Кіріспе

Канадалық биохимик

Джуда Хирш Квастель (2 қазан 1899 – 15 қазан 1987) – британдық-канад биохимигі, нейрохимия, топырақ метаболизмі, жасушалық метаболизм және қатерлі ісіктерді зерттеуде көптеген жаңалықтар ашқан ғалым.

Өмірбаян

Квастел, сондай-ақ "Гарри" немесе "Q" деп танылған, Шеффилдтегі Экклселл жолында, кондитер Джонас Квастелдің және оның әйелі Флора Итковицтің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы 1897 жылы Галициядағы (Шығыс Еуропа) Тарнопольден Ұлыбританияға көшіп келді және Ұлыбританияда үйленді. Ол әкесінің әкесі, Тарнопольдегі химик Джуда Квастелдің құрметіне аталды. Ол Шеффилд орталық орта мектебінде білім алды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол 1917 жылдан 1919 жылға дейін Британ армиясында Сент-Джордж ауруханасында зертханалық көмекші болып қызмет етті. Химияны оқуды таңдап, 1921 жылы Лондон Императорлық колледжінен бакалавр дәрежесін алды. Кембридж университетінде аспирантурада оқыған Квастел британдық биохимияның жетекші тұлғасы және болашақта Нобель сыйлығының иегері Фредерик Гоуленд Хопкинспен витаминдердің тағамдық маңызы жөніндегі еңбектерімен айналысты. Хопкинстің жетекшілігімен Квастел 1924 жылы Кембридж университетінен биохимия бойынша философия докторы ғылыми дәрежесін алды және көп ұзамай Кембридж Троица колледжінің мүшесі болды. Квастел 1923 жылдан 1929 жылға дейін Хопкинс кафедрасында демонстратор және лектор болып жұмыс істеді, осы кезеңде микробиологиялық ферменттану зерттеулеріне бастама берді. 1926 жылы Кембридж университетінен ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды және 1928 жылы Бейт мемориалдық стипендиясын иеленді. 1930 жылы Квастел Кардифф қалалық психиатриялық ауруханасының зерттеу директоры лауазымына қабылданды. Осы орында ол мидың ферменттері мен метаболизмі саласында алғашқы зерттеулер жүргізе алды. Осы зерттеулері үшін 1940 жылы Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. 1941 жылы Ұлыбританияның соғыс кезеңіндегі азық-түлікпен қамтамасыз етілуі стратегиялық мәселеге айналған кезде, Ауыл шаруашылығы зерттеулер кеңесі (ARC) Квастелден Rothamsted эксперименталды станциясында егін өнімділігін арттыруға бағытталған жаңа зерттеу бөлімін басқаруды сұрады. Топырақты инерттік зат емес, динамикалық жүйе ретінде қарастырып, ол жануарлар органдарын зерттеу кезінде танысқан перфузия сияқты әдістерді қолданды. Осы тәсіл туралы Квастел 1946 жылы былай деп жазды: "топырақты тұтастай алғанда, кейбір жағынан бауыр немесе безге ұқсас орган деп қарастыруға болады, оған әр түрлі қоректік заттар, таза немесе күрделі ыдыраған өсімдік материалдары, жаңбыр, ауа қосылуы мүмкін және онда ферменттік реакциялар жүруі мүмкін". Осы әдістерді пайдалана отырып, Квастел түрлі өсімдік гормондарының, тежегіштерінің және басқа да химиялық заттардың топырақтағы микроорганизмдердің белсенділігіне тигізетін әсерін анықтап, олардың өсімдіктердің өсуіне тікелей әсерін бағалай алды. Бөлімнің жұмысы құпия болып қала бергенмен, кейбір жаңалықтар соғыстан кейін коммерциялық мақсатта қолданылды. Ең танымал 2,4 D қосылысы, ол алғашқы жүйелік немесе гормондық гербицидтердің бірі, ауыл шаруашылығы өнімінің дүниежүзілік революциясын бастаған және бүгінгі күнге дейін әлемде ең көп қолданылатын арамшөптерге қарсы химиялық заттардың класы болып табылады. Тағы бір өнертабыс топырақ кондиционері ретінде әзірленді және Monsanto компаниясы Krilium сауда таңбасымен саудаға шығарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Квастел жаңадан құрылған Макгилл университетінің Монреаль жалпы ауруханасының ғылыми-зерттеу институтының директордың орынбасары және Макгилл университетінің биохимия профессоры болуға шақырылды, ал 1947 жылы ол шақыруды қабылдады. Келесі жылы ол институттың директоры болып тағайындалды. Макгиллде он тоғыз жыл бойы Квастел жетпіс докторлық диссертация тақырыбын жетекшілік етті және оның институты микроорганизмдердің метаболизмі, топырақ биохимиясы, нейробиохимия, нейротроптық препараттар, анестезия, қатерлі ісік биохимиясы, ферменттерді тежеу және мембраналар арқылы қоректік заттар мен иондардың тасымалдануы сияқты тақырыптар бойынша үш жүзден астам ғылыми мақала жариялады. 1966 жылы Макгиллде зейнетке шыққаннан кейін Квастел Британдық Колумбия университетінің психиатрия факультетінде нейрохимия профессоры лауазымын қабылдады, бұл мекеме үшін бірінші осындай лауазым болды. Квастел көптеген құрметтерге ие болды, соның ішінде 1970 жылы Канаданың ең жоғары наградасы – Канада орденінің серігі атағын алды. Сол жылы ол Иерусалимдегі Еврей университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды, сонымен қатар 1950 жылдан бері осы университеттің губернаторы болып табылды. 1969 жылы Макгилл университетінен ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды. 1983 жылы Эдинбург Корольдік қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Ол 1987 жылдың 16 қазанында Ванкуверде қайтыс болды.

Отбасы

1931 жылы Квастель Генриетта Юнгманнға үйленді және олардың үш баласы болды: Майкл, Дэвид және Барбара. Ол 1973 жылы қайтыс болғаннан кейін 1975 жылы Сьюзан Рикардоға қайта үйленді. Оның он бір немересі болды, соның ішінде математик Джереми Квастель.