Епархия бас басқармасының орынбасары

Кіріспе

Епархия епископының бас әкімшілік орынбасары Бас викарий (бұрынғы архидиакон) – епархияның немесе архиепархияның епископының немесе архиепископының әкімшілік билікті жүзеге асырудағы негізгі орынбасары, сондай-ақ жергілікті билеуші атағына ие. Епископтың (немесе архиепископтың) викариі ретінде, бас викарий епархияның бүкіл аумағындағы епископтың (немесе архиепископтың) әдеттегі атқару билігін жүзеге асырады, осылайша епархиядағы немесе басқа да нақты шіркеудегі епархиялық епископтан немесе канондық құқықтағы оның эквивалентінен кейінгі ең жоғары лауазымды тұлға болып табылады. Бұл атақ көбінесе Батыс христиан шіркеулерінде ғана қолданылады, мысалы, Католик шіркеуінің Латын шіркеуі мен Англикан қауымдастығында. Шығыс шіркеулерінің арасында Керала штатындағы Мар-Тома Сирия шіркеуі осы атақты қолданады және бұл ерекше жағдай болып саналады. Шығыс шіркеулерінде осы лауазымға тең офицерлердің атауы – syncellus және protosyncellus. Көптеген діни ордендер де осы терминді ұқсас мағынада қолданады, Ордендегі Бас жетекшіден кейінгі билікті белгілейді.

Діндік құрылым

Рим-католик шіркеуінде епархиялық епископ немесе архиепископ өзінің епархиясы немесе архиепархиясы үшін кем дегенде бір бас викарийді тағайындауы тиіс, бірақ одан да көп тағайындауға болады – аумағы әртүрлі мемлекеттерге бөлінген (архие)епархияларда әдетте біреуден болады. Бас викарий лауазымы бойынша (архие)епископтың әкімшіліктегі өкілі болып табылады, (архие)епархиялық басқару мәселелерінде екінші тұлға ретінде әрекет етеді. (Жеке кеңседегі діни қызметкер, сот викарі, епархиядағы әдеттегі сот билігін жүзеге асыруда, әдетте шіркеу сотында жүзеге асырылатын, ұқсас рөл атқарады.) Бас викарийлер міндетті түрде дін қызметкерлері, көмекші епископтар немесе коадъютор епископтар болуы керек – егер епархия үшін коадъютор епископ болса, епархиялық епископ немесе архиепископ оны бас викарий етіп тағайындауы керек. Басқа көмекші епископтар әдетте бас викарийлер немесе кем дегенде епископтық викарийлер болып тағайындалады. Бұл діни институттарға немесе басқа айырымдыққа жататын жамағатқа қатысты мәселелерді қамтуы мүмкін. Олар да дін қызметкерлері немесе көмекші епископтар болуы керек. Көмекші епископтар бас викарий лауазымынан алынуы мүмкін, бірақ кем дегенде епископтық викарий болып тағайындалуы тиіс. Епископтық викарий болып табылатын көмекші епископты немесе бас викарий болып табылатын коадъютор епископты ауыр себептер болған жағдайда ғана қызметінен алуға болады. Сондай-ақ, олар бас викарий немесе епископтық викарий лауазымын sede vacante кезінде жоғалтса да, лауазымның міндеттері мен жауапкершіліктерін сақтайды – атап айтқанда, (архие)епархиялық немесе апостолдық әкімшінің оң қолы ретінде, (архие)епархияға жаңа (архие)епископ келгенге дейін немесе лауазымға кіргенге дейін, үзіліссіздікті қамтамасыз ету үшін бос орын кезінде осы қызметті атқаруға болады. Коадъютор епископтың мұрагерлік құқығы бар, сондықтан орын бос қалған жағдайда ол бірден епархиялық епископ немесе архиепископ болады. Бұл лауазымдарды викарий-форанмен немесе «декан/архиереймен» шатастыруға болмайды, себебі мұндай викарийлердің әдеттегі атқарушы билігі жоқ. Бас викарийді тағайындау, өз епископтығына қосымша функциялар қосатын епархиялық епископ немесе архиепископ үшін де пайдалы құрал болып табылады. Ең көрнекті мысалы – Рим епархиясы. Рим Папасы «лавуазым бойынша» Римнің епархиялық епископы болып табылады, бірақ уақытының көп бөлігін Латын шіркеуін және әлемдік католик шіркеуін басқаруға жұмсайды. Оның бас викарі, де-факто, епархияның епископы болып табылады. Римнің Бас викарі сондай-ақ Рим епархиясымен біріктірілгеннен бері кардиналдар коллегиясының деканының дәстүрлі орындығы – Остияның suburbicarian епархиясы үшін де осындай рөл атқарады. Римнің Бас викарі, әдетте кардинал болатын, Кардинал-викарий ретінде танымал, Римдегі шіркеудің лауазымды тұлғаларының санатындағы бірі болып табылады. COVID-19 пандемиясы кезінде Англия шіркеуі лицензиясы бар епископтарды, оларға құлшылық қызметтерін өткізуге рұқсат берілгенге дейін, епископтық викарийлер ретінде тағайындады. Мысалы, Гавин Коллинз өзінің алғашқы құлшылық ету күнінен бастап (2021 жылдың 28 қаңтары) Доречестер епископы ретінде (2021 жылдың 14 сәуірінде) құлшылық етуіне дейін Оксфорд епархиясында епископтық викарий ретінде лицензияланды.

