Кіріспе

Америка Азамат Соғысы шайқасы

Грант Солтүстік Анна шайқасынан (23-26 мамыр) кейін туындаған соқпақты тоқтатып, Лидің оң қанатын тағы да кеңінен айналып өтуге тырысты, оның оңтүстік-батысқа қарай жылжуын Памунки өзенімен жасырып отырды. Ли әскері тікелей оңтүстікке жылжып, Тотопотомой ағысының оңтүстік жағалауында орналасты. Конфедерация генералы Гранттың келесі қадамдарын білу үшін генерал-майор Уэйд Хэмптон басқаратын атты әскерді жіберді. 28 мамырда Хэмптонның әскерлері генерал Дэвид МакМ. Грегг басқаратын одақтың атты әскерімен кездесті. Көбінесе жаяу шайқасқан және қорғану үшін бекіністерді пайдаланғандықтан, екі тарап та ешқандай артықшылыққа ие бола алмады. Грегг генерал Альфред Т. А. Торберт дивизиясының екі бригадасымен күшейтілді, ал генерал Джордж А. Кастер басқаратын бригада Хэмптон әскерлеріне кері шегінуге бұйрық берген сәтте қарқынды шабуылға шықты. Жеті сағатқа созылған шайқас шешімсіз аяқталды, бірақ ол құрлықтағы науқанның екінші маңызды атты әскер шайқасы және соғыстың ең қанды шайқастарының бірі болды. Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Одақтың атты корпусының қолбасшысы генерал-майор Филип Шеридан өзінің әскерлері Хэмптонды шайқас алаңынан ығыстырып, одақтың атты әскерінің басымдығын көрсеткенін мақтан тұтты. Бірақ Хэмптон одақтың атты әскерін жеті сағат бойы тоқтатты, оның барлау мақсаттарына жетуіне кедергі келтірді және генерал Лиге Грант әскерінің орналасуы туралы құнды ақпарат ұсынды.

Қарсылас күштер

Уэйд Хэмптон, марқұм генерал-майор Дж.Е.Б. Стюарттың кавалерия корпусының басшылығына үміткер екі жетекшінің бірі, өзімен бірге Лорел бригадасын әкелді, оған Бригадия генерал Томас Л. Россер басшылық етті. Басқа бір жетекші үміткер, генерал-майор Фитцху Ли, Бригадия генерал Уильямс К. Уикхэмнің бригадасымен бірге келді. Хэмптонның қалған күштері Бригадия генерал Джон Р. Чамблис басқаратын бригададан, және генерал-майор В.Х.Ф. "Руни" Ли дивизиясынан полковник Джон А. Бейкер бригадасының бөлімдерінен (жаңа құрылған және тәжірибесіз Оңтүстік Каролинаның 4-ші және 5-ші атқыштар полктері, уақытша полковник Б. Хугер Ратледж басқарып, лейтенант-полковник Джон М. Милленнің 20-шы Джорджия батальоны), сондай-ақ атты артиллерияның бірнеше бөлімдерінен тұрды. Хэмптонға тікелей бағытталған одақтың атты әскер күші Бригадия генерал Дэвид МакМ. Грегг басқаратын 2-ші дивизия болды, ол Бригадия генерал Генри Э. Дэвис кіші және полковник Дж. Ирвин Грегг (Дэвидтің туысы) басқаратын екі бригададан құралды. Шайқас барысында Бригадия генерал Альфред Т.А. Торберттің дивизиясынан күшейте түсуге қосымша күштер келді: Бригадия генералдар Джордж А. Кастер мен Уэсли Мерриттің бригадалары, және полковник Томас С. Девин бригадасының полкі.

