Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Варшава геттосының құжаттары жинағы. Рингельблум мұрағаты – еврей тарихшысы Эммануэль Рингельблум басқарған, Oyneg Shabbos (қазіргі израильдік еврей тілінде Oneg Shabbat;) кодолық атымен белгілі болған топтың жинаған және сақтаған Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Варшава геттосының құжаттары жинағы. Тарихшылар, жазушылар, раввиндер және әлеуметтік жұмыскерлерді қамтитын бұл топ, неміс оккупациясы кезінде геттодағы өмірді тарихи деректерге түсіруге арналған. Олар бірлесіп жұмыс істеп, барлық жастағы ондаған еріктілерден құжаттарды, куәліктерді және есептерді жинады. Ұсынылған материалдарға эсселер, күнделіктер, суреттер, қабырға жарнамалары және геттодағы өмірді сипаттайтын басқа да материалдар кірді. Мұрағатты жинау 1939 жылдың қыркүйегінде басталып, 1943 жылдың қаңтарында аяқталды; материал геттода үш жасырын жерге көмілді. Соғыстан кейін үш жасырын жердің екеуі табылды және бүгінде қайта жаңғырған мұрағатта шамамен 6000 құжат (35 000 беттен астам) бар.

Этимология

Онег Шаббат атауы еврей тілінде "Шаббаттың қуанышы" деген мағынаны білдіреді және көбінесе Шаббат қызметтерінен кейін өткізілетін, тамақ, ән салу, оқу, талқылау және әлеуметтік қарым-қатынаспен байланысты мерекелік жиынға жатады. Бұл атау топтың жинақтау және құжаттау жұмыстарының барысын талқылау үшін көбінесе Шаббат күні жиналатындығына байланысты таңдалды. Ойнег Шаббос түрі – ашкеназдық айтылуы.

Тарих

Ойнаг Шаббос мүшелері бастапқыда олар көрген қорқынышты оқиғалар туралы соғыс аяқталғаннан кейін кітап жазу ниетімен материал жинады. Варшава геттосы 1940 жылдың 16 қарашасында жабылды. Депортациялардың қарқыны артқан сайын, баратын жердің Треблинка өлім лагері екендігі және Варшавалық еврейлердің аз ғана санының аман қалуы мүмкін екендігі анық болды. Рингельблум мұрағаттарды үш сүт қанына және он металл қорапқа салып, геттоның үш жеріне көмді. 1942 жылдың 19 қаңтарында Чельмно жойқын лагерінен қашып шыққан тұтқын Якоб Грояновский Варшава геттосына жетіп, Онег Шаббат тобына лагерь туралы толыққанды ақпарат берді. Оның есебі, Грояновский баяндамасы деп белгілі болған, Польша астыртқыш арналары арқылы геттодан шығарылып, маусым айында Лондонға жетіп жарияланды. Ойнаг Шаббостың үш мүшесінен басқасы геноцидте қаза болды. Эммануэль Рингельблум геттодан қашып шықты, бірақ мұрағаттармен жұмысын жалғастырды. 1944 жылы Рингельблум мен оның отбасы табылғандықтан, оларды жасырғандармен бірге өлім жазасына кесілді. Соғыстан кейін Ойнг Шабестің үш тірі қалған мүшесінің бірі Рокль Ауербах көмілген жылнамаларды іздеуді бастады. Мыңдаған құжаттар сақталған екі қаны 1946 жылдың 18 қыркүйегінде, ал тағы он қорап 1950 жылдың 1 желтоқсанында табылды. Үшінші жасырын орын қазіргі Варшавадағы Қытай елшілігінің астында көмілген деп есептелді, бірақ 2005 жылы жүргізілген іздеу жұмысы жоғалған мұрағаттық материалды таба алмады. Қайта табылган мұрағаттар қазір Варшавадағы еврей тарихы институтында сақталуда.

Мұра

1960 жылы рабби Калоним Калман Шапираның шәкірттері, Пиасецно ребесі, 1939 жылдың қыркүйегінен 1942 жылдың шілдесіне дейін Варшава геттосында ребе айтқан паршаға қатысты уағыздар жинағы – «Аиш Кодешті» жариялады. Бұл уағыздар Рингельблум мұрағатымен бірге табылған. 1999 жылы Эммануэль Рингельблум мұрағаты ЮНЕСКО-ның «Әлемдік естелік тізіліміне» енгізілді. 2009 жылы АҚШ Холокост мемориалдық мұражайы мен Варшавадағы еврей тарих институты Рингельблум мұрағатының каталогын кітап түрінде жарыққа шығарды, және толық мұрағат екі институтта да сарбаздық форматта зерттеушілерге қолжетімді. 2007 жылы тарихшы Самуэль Кассов «Біздің тарихымызды кім жазады?» деген кітабын жариялады, онда «Ойнег Шаббес» мұрағатының табылған барлық жазбалары тізімделген. 2019 жылы Роберта Гроссман режиссерлік еткен және Кассовтың «Біздің тарихымызды кім жазады?» кітабына негізделген Рингельблум мұрағаты туралы деректі фильм шықты.