Кіріспе
Ағаш түрі, жемісі сары мамей деп те аталады. Мамея америка, көбінесе мамме, маммея алмасы, мамме, маммея алмасы, Санто-Доминго абрикосы, тропикалық абрикосы немесе Оңтүстік Америка абрикосы деп аталады. Бұл жемісі жеуге жарамды, Calophyllaceae тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаш. Ол сондай-ақ 1789 жылы Guttiferae Juss тұқымдасына жататындықтан, мангостинмен туыс болып саналады. Латын Америкасының кейбір елдерінде Мамея американы, туыс емес, бірақ сыртқы түрі ұқсас Путерия сапотадан ажырату үшін "сары мамей" (lang es) деп атайды, ал оның жемісін әдетте "қызыл мамей" (mamey colorado немесе mamey rojo) деп атайды.
the fruit also known as Yellow Mamey
Mammea americana, commonly known as mammee, mammee apple, mamey, mamey apple, Santo Domingo apricot, tropical apricot, or South American apricot, is an evergreen tree of the family Calophyllaceae, whose fruit is edible. It has also been classified as belonging to the family Guttiferae Juss. (1789), which would make it a relative of the mangosteen. In certain Latin American countries, Mammea americana is referred to as "yellow mamey" (lang es) to distinguish it from the unrelated but similar looking Pouteria sapota, whose fruit is usually called "red mamey" (mamey colorado or mamey rojo).
Ағаш
Мамми ағашы биік, сыртқы түрімен оңтүстік магнолиясына (Magnolia grandiflora) ұқсас. Оның діңі қысқа, диаметріне жетеді. Ағаштың тік бұтақтары овал пішіндес бас құрайды. Оның қара-жасыл жапырақтары өте тығыз, қарама-қарсы орналасқан, былғары, эллипс тәрізді жапырақтары бар. Жапырақтары еніне дейін, ал ұзындығы екі есеге жетеді. Мамми гүлінің хош иісі бар, төрт-алты ақ жапырақтан тұрады және толық ашқанда еніне жетеді. Гүлдері жеке-жеке немесе екі-үштен топталып, қысқа сабақтарда орналасады. Бір гүлде топырақ жарату мүшелері, аталық мүшелері немесе екеуі де болуы мүмкін, сондықтан бір ағашта гүлдер еркек, аналық немесе екі жынысты болуы мүмкін.
Жемістер
Мамми алмасы - бұл жиде, бірақ оны көбінесе дәнекті жеміс деп қате түсіндіреді. Ол дөңгелек немесе сәл тегіс келмейтін, қалыңдығы 3 мм қоңыр немесе сұр қоңыр қабықшасы бар. Шын мәнінде, қабықшасы жемістің экзокарпы мен мезокарпынан тұрады, ал қалыпты еті эндокарптан қалыптасады. Сабағы жуан және қысқа. Мамми алмасының жоғарғы жағында көрінетін гүлдік қалдықтар болады. Мамми алмасының диаметрі әртүрлі шамада болады. Піспеген кезде жемісі қатты және ауыр, бірақ толық піскен кезде оның қалыпты еті сәл жұмсарады. Қабықшаның астында ақ, құрғақ қабықша бар, оның дәмі құрғақшылық сезімді тудырады және қалыпты етке жабысады. Қалыпты еті қызғылт сары немесе сары, талшықты емес, және әртүрлі текстураға ие болуы мүмкін (хрустты немесе шырынды, тығыз немесе жұмсақ). Жалпы, қалыпты етінің иісі жағымды және аштық қоздырады. Кішкентай жемістерде бір тұқым болса, үлкендерінде төртке дейін тұқым болуы мүмкін. Тұқымдары қоңыр, жалпақ, сопақша келген, және шамамен ұзын. Тұқымның шырыны өшпес дақ қалдырады.
Көбейту
Тұқым арқылы көбейтуге болады. Шыршалау 60-ден 260 күнге дейін созылады. Қаушалау көбейтудің басты әдісі болып табылады.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Кариб теңізіне тән бұл ағаш тропиктер мен Орталық Америкада да кеңінен өсіріледі. Гаитиде бұл жеміс зебрико немесе абрикос деп аталады. 1529 жылы Овиедо оны "Жаңа әлем жемістерінің шолуы" атты еңбегіне қосты. Содан кейін ол Ескі әлемнің әртүрлі аймақтарына таралды: Батыс Африкаға, әсіресе Сьерра-Леонеге, Занзибарға, Оңтүстік-Шығыс Азияға және Гавайиге. АҚШ-та бұл түр тек Гавайи мен Флоридада ғана кездеседі. Флорида штатында мамми алмасы, әдетте, Багама аралдарынан әкелінген болуы мүмкін. Мамми алмасы ағашы тропикалық немесе субтропикалық климатта өседі. Орталық Америкада бұл түр 1000 метрге дейінгі биіктікте өсетіні анықталды. Ол бай, терең және жақсы дренаждалған топырақта ең жақсы өседі, бірақ өте бейімделгіш; сонымен қатар Ямайкадағы әк тасында, Багама аралдарындағы оолиттік әк тасында, Барбадостағы ежелгі коралл тақталарында, сондай-ақ Флорида жағалауындағы коралл сайларында да өседі. Ағаш төмен температураға өте сезімтал, бірақ жәндіктер мен ауруларға керемет төзімді.
Дәстүрлі медицина
Тринидад пен Тобагода ұсақталған тұқымдарды бітелер мен қызыл масаларды емдеу үшін роммен немесе кокос майымен араластырады. Піспеген жемістерде пектин көп, ал ағаш қабығында танин мөлшері жоғары болады.
Ас үй қызығушылығы
Бұл жеміс жеуге жарамды болса да, әлемдік деңгейде оған көп көңіл бөлінбеген. Шикі етін жеміс салаттарында немесе шарап, қант немесе қаймақпен бірге беруге болады, әсіресе Ямайкада. Багам аралдарында етінің ащы дәмін кетіру үшін тұзды суға салып, содан соң көп мөлшерде қант қосып, жеміс желесіне айналдырады. Етті қайнатып жеуге де болады. Француз Вест-Индиясында мамми гүлдерінен хош иісті "eau créole" немесе "crème créole" ликері дайындалады. Бұл ликердің денеге қуат беретін немесе ас қорытуға көмектесетін қасиеттері бар деп есептеледі.
Басқа
Ағаштың әртүрлі бөліктерінде, әсіресе тұқымның ядросында, жәндіктерге қарсы заттар бар. Пуэрто-Рикода мамми жапырақтары жас томат өсімдіктерінің айналасына оралып, түбір жегіштер мен көк құрттарды қуып шығарады. Ұқсас түрде, Ямайка мен Мексикада ағаш қабығының шырыны маймен қосылып балқытылып, жануарлардың аяқтарына жағылып, қышыма жәндіктерінен немесе блохалардан сақтайды. Піспеген жемістерден жасалған тұндырма да осындай нәтиже береді. Виргин аралдарында қабықтан алынған танин былғарыны бояу үшін қолданылады. Мамми ағашы ауыр және қатты, бірақ оңай өңделеді; дегенмен, коммерциялық тұрғыдан шектеулі ғана қызығушылық тудырды.