Шайқас

28 мамыр күні таңғы сағат 8-де Хэмптон Атли станциясынан атпен кетті. Гранттың көбірек жаяу әскері Памункидегі понтон көпірінен өтіп бара жатқанда, Грегг өзінің атты әскер дивизиясын Ханновертауннан батысқа қарай Лиді іздеуге жіберді, ал Торберт дивизиясы Крамп өзені бойында, Ханновер сотының үйіне қарай күзетке шықты. Ханновертауннан батысқа қарай үш миль, Хоу дүкені деп аталатын үлкен темір шеберханасынан бір миль қашықтықта, Грегг Хэмптонды Енон шіркеуінің жанында кездестірді. Конфедерациялық атты әскерлер орманды жерде аттан түсіп, ағаш пен рельстерден асығыс көкжиектер тұрғызып, артиллериямен жақсы қорғалған еді. Дэвис Хэмптонның алдына 10-шы Нью-Йорк атты әскерінен күзетшілерді орналастырды, бірақ Хэмптонның алдыңғы құрамы – 2-ші Вирджиния атты әскері күзет желісін кері тартты. Конфедерациялықтар Викхэмнің төрт Вирджиния полкімен қатар тұрды, Россердің әскері мен атты артиллерия олардың сол жағында болды. Олар жерге көмкерілген мылтық орындарын қазып, оларды ағаш пен қоршаудан жасалған көкжиектермен нығайтты. Крамп-Крик пен Милл-Крик өзендерінің сазды салаларының салдарынан, осы позицияны айналып өту мүмкін емес еді. Хэмптон одақтың аз санды күштерін көріп, «Енді біз янкилерді қалағандай ұстадық» деді. Хэмптон шабуылға көшпес бұрын, Ирвин Грегг бригадасы келді және Дэвистің әскерінің оң жағына жылжып, оның қанатын кеңейтті. Одақтың екі атты артиллериясы «Оак Гроув» үйінің батысында орналасты. Конфедерациялық атты әскердің шабуылы 1-ші Пенсильвания атты әскерімен тойтарылды, бірақ пенсильваниялықтар екі жағынан да шабуылға ұшырады. 1-ші Нью-Джерси атты әскері оларға көмекке келді және жағдай тұрақталды. Хэмптон оң жағына 4-ші Оңтүстік Каролинаның жаңа келген әскерін қосты, олар Дэвистің келесі шабуылын отпен қарсы алды. Бұл конфедерациялықтар Федералды атты әскердің карабинтерінен асып түсетін ату қашықтығына ие Энфилд мылтықтарын алып жүрді, 256 адамды өлтірді немесе жарақаттады. Дэвис шайқасқа кіргенде, оның семсерін Миние оғы екіге бөлді, ал атының құйрығы атылып түсті. Одақтың қарсы атысы да күшті болды, өйткені атты әскерлер жеті оқ атуға қабілетті Спенсер қайталайтын карабинмен қаруланған еді. Пенсильваниялық әскердің бірінің бағалауынша, олардың құрамындағы 200 адам 18 000 оқ атқан. Олардың карабинтері соншалықты қызғандықтан, кейде салқындату үшін тоқтауға мәжбүр болды. Дэвистің алғашқы шабуылы тоқтап, Ирвин Грегг бригадасының шабуылы конфедерациялықтарды ығыстыра алмағандықтан, Дэвид Грегг Шериданнан күш-жабдық сұрады, ол Торберт дивизиясынан екі бригаданы жіберді. Торберттің резервтік бригадасы, Бриг. генерал Уэсли Меритт Греггтің қатарын оңға қарай кеңейтіп, Хэмптонның Чэмблис бригадасымен жасаған қанаттық маневрін тоқтатып, жоққа шығарды. Жақын маңда күш-жабдықтар үшін шақыруға болатын жаяу әскердің көп бөлігі болды, генерал-майор Винфилд С. Хэнкоктың II корпусы солтүстікке қарай шамамен бір мильдей қазылған еді. Шериданның осындай көмек сұрағанына ешқандай құжаттамалық дәлел жоқ, бірақ ол бірнеше жылдан кейін өзінің естеліктерінде Потомак армиясының қолбасшысы генерал-майор Джордж Г. Мидтен екі бригада сұрағанын айтты, ол Хэнкоктың әскері тым «шаршаған» деп, өтінішті қабылдамады. Торберттің басқа бригадасы, Бриг. генерал Джордж А. Кастер кешкі сағат 4-те келді. Кастердің әскері аттан түсіп, жаяу әскерлер сияқты ұзын, екі қатарлы майданға орналасты. Алайда Кастер өз әскерін алға жетелеп, жаудың көз алдында шапанын сілтеп, оларды жігерлендірді, ал бригаданың оркестрі Янки Дудль ойнады. Оқ-дәрі мен артиллерияның қатты атысына ұшыраған одақтың 41 атты әскері, сондай-ақ Кастердің аты да қаза тапты – соғыс кезінде генерал жетінші рет атын жоғалтты. Кастер кейінірек өзінің бригадасының Хоу дүкеніндегі жоғалтуы «нақ осы науқандағы кез келген басқа ұрыстан артық болды» деді. Осы уақытта, шайқастың солтүстік жағында конфедерациялықтардың бірі аттан түскен одақтың атты әскерін жаяу әскер деп жаңылысып, Хэмптонға хабарлады. Атты әскердің командасы оқшауланып, жаяу әскердің шабуылына ұшырайды деп уайымдап, Хэмптон кері шегінуге бұйрық берді. (Хэмптон тұтқындардан Памункиден өткен екі одақтық корпустың орналасқан жері туралы ақпарат алды, бұл оның барлау миссиясы сәтті аяқталғанын білдірді.) Конфедерациялық бригадалар солтүстіктен оңтүстікке қарай шегінді. Чэмблис, Россер және Викхэм кеткеннен кейін, Ратледж және 20-шы Джорджия батальоны ашық қалды. Кастер осы мүмкіндікті пайдаланып, алға шабуылдап, георгиялықтарды басып тастады, олардың командирі, лейтенант-полковник Джон М. Милленді өлтірді және олардың көптеген әскерлерін тұтқынға алды. Дэвистің бригадасы шабуылға қосылды және қалған конфедерациялық қатар жеңіліске ұшырады, бірақ түнде Хэмптонның атты әскері Тотопотоми өзенінің батысында қауіпсіз болды.

Салдары

Хоу дүкені шайқасы жеті сағаттан астамға созылды және 1863 жылғы Брэнди Стейшн шайқасынан бері ең қанды атты әскер шайқасы болды. Бұл Шығыс майданындағы бұрынғы атты әскер шайқастарымен салыстырғанда ерекше шайқас болды, себебі ол көбінесе аттан түскен атты әскерлермен жүрді, олардың көпшілігі жер қазған қоршаулармен қорғалған. Одақтың жоғалтулары Грегг дивизиясында 256 адамды, ал Кастер бригадасында тағы 41 адамды құрады, соның ішінде 5-ші Мичиган полкінің атты әскері Джон Хафф, ол Йеллоу Таверн шайқасында генерал-майор Дж.Е.Б. Стюартты өлтірген. Конфедерацияның жоғалтулары ресми түрде тіркелмеді, бірақ Одақ есептерінде шайқастан кейін 187 жау әскеринің денесі жерленген, 40-50 жаралы әскерлер табылған және 80 Оңтүстік Каролиналық әскерлер тұтқынға алынған делінген. Грегг "батылдығымен және зұлымдықпен теңдессіз қарсылық көрсеткен" конфедерациялықтарға құрмет көрсетті. Кейін ол бұл шайқасты "Екінші дивизияның ең ауыр шайқастарының бірі деп әрдайым есептелінеді" деп жазды. Екі тарап та жеңіске жеткенін мәлімдеді. Шеридан өзінің әскерлері Хэмптонды майданнан ығыстырғанын және конфедерациялық атты әскерге қарағанда қайтадан басымдығын көрсеткенін мақтан тұтты. Ол Гордон Реа сияқты тарихшылар тарапынан Тотопотомойдың алдында оқшауланған және осал болған Хэмптонның жасағын жою мүмкіндігін пайдаланбағаны үшін сынға ұшырады, егер Шеридан бүкіл атты корпусын осы міндетке жұмсағанда, оны орындауға болар еді. Шерденнің жасағы Хэмптонның тылына апаратын бірнеше жолмен маневр жасауға тырысудың орнына, қымбатқа түсетін фронталдық шабуылдарға күшін жұмсады. Хэмптонның жеңіске жеткені де сенімді болды. Ол Шериданның Ли армиясының орналасуын білуіне және Одақтың жеті сағатқа созылуын кешіктіруге мүмкіндік берді. Генерал Ли іздеген құнды ақпаратты алды. Ол Гранттың Памункиді күшпен кесіп өткенін білді, бірақ Гранттың келесі қадамдарын әлі де нақты білмейтін, сондықтан одан әрі дамуды күтті. Екі армия 30 мамырда Бетседа шіркеуі шайқасында осы жалпы аймақта шайқасатын болды.