Кіріспе

"Көру арқылы" әдісі – бағалы қағаздар операцияларының меншік құқығына қатысты аспектілеріне қолданылатын заңдар қақтығысының ережесі. Бұл – дәстүрлі lex rei sitae (мүлік орналасқан жер) тестінің қолданылуы. Бұл әдіс тіркелген бағалы қағаздардың толығымен алмастырылмайтын шоттар арқылы сақталатын жағдайда мүмкін болады, онда делдалдың жеке клиенттеріне тиесілі бағалы қағаздар жеке анықталып, делдалдың кітаптарындағы бөлек тағайындалған шоттарға жатқызылады. Мұндай құрылымдарда инвестордың үлесі әр деңгейде тіркеледі және дәстүрлі lex rei sitae тестісінде көрсетілген жерде инвестордың үлесі орналасқан деп есептеу дұрыс.

Қолдану қиындықтары

Шекті емес ұстау жүйесін енгізу нәтижесінде туындаған трансшекаралық бағалы қағаздар операцияларының күрделенуіне байланысты "көру арқылы" әдісінің қолданылу мүмкіндігі жоғалды. "Көру арқылы" әдісін қолдануды жалғастыруда маңызды тұжырымдамалық, құқықтық және практикалық қиындықтар бар. Жанама ұстау жүйесінде бағалы қағаздар біріктірілген шоттар (жалпы шоттар) арқылы ұсталады. Мұндай жүйеде эмитенттің немесе делдалдың тіркелімінде инвестормен тікелей қарым-қатынастағы делдалдан басқа, жеке инвестордың бағалы қағаздарға қатысты мүддесі туралы жазба болмайды. Осылайша, егер инвестор немесе инвестордың мүддесіне талап қоюға құқылы кепілдік алушы сияқты тұлға осы талапты жоғары деңгейлердің кез келгенінде орындауға тырысса, талапты жүзеге асыруға болатын мүдде туралы жазба жоқ деген жауап алады. Бұл мәселе біріктірілген сақтау құрылымында "көру арқылы" әдісін қолдануға жасалатын кез келген әрекетті жылжымалы мүліктің иеленуінің меншік аспектілеріне қатысты юрисдикция мүліктің өзіне қатысты бұйрықтарды орындау мүмкін болатын юрисдикцияға берілуі керек деген кең таралған заңдар қақтығысы қағидасына қайшы келеді.

Жеке немесе келісімшарттық талап

Егер инвестор бағалы қағаздарды жеткізу үшін делдалына қарсы тек келісімшарттық құқыққа ие болса, онда мүліктік құқық туралы ұғым болып табылатын lex rei sitae терминіне сілтеме жасау қате болып көрінеді. Керісінше, қолданылатын заң келісімшарттық мәселелерге қатысты заңдар қақтығысы принциптері арқылы анықталуы керек. Бұл принциптер "ерекше міндеттеме", "ең маңызды байланыс" немесе "тиісті заң" тақырыбы астында делдалдың заңының қолданылуына алып келеді.

Баламалар

"Тиісті делдалдық тәсілдің орны" (немесе "PRIMA") көзбен қарау тәсіліне қарағанда басымдық алып келеді. Бұл Гаага бағалы қағаздар конвенциясының негізі болып табылады, ол ратификацияланған жағдайда, әлемдік деңгейде көзбен қарау тәсілін тоқтатып береді. 2001 жылдың қаңтар айында Гаага бағалы қағаздар конвенциясының бірінші арнайы комиссиясында қатысқан 119 сарапшы көзбен қарау тәсілін толығымен қабылдамады.