Кіріспе

Плиоцен кезеңіндегі Шығыс Африканың жойылған гоминині.

Australopithecus anamensis – шамамен 4,2 және 3,8 миллион жыл бұрын өмір сүрген гоминин түрі және Плио-Плейстоцен дәуірінде өмір сүрген ең көне белгілі Australopithecus түрі. Кения мен Эфиопиядан A. anamensis-тің шамамен жүздей қазба үлгісі белгілі, олар жиырмадан астам жеке тұлғаны көрсетеді. A. anamensis-тің алғашқы табылған қазбалары шамамен 3,8 және 4,2 миллион жыл бұрын датирленген және Солтүстік Кениядағы Канапои мен Аллия шығанақтарынан табылды. Көбінесе A. afarensis осы эволюциялық тарамда пайда болды деп есептеледі. Дегенмен, A. anamensis және A. afarensis кем дегенде бір кезең бойы қатар өмір сүрген сияқты, және қазіргі адамға дейінгі эволюциялық тарам A. afarensis-те, немесе тікелей A. anamensis-те пайда болғандығы толыққанды анықталған жоқ. Қазбалық дәлелдер Australopithecus anamensis-тің Түркана бассейніндегі ең ертедегі гоминин түрі екенін көрсетеді, бірақ ол өмір сүруінің соңына қарай A. afarensis-пен бірге болған болуы мүмкін. A. anamensis және A. afarensis бір топ ретінде қарастырылуы мүмкін. Жалғыз жоғарғы бас сүйегінің алдын ала талдауы A. anamensis-тің бас сүйегінің көлемі A. afarensis-ке қарағанда кішірек болғандығын көрсетті (шамамен 365-370 куб. см.). Паттерсон және әріптестері фауналық корреляция деректеріне сүйене отырып, үлгінің жасын 4,0–4,5 миллион жылға қайта қарастырды. 1994 жылы лондондық кениялық палеоантрополог Мив Лики және археолог Алан Уокер Аллия шығанағындағы учаскені қазып, гоминидтің бірнеше қосымша фрагменттерін тапты, соның ішінде қарапайым шимпанзеге (Pan troglodytes) ұқсас, бірақ тістері адам тістеріне көбірек ұқсайтын бір толық төменгі жақ сүйегі де болды. Қолда бар шектеулі посткраниалды дәлелдерге сүйенсек, A. anamensis әдетте тік жүрген, бірақ жоғарғы аяқтарындағы кейбір примитивтік белгілерді сақтап қалған. 1995 жылы Мив Лики және оның әріптестері Australopithecus afarensis пен жаңа табылған үлгілер арасындағы айырмашылықтарды ескере отырып, оларды жаңа түрге жатқызды – A. anamensis, оның аты Түркана сөзінен алынған, «анам» сөзі «көл» деген мағынаны білдіреді. 2000 жылдардағы stratigraphic тізбектерден алынған деректер шамамен 4,1–4,2 миллион жылға датирленді. Бұл жаңа қазбалар орманды ортадан алынған және ең үлкен гоминидтік кәдімгі тісі мен ең ертедегі Australopithecus сан сүйегін қамтиды. 2010 жылы Иоханнес Хайле Селассие және басқалар Эфиопияның Афар аймағында 3,6–3,8 миллион жыл бұрынғы (млн) шамамен 90 қазба үлгісін тапқандығы туралы мақалалар жариялады, бұл A. anamensis пен Australopithecus afarensis арасындағы уақыт алшақтығын толтырып, екеуінің де бірқатар ерекшеліктерін көрсетті. Бұл идеяны қолдады (мысалы, Кимбел және басқалар, 2006 жыл). Бас сүйегі 2016 жылы Афар малшысы Әли Берейно тапқан. Басқа ғалымдар (мысалы, Alemseged, Kimbel, Ward, White) олар A. afarensis деп таппаған маңдай сүйегінің бір қазбасын анагенез мүмкіндігін жоққа шығаратын дәлел деп қарастыруға болмайды деп ескертті. Бас сүйегі 2016 жылы Афар малшысы Әли Берейно тапқан.

