Кіріспе

Бертон Констебль Холл – Англиядағы үлкен елизаветалық кезеңдегі ел үйі, 18-ші және 19-шы ғасырлардағы интерьерлерімен және әдемі 18-ші ғасырлық қызығушылықтар кабинетімен ерекшеленеді. I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген бұл үй, Капабилити Браун жобалаған саябақта орналасқан. Ол Йоркширдің Шығыс Райдингіндегі Скирлау ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 3 миль (5 км) қашықтықта, Халл қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 9 миль (14 км) жерде жатыр және 400 жылдан бері Констебль отбасының мекені болып табылады. Үй мен саябақ Бертон Констебль қорына тиесілі, ол тіркелген қайырымдылық ұйымы.

Тарих

Стилистикалық біркелкілігіне қарамастан, Бертон Констебльдің ұзақ және күрделі құрылыс тарихы бар. Солтүстік мұнараның төменгі бөлігі, әктастан салынған, үйдің ең көне бөлігі болып табылады және 12 ғасырға дейін сақталған, сол кезде Бертон Констебль ауылын король Стефеннің билігінен қорғау үшін ортағасырлық қамал мұнара қызмет еткен. 15 ғасырдың соңында Бертон Констебльде кірпіштен салынған жаңа үй салынды, ол ақырында Холшемді отбасының негізгі резиденциясы ретінде ығыстырды. 1560 жылдары сэр Джон Констебль қазіргі күні тұрған елизаветалық дәуірдегі керемет үйдің құрылысын бастады. Бұл бұрынғы үйдің қалдықтарын және ғимараттың толық биіктігіне дейін көтерілген, шамшырақпен жарықтандырылған үлкен зал, сондай-ақ қонақ бөлме, жатақтар және оңтүстік қанаттары бар жаңа бөлікті қамтыды.

1760 жылдары үйді қайта құру

18 ғасырда Үлкен зал көне сәнді көрінетін болған, ал 1730 жылға сақталған эскиз Кэтберт Констеблдің интерьерді толығымен қайта жасауға ниеттенгенін көрсетеді. Дегенмен, қайта жасау 1760 жылдарға дейін жүргізілмеген, оның ұлы Уильям Констебл бірнеше сәулетшілерден жобалар тапсырған кезде ғана іске асырылды. Олардың ішінде Джон Карр, Тимоти Лайтолер және Капабилити Браун болды. Декоративті гипстеу жұмыстарын Йорк қаласынан Джеймс Хендерсон орындады. Осы кезде Констебл сонымен қатар мүсінші Джон Чирден Демосфен мен Геркулес пен Кербердің гипстен жасалған мүсіндерін, сондай-ақ рим императоры Марк Аврелий Антонин мен грек ақыны Сапфоның гипстен жасалған бюстерін сатып алды. Каминнің үстінде емен бұтақтары мен лавр жапырақтарынан жасалған ою-өрнек, оның үстінде "Жартер жұлдызы" орналасқан, бұл Доменико Бартоли жасаған "скальяла" техникасындағы Констебл отбасының гербін қоршап тұр. 1760 жылдары Уильям Констебл тамақ залды айтарлықтай қайта жаңартып, Роберт Адам, Томас Аткинсон және Тимоти Лайтолерден (тапсырысты жеңіп алған) жобалар тапсырды. Төбе Жозеппе Кортезе жасаған гипстік безендіру арқылы Помпей мен Геркуланумдағы қазбаларға замандас қызығушылықты көрсетеді. Бахус пен Ариаднаның пантераға мініп отырған бейнесі 1724 жылы Филипп, барон фон Стош және Бернард Пикарт жариялаған "Pierres Antiques Gravées" кітабында бейнеленген танымал антикалық камеялардың негізінде жасалған. Бұл бөлме 19 ғасырда қайтадан безендірілді.

Ұзын галерея

Жоғарғы қабаттың батыс жағындағы ұзын галерея 16 ғасырдың соңында аяқталды. 1610 жылы Дам Маргарет Констеблге "қалауынша серуендеуге" рұқсат берілгенде, Ұзын галерея азын-малы жиһазбен жабдықталған болса керек, және 17 ғасыр бойы осылай қалды. Дегенмен, оның қаптамасы, мәрмәр ошағы сияқты, 17 ғасырдың соңына жатады. Оның қарағай және махагон кітап сөрелерін 1740 жылдары Кэтберт Констебл орнатты, ал төбедегі нео-жакоб стиліндегі гипстік әрлеу және фриз 1830 жылдарға дейін жасалған. 1833 жылы Клиффорд Констебльдер Ұзын галереяны қайта жаңартуға кірісті, оның ішінде Джузеппе Леонарди жасаған сфинкс үстелдерін, ал үстіне Джакомо Раффаеллинің әсем мәрмәрлерін қостырды.

Мұражайлар

1774 жылы мұражайдың болғаны белгілі болса да, оның орналасқан жері әлі де жұмбақ күйінде сақталып тұр. 1791 жылғы тізімде ол "Галереяға іргелес ақ бөлме" деп аталған, онда көптеген суреттер жиналған. 1775 жылғы жоспарға сәйкес, қазіргі Музей бөлмелері – киім ауыстыру бөлмесімен бөлінген екі жатын бөлме болған. 1850 жылдарға қарай бұл жерде әсем театр салынды, сыртқы бөлме көрермендер залы, ал ішкі бөлме сахна және декорация ілгіш мұнара ретінде пайдаланылды. Музей бөлмелерінің қазіргі түрі 1970 жылдарға дейін сақталған, сол кезде Уильям Констеблдің ғылыми материалдардан тұратын әртүрлі жинақтары 19 ғасырдың басынан бері шатырларда сақталған жерден табылды. Бүгінде мұражайда Англиядағы кез келген шалғай үйінде кездесетін ең маңызды "қызықты нәрселер кабинетінің" бір бөлігі қойылған. 2003 жылы Бертон Констебль қоры 18 ғасырлық телескопты сатып алды, ол 1960 жылға дейін шамамен екі ғасыр бойы үйдің танымал мүліктерінің бірі болды. Оны 1760 жылы 100 гинеяға (£105) белгілі Йорк сағатшысы Генри Хиндлиден Уильям Констебл сатып алған. Бұл телескоп әлемдегі алғашқы экваторлық телескоп болып саналады.

