, 1990. Ruthven, Patrick Gordon of, A Short Abridgement of Britane's Distemper, 1844. Stevenson, D., Alasdair MacColla and the Highland Problem in the Seventeenth Century, 1980. Wishart, George, The Memoirs of James Marquis of Montrose, trans. A. D. Murdoch and H. F. Moorland Simpson, 1893.