Қоршаған орта

Australopithecus anamensis Кенияда, атап айтқанда, Шығыс Түркістандағы Аллия шығанағында табылған. Тұрақты изотоптарды талдау нәтижесінде, олардың қоршаған ортасы Түркістан көлінің маңында бүгінгіге қарағанда жабық орманды аймақтармен көбірек қамтылған деп саналады. Аллия шығанағындағы орманды аймақтардың ең жоғары тығыздығы ежелгі Омо өзенінің бойында болған. Аймақтың шеттерінде немесе жоталарда ашық саванналардың көбірек болғанына сенімді. Сондай-ақ, Аллия шығанағында орталық ауа райы ылғалды болған деп болжанады. Бұл толыққанды дәлелдемесе де, Аллия шығанағында жаңғақ немесе тұқымды ағаштар өскен болуы мүмкін, бірақ осы мәселені зерттеу жұмыстарын жалғастыру қажет.

Диета

Australopithecus anamensis молярлық қазбаларының микротозуын зерттеулер ұзын сызықтардың үлгісін көрсетеді. Бұл үлгі гориллалардың молярларындағы микротозуға ұқсас, бұл Australopithecus anamensis қазіргі гориллаға ұқсас диетаға ие болғандығын көрсетеді. Микротозу үлгілері барлық Australopithecus anamensis молярлық қазбаларында, орналасқан жеріне немесе уақытына қарамастан, сәйкес келеді. Бұл олардың диетасы қоршаған ортасына қарамастан, көбінесе бірдей болғанын көрсетеді. Түркіна алқабындағы гоминидтердің ең ерте диеталық изотоптық дәлелі Australopithecus anamensis-тен алынған. Бұл дәлелдер олардың диетасы негізінен C3 ресурстарынан тұрғанын, бірақ мүмкін, шамалы мөлшерде C4 ресурстарынан да құралғанын көрсетеді. Келесі 1.99-1.67 миллион жыл ішінде кем дегенде екі ерекше гоминид таксоны C4 ресурстарын тұтыну деңгейін арттырды. Қазірге дейін диетадағы бұл өзгерістің себебі белгісіз. Бұл зерттеудің өзі өсімдіктерге негізделген диетаны көрсетпейді, себебі изотоптар C3 және C4 ресурстарымен қоректенген жануарлар мен жәндіктерді жеу арқылы да алынуы мүмкін. A. anamensis-тің тістемесі, тіс қатарлары және басқа да ерекшеліктері олардың барлық жейтін, жеміспен толықтанған диетаға ие болғандарын көрсетеді, бұл шимпанзелерге ұқсас. Барлық Australopithecus екі аяқты, кішкентай миы және үлкен тістері болған. Бұл ұқсастықтардың ішінде барлық Australopithecus-тың ортақ туынды белгісі болып табылатын және көптеген миоцен гоминоидтарымен ортақ болатын қалың тіс эмалі бар. Австралопифтардың ең примитивтісі саналған A. anamensis-тің тебуі, тізе, тоқпан және шынтақтары маймылдардан ерекшеленеді, бұл екі аяқтылықтың түрдің қозғалыс түрі екенін көрсетеді. Екі аяқтылықты көрсететін дене мүшелерінің өзгеруімен қатар, A. anamensis қазбалары ағашқа шығуға дәлелдер көрсетеді. Археологиялық жағдайлар A. anamensis-тің ұзын қолдары және білек сүйегінің өзгертілген ерекшеліктері болғанын көрсетеді. A. anamensis-ке жататын қол сүйектерінің ұзындығы 265 миллиметрден 277 миллиметрге дейін анықталды. Қазбалық дәлелдер A. anamensis-тің алдыңғы жағынан артқы жағына қарай жалпақ, үлкен маймылдардағы қисыққа ұқсас кең жақ буыны болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, A. anamensis қазбаларының құлақ арнасының диаметрі тар. Құлақ арнасы шимпанзелердің құлағына ұқсайды және кейінірек пайда болған Australopithecus және Homo-ның кең құлақ арналарынан өзгеше. A. anamensis-тің бірінші төменгі премоляры бір үлкен төбешікпен сипатталады. Сонымен қатар, A. anamensis-тің ең аз беттік ауданы бар үлкен басым төбешігі бар тар бірінші сүт моляры бар, ол ұнтақтау үшін пайдаланылған болуы мүмкін.