Қытай классикалық романдарының қанаты

Кіріспе

Қытайдың ең ұлы романдарының қаноны

Классикалық қытай романдары – заманауи дәуірге дейінгі қытай әдебиетінің ең танымал романдары. Олар әлемдегі ең ұзын және ең көне романдардың қатарына жатады. Көптеген батыс анықтамалықтары «Су маржасы», «Үш патшалықтың романсы», «Батысқа саяхат» және «Қызыл бөлме арманы» романдарын Қытайдың төрт ұлы классикалық романы деп есептейді.

Өмірбаян

Ерте заманнан бері қытай жазушылары адамдар туралы әңгіме айту үшін тарих жанрын, ал жеке эмоцияларды білдіру үшін поэзияны артық көретін. Мәдени өмірге үстемдік еткен конфуцийшіл ғалымдар басқа формаларды сяо шуо (әдеби тілде – «кішкентай әңгіме» немесе «ұсақ жазбалар») деп қарады, бұл термин кейін көркем әдебиетті білдіру үшін қолданыла бастады. Ертедегі классикалық повестердің мысалдарына Бовуцзи, «Әлем туралы жаңа әңгімелер», Сушен Цзи, Вэньюань Инхуа, Батыс аймақтардағы Ұлы Тан жазбалары, Юянгтан келген түрлі тағамдар, Тайпин Гуанцзи және Ицзянь Цзи кіреді. Роман – бұл шынайы әлемді сенімді түрде жасайтын, кеңейтілген прозалық повесть, ол Қытайда да, Еуропада да 14-18 ғасырларда, бірақ Қытайда сәл ертерек дамыды. Қытай тыңдаушылары тарихқа көбірек қызығушылық танытып, тарихқа бейім болды. Олар салыстырмалы оптимизмді, адамгершілікті, қоғамның ұжымдық мінез-құлқы мен әл-ауқатына баса назар аударуды бағалады. Сун әулеті тұсында ақша экономикасының және қалаланудың өркендеуі ойын-сауықтың кәсіби деңгейге көтерілуіне әкелді, бұл баспаның таралуымен, сауаттылықтың және білім берудің артуымен одан әрі ынталандырылды. Қытайда да, Батыс Еуропада да роман біртіндеп автобиографиялық сипатқа ие болып, әлеуметтік, моральдық және философиялық мәселелерді зерттеуде маңызды рөл атқарды. Мин әулетінің соңы мен Цин әулетінің басындағы қытай көркем әдебиеті әртүрлі, өзіне-өзі сыналы және тәжірибелік болды. Дегенмен, Қытайда 19 ғасырғы Еуропадағы романның қарқынды өрбуіне тең келетін құбылыс болған жоқ. Мин және Цин әулеттерінің алғашқы кезеңдеріндегі романдар классикалық қытай көркем әдебиетінің шыңына жетті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін басым синологиялық зерттеулер барлық көркем әдебиетті халықтық деп санайтын, демек, халықтың шығармашылық қиялын тікелей көрсететін деп есептеді. Алайда, К.Т. Хсия кейбір мәтіндердің халықтық тақырыбын жоққа шығармай, жергілікті көркем әдебиетті құруда ғалымдардың рөлін анықтады. Содан кейін ғалымдар дәстүрлі көркем шығармаларды тереңірек зерттей бастады. Американдық әдеби сыншы және синолог Эндрю Х. Плэкс «Үш патшалықтың романсы», «Су шеті», «Батысқа саяхат», сондай-ақ «Жин Пинг Мэй» (төрт классикалық романның бірі саналмаса да, ол Мин әулетінің төрт шедеврінің бірі ретінде талқыланды) жаңа мәдени құндылықтар мен интеллектуалдық мәселелерді көрсететін техникалық жетістік құрайтынын айтты. Плэкс романдардың мәтіндік тарихын зерттейді (барлығы автордың өлімінен кейін, көбінесе анонимді түрде басылып шыққан) және осы романдардың ирониялық және сатирикалық тәсілдері 18 ғасырдың ұлы романдарына қалай жол ашты. Плэкс бұл Мин романдарының формальды сипаттамаларын ортақ екенін көрсетеді. Олардың барлығы дерлік 100-ден астам тараудан тұрады; он тараулық бөлімдерге бөлінген, әрқайсысы екі-үш тараулық эпизодтардан тұрады; симметриялық жартыларға орналастырылған; және оқиғалары маусымдар мен географияға сәйкес келетін үлгілерге құрылған. Олар әңгімелердің беткі мағынасына қарсы шығу үшін халық аузындағы әңгімелердің конвенцияларын ирониялық түрде өзгертті. «Үш патшалық», оның пікірінше, идеал – яғни династиялық тәртіп пен саяси құлдырау мен анархияның шындығы арасындағы қарама-қайшылықты көрсетеді; «Су шеті» де халықтық дәстүрден алынған батырлық оқиғаларды қатал және өзімшіл деп көрсететін жолмен ұсынады; «Батысқа саяхат» сырттай рухани ізденіс болғанымен, күлкілі және кейде ұятсыз тонмен жұмсатылған. «Жин Пинг Мэй» ең айқын және күрделі мысал: оқиғалар кейде тікелей жыныстық сипатталады, бірақ соңында дәстүрлі моральға баса назар аударады.