In the Roman Catholic Church, a diocesan bishop or archbishop must appoint at least one vicar general for his diocese or archdiocese, but may appoint more—(arch)dioceses whose territory is split into different states usually have one each. The vicar general by virtue of office is the (arch)bishop's agent in administration, acting as second in command for (arch)diocesan executive matters. (A priest in a separate office, the judicial vicar, serves a similar role with regard to the exercise of ordinary judicial power of governance in the diocese which is normally exercised in ecclesiastical courts.) Vicars general must be priests, auxiliary bishops, or coadjutor bishops—if a coadjutor bishop exists for a diocese, the diocesan bishop or archbishop is to appoint him as a vicar general. Other auxiliary bishops are usually appointed vicars general or at least episcopal vicars. These might include issues concerning religious institutes or the faithful of a different rite. These too must be priests or auxiliary bishops. Auxiliary bishops may also be removed from the office of vicar general, but must at least be appointed episcopal vicar. An auxiliary bishop who is an episcopal vicar, or a coadjutor bishop who is vicar general, may only be removed from office for a grave reason. Likewise, while they lose their vicar general or episcopal vicar office title sede vacante, they retain the duties and responsibilities of the office—specifically, they can still be exercised while the see is vacant serving as right hand to the (arch)diocesan or apostolic administrator to establish continuity—until the succeeding (arch)bishop is installed or assumes office on a/an (arch)diocese. A coadjutor bishop has the right of succession, so if the see falls vacant he becomes the diocesan bishop or archbishop immediately. These offices should not be confused with the vicar forane or "dean/archpriest", as such vicars do not have ordinary executive power. The appointment of a vicar general is also a useful tool for a diocesan bishop or archbishop who has additional functions attached to his episcopate. The most notable example is in the diocese of Rome. The Pope is 'ex officio' the diocesan bishop of Rome, but spends most of his time governing the Latin Church and the global Catholic Church. His vicar general therefore functions as the de facto bishop of the diocese. The Vicar General of Rome also serves the same role for the suburbicarian diocese of Ostia, the traditional see of the Dean of the College of Cardinals, ever since it was merged with the diocese of Rome. The Vicar General of Rome, who is normally a cardinal, known as the Cardinal Vicar, is one of the few church officials in Rome to remain in office sede vacante. During the COVID 19 pandemic, the Church of England licensed bishop designates as episcopal vicars until they were permitted to hold consecration services. For example, Gavin Collins was licensed as an episcopal vicar in the Diocese of Oxford from his original consecration date (28 January 2021) until his consecration as Bishop of Dorchester (14 April 2021).