Қытай бөлмесі

Қытай бөлмесі 1830 жылдары Марианна, Клиффорд Констебль ледиі мен оның қарындасы Элизаның Брайтон павильонына жасаған сапарынан шабыт алды. Ағаш шебері Томас Брукс алтын жалатылған айдаһарларды қашап жасады. Марианна айдаһар креслосын жобалады, ол 1841 жылы Томас Уилкинсон Уоллис Томас Уордтың (Халл қаласы) шәкірттігінде жүрген кезінде қашалды.

Елді мекендер мен саябақтар

1517 жылы елендер паркі салынғанға дейін ортағасырлық ашық дала жүйесі пайдаланылған. Уильям Сениордың 1621 жылғы сарқырамасы парктің сол кезде үйге шығыс жақтан кіретін негізгі кіреберісі бар, жаяу жол немесе аллея арқылы қол жеткізілетін бірнеше қоршаулардан тұратынын көрсетеді. Ескі ор қазбалары сарайдың екі жағын қоршап жатты. Батысқа қарай үш ұзын, тар балық шабақтары болған. 1715 жылы Уильям, 4-ші Данбар виконты үшін жаңа бақтарға арналған жерді тегістеу жөнінде үлкен жұмыс жүргізілді. Сол кезде батыс жағында газон, ал солтүстік жағында геометриялық жолдармен орналасқан тоғай жасалған болуы мүмкін. 1757 жылы Уильям Констебл Берлингтон графына тиесілі Лондонсбороу иелігінің бас бағбаны Томас Ноултонмен кеңесті. Ноултон көлдердің солтүстік жағында, қазір II дәрежелі* санаттағы менгарьер және батыс жағындағы үйге жақын орналасқан жылыжайлы пеш бағын ұсынды. 1772 және 1782 жылдар аралығында ландшафтты жақсартуға жауапты Ланселот "Кэпабилити" Браун, бөгет-көпірмен бөлінген екі көлді жасау үшін көлдерді біріктірді, ағаштар отырғызып, жерге көмілген қоршаулар мен ха-ха орнатты. Бартон Констебль Браунның ең жақсы құжатталған жобаларының бірі болып табылады, өйткені оның сегіз сапары және жүргізіліп жатқан жұмыстарға қатысты берген нұсқаулары иелік басқарушысы Джон Рейнс сақтаған. "Мистер Браунның кеңестері" немесе "Мистер Браунның нұсқаулары" деп аталатын құжаттар 2016 жылы оның туғанына 300 жыл толуын мерекелеу үшін Capability Brown фестиваліне Бартон Констебльдің үлесі ретінде цифрландырылды. Елизавета дәуіріндегі үйге іргелес тұрақ блогы 1768 жылы Лайтолердің палладиандық тұрақтарымен ауыстырылды. 1966 жылы Англия мұрасы тұрақтарды I дәрежелі мұражай ретінде тағайындады. Үйге жақын жерде 1782 жылы Томас Аткинсонның жобалары бойынша, Элеонора Коуд жасаған жасанды тас әшекейлерімен жаңа апельсинхана салынды. Бұл ғимарат 1966 жылы II дәрежелі* деп танылды.

Киттің қаңқасы

XIX ғасырда саябақтағы ерекшелік – темірге орнатылған сперма китінің қаңқасы еді. 1825 жылы жақын орналасқан Тунсталлдың жағалауында бұл кит жағаға тірелді, және Халл қаласының танымал хирургі Джеймс Альдерсон оны мұқият тіліп, зерттеді. Киттің қаңқасы Бертон Констеблге әкелінді, себебі Холдернесс иелігінің лорд-парамоунты ретінде сэр Клиффорд жағалауға соқтығып келген қызықты нәрселерге құқылы болды. Бұл әйгілі кит Херман Мелвиллдің де назарына ілікті, ол 1851 жылы «Моби Дик» шедеврын жариялады: «Англияның Йоркшир графтығында, Бертон Констебл деген жерде, белгілі Сэр Клиффорд Констеблдің қолында сперма китінің қаңқасы бар. Сэр Клиффордтың киті толығымен жиналған, сондықтан үлкен көмескі жәшік сияқты, оны ашып, жаба аласыз, барлық ұзын қуыстарында – қабырғаларын алып желдей жая аласыз және бүкіл күн бойы төменгі жақ сүйегінде серуендеуге болады. Кейбір құпия есіктер мен жалюзилерге құлыптар қойылады, ал лакей болашақ қонақтарды кілттердің шоғымен жанында жүріп аралап көрсетеді. Сэр Клиффорд омыртқа бағанасындағы сыбыр галереясын көру үшін екі пенс, миының қуысындағы эхоны есту үшін үш пенс және маңдайынан теңдесі жоқ көрініс үшін алты пенс алуды жоспарлап отыр». Киттің қаңқасын әлі күнге дейін Бертон Констебль залының Ұлы амбарында көруге болады.