From early times, Chinese writers preferred history as the genre for telling stories about people, while poetry was preferred for personal expression of emotion. Confucian literati, who dominated cultural life, looked down on other forms as xiao shuo (lit. “little talk” or “minor writings”), the term that in later times came to be used for fiction. Early examples of narrative classics include Bowuzhi, A New Account of the Tales of the World, Soushen Ji, Wenyuan Yinghua, Great Tang Records on the Western Regions, Miscellaneous Morsels from Youyang, Taiping Guangji and Yijian Zhi. The novel as an extended prose narrative that realistically creates a believable world evolved in China and in Europe from the 14th to 18th centuries, though a little earlier in China. Chinese audiences were more interested in history and were more historically minded. They appreciated relative optimism, moral humanism, and relative emphasis on collective behavior and the welfare of the society. The rise of a money economy and urbanization under the Song dynasty led to a professionalization of entertainment which was further encouraged by the spread of printing, the rise of literacy, and education. In both China and Western Europe, the novel gradually became more autobiographical and serious in exploration of social, moral, and philosophical problems. Chinese fiction of the late Ming dynasty and early Qing dynasty was varied, self conscious, and experimental. In China, however, there was no counterpart to the 19th century European explosion of novels. The novels of the Ming and early Qing dynasties represented a pinnacle of classic Chinese fiction. Until World War II, the dominant sinological scholarship considered all fiction popular and therefore directly reflective of the creative imagination of the masses. C. T. Hsia, however, established the role of the scholar literati in the creation of vernacular fiction, though not denying the popular subject matter of some texts. Scholars then examined traditional fiction for sophisticated techniques. The American literary critic and sinologist Andrew H. Plaks argues that Romance of the Three Kingdoms, Water Margin, Journey to the West as well as Jin Ping Mei (not considered one of the four classic novels but discussed by him as one of the four masterworks of the Ming dynasty) collectively constituted a technical breakthrough reflecting new cultural values and intellectual concerns. Their educated editors, authors, and commentators used the narrative conventions developed from earlier storytellers, such as the episodic structure, interspersed songs and folk sayings, or speaking directly to the reader, but they fashioned self consciously ironic narratives whose seeming familiarity camouflaged a Neo Confucian moral critique of late Ming decadence. Plaks explores the textual history of the novels (all published after their author's deaths, usually anonymously) and how the ironic and satirical devices of these novels paved the way for the great novels of the 18th century. Plaks further shows these Ming novels share formal characteristics. They almost all contain more than 100 chapters; are divided into ten chapter narrative blocks, each broken into two to three chapter episodes; are arranged in symmetrical halves; and arrange their events in patterns that follow seasons and geography. They manipulated the conventions of popular storytelling in an ironic way in order to go against the surface meanings of the story. Three Kingdoms, he argues, presents a contrast between the ideal—that is, dynastic order—and the reality of political collapse and near anarchy; Water Margin likewise presents heroic stories from the popular tradition in a way that exposes the heroism as brutal and selfish; Journey to the West is an outwardly serious spiritual quest undercut by comic and sometimes bawdy tone. Jin Ping Mei is the clearest and most sophisticated example: the action is sometimes grossly sexual, but in the end emphasizes conventional morality.

Ықпал

Бұл романдар Қытай әдебиетінің кейінгі кезеңдеріндегі халық тіліндегі көркем әдебиеттің дамуына ықпал етті. Дәстүрлі түрде, көркем әдебиет пен драма Қытай және Шығыс Азия әдеби мәдениетінде жоғары