Х. Лейвик: Американдық еврей ақыны және драматургі
H. Leivick
Һ.Лейвик (1888-1962) – америкалық жазушы, идиш тіліндегі ақын. «Голем» поэмасымен, реалистік пьесаларымен танымал. Өмірі мен шығармалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық жазушы және идиш тіліндегі ақын (1888–1962)
American writer and Yiddish poet (1888–1962)
Х. Лейвик (идиш: ה. לײװיק; Левицк Хальперн, 25 желтоқсан 1888 – 23 желтоқсан 1962) – идиш тілінде жазған жазушы, ең белгілі туындысы – 1921 жылғы "сегіз сахналық драмалық поэмасы" "Голем". Ол сонымен қатар көптеген саяси, реалистік пьесалардың авторы, олардың ішінде "Шоп" пьесасы бар. Ол танымал идиш ақыны Мойше Лейб Хальпернмен шатасудан сақтану үшін Лейвик псевдонімін қабылдады.
H. Leivick (Yiddish: ה. לײװיק; pen name of Leivick Halpern, December 25, 1888 – December 23, 1962) was a Yiddish language writer, known for his 1921 "dramatic poem in eight scenes" The Golem. He also wrote many highly political, realistic plays, including Shop. He adopted the pen name of Leivick to avoid being confused with Moyshe Leyb Halpern, another prominent Yiddish poet.
Жас кезі және түрмеде қалуы
Лейвик Беларусьтің Червень қаласында туған, тоғыз баланың үлкені. Оның әкесі жас қызметшілерге идиш тілінде сабақ берген. Лейвик дәстүрлі еврей отбасында өсті және бірнеше жыл бойы ешиваға қатысты, бірақ бұл тәжірибе оған ұнаған жоқ және ол оны «Мәсіхтің шынжырлары» атты драмалық поэмасында бейнеледі. Лейвик 1905 жылғы Ресей революциясынан бұрын немесе оның кезінде еврей Бундына қосылды. Ұйымның ықпалы Лейвикті секулярландыруға және жазуларын иврит емес, идиш тіліне шолуға көндірді. 1906 жылы Лейвик революциялық әдебиет таратуы үшін Ресей билігімен тұтқындалды. Ол сотта заңдық көмекке бас тартты және үкіметті айыптаған сөз сөйледі:
Leivick was born in Chervyen, Belarus, the oldest of nine children. His father was a Yiddish instructor for young servants. Leivick was raised in a traditional Jewish household and attended a yeshiva for several years, an experience he thoroughly disliked and depicted in his dramatic poem Chains of the Messiah. Leivick joined the Jewish Bund before or during the 1905 Russian Revolution. The influence of the organization helped to convince Leivick to become secular and to focus his writing on Yiddish rather than Hebrew. In 1906 Leivick was arrested by Russian authorities for distributing revolutionary literature. He refused any legal assistance during his trial and delivered a speech denouncing the government instead:
«Мен өзімді қорғамаймын. Мен жасағанның бәрін толыққанды санамен жасадым. Мен еврей революциялық партиясы, Бунд мүшесімін және патшалық автократияны, оның қанды қолбасшыларын және сіздерді де құлату үшін бар күшімді саламын». Ол кезде он сегіз жастағы Лейвик төрт жылға мәжбүрлі еңбекке және Сібірге мәңгілік жер аударылуға кесілді. Оның түрмеде өткен жылдары Санкт-Петербург, Мәскеу және Минскіде өтті, онда ол «Мәсіхтің шынжырлары» атты туындысын жазды. 1912 жылдың наурыз айында ол Сібірге жаяу жүріп, төрт айдан астам сапар шекті. Соңында Лейвик Америкадағы еврей революционерлерінің көмегімен Сібірден құпия түрде шығарылып, 1913 жылдың жазында Америкаға келді.
I will not defend myself. Everything that I have done I did in full consciousness. I am a member of the Jewish revolutionary party, the Bund, and I will do everything in my power to overthrow the tsarist autocracy, its bloody henchmen, and you as well. Leivick, then only eighteen, was sentenced to four years of forced labor and permanent exile to Siberia. His prison years were spent in St. Petersburg, Moscow and Minsk, where he wrote Chains of the Messiah. In March 1912 he was marched to Siberia on foot, a journey that lasted more than four months. Leivick was eventually smuggled out of Siberia with the assistance of Jewish revolutionaries in America and sailed to America in the summer of 1913.
Атақ-даңққа қол жеткізу
1920-ші жылдардың басында Лейвик бірнеше идиш тіліндегі газеттерге, соның ішінде коммунистік «Morgen Freiheit» газетіне өлеңдер мен пьесалар жаза бастады. 1936 жылдан өмірінің соңына дейін ол «Der Tog» газетіне тұрақты түрде жазды. Ол редактор ретінде де белсенділік танытып, жазушы Джозеф Опатошумен бірлесіп идиш тіліндегі антологиялардың толық сериясын жасады. Лейвик «Ди Юнге» тобымен байланыста болды – бұл американдық авангардтық идиш ақындарының тобы, олар идиштің көркемдік және эстетикалық мүмкіндіктерін бағалап, оны радикалдық саясатты иммигранттар арасында тарату құралы ғана емес деп есептеді. «Ди Юнге» тобында Мойше Лейб Халперн және Мани Лейб сияқты белгілі тұлғалар болды. Лейвик өмірінің көп бөлігін қабырға қағаздарын жабыстырушы болып жұмыс істеп өткізді, сонымен қатар жазумен шұғылданды. Лейвиктің стилі неоромантикалық сипатта болды және терең апокалиптикалық пессимизммен, мистикалық және мессиалық тақырыптарға деген құштарлықпен ерекшеленді. Осы тақырыптар оның шығармаларында, әсіресе «Голем» туындысында жиі кездеседі. «Големде» еврей Мессиясы мен Иса Мәсіх бейбітшілік әкелетін құтқарушылар ретінде бейнеленген, бірақ Праганың Раввині Махарал және оның құрған Големі оларды қуғынға түсіріп, Прага көшелерінде қан төгіп, еврейлер мен христиандардың көптегенін жарақаттады. «Голем» туындысында Лейвик зорлық арқылы әлемді жақсартуға жасалған әрекеттерді айыптайды, сонымен қатар болашақ Мессиялардың кемшіліктерін және әлсіздіктерін көрсетеді. Бұл поэма кеңінен большевиктік революцияға жасалған сынап ретінде қабылданып, Кеңес Одағы мен коммунистік идишшілдердің сыныптарына ұшырады. Лейвик 1929 жылы Палестинадағы арабтардың көтерілісін қолдаған коммунистік газеттерге жазуын тоқтатты және 1939 жылғы Молотов-Риббентроп пактісінен кейін солшылдармен барлық байланысын үзді. Лейвиктің шығармаларында бала кезіндегі зорлық көрген әкесінен алған жаралары, православиелік еврейлікпен байланысты жағымсыз тәжірибелері, сондай-ақ түрмеде өткізген жылдары да бейнеленген. Лейвиктің жеке басынан өткен азаптар оның поэзиялық кейіпкерлерінің азаптарына күшті әсер етіп, оларды мифтік деңгейге көтеріп, құтқарудың үлкен қадамдарын талап етті. Оның көптеген өлеңдері ауру немесе жер аудару тақырыптарына арналған, ал реалистік туындылары көбінесе Филадельфиядағы тер басу цехтарында, Лейвик жаңа иммигрант ретінде жұмыс істеген жерде жазылған. Лейвиктің шығармалары идиш тілінде сөйлейтін оқырмандардың көңілінен шығып, оны әлемдегі ең танымал идиш ақындарының біріне айналдырды.
By the early 1920s, Leivick was writing poetry and drama for several Yiddish dailies, including the Communist Morgen Freiheit. From 1936 to his death, he wrote regularly for Der Tog. He was also active as an editor, working with fellow writer Joseph Opatoshu on an exhaustive series of Yiddish anthologies. Leivick was involved with Di Yunge, a group of avant garde American Yiddish poets who praised Yiddish for its artistic and aesthetic possibilities, not merely a conduit for disseminating radical politics to the immigrant masses. Di Yunge included such notable personalities as Moyshe Leyb Halpern and Mani Leib. Leivick spent most of his life employed as a wallpaper hanger while simultaneously pursuing his writing. Leivick's style was neo Romantic and marked by a deep apocalyptic pessimism combined with an almost naive interest and yearning for the mystical and messianic, themes that continually appeared in his writing, particularly The Golem, which depicted the Jewish Messiah and Jesus Christ as representatives of a peaceful redemption, only to be chased away by the Maharal of Prague and his violent Golem, who ultimately rampaged through the streets of Prague injuring large numbers of people, both Jews and Christians. In The Golem, Leivick simultaneously condemned any attempts to heal the world through violence, but also highlighted the fallibility and impotence of all would be Messiahs. The poem was widely interpreted as a thinly veiled critique of the Bolshevik Revolution and caused Leivick to be criticized by the Soviet Union and Communist Yiddishists. Leivick stopped writing for the Communist papers in 1929 following their public support for the Arab riots in Palestine and broke off all connections with the left following the Molotov–Ribbentrop Pact of 1939. Leivick's writing also incorporated his deep childhood wounds from his abusive father and unpleasant experiences with Orthodox Judaism, as well as his years of imprisonment. Leivick's own suffering strongly influenced that of his poetic characters', taking on near mythic proportions and requiring similarly grandiose acts of redemption. Many of his poems dealt with themes of illness or exile, and his more realistic works were often set in sweatshops, like the ones Leivick had worked in as a new immigrant in Philadelphia. Leivick's work strongly resonated with the Yiddish public and helped him become one of the most prominent Yiddish poets in the world.
Мұра
Лейвик үйі, Х. Лейвиктің құрметіне аталған, 1970 жылы Тель-Авивте салынған үш қабатты ғимарат. Онда Израильдегі идиш тілінде жазатын жазушылар мен журналистер қауымдастығының кеңсесі, Х. Лейвик баспасы және Израильдің идиш мәдениеті орталығы орналасқан.
Leyvik House, named after H. Leivick, is a three story building in Tel Aviv founded in 1970. It serves as the offices for the Association of Yiddish Writers and Journalists in Israel, the H. Leyvik Publishing House, and the Israeli Center for Yiddish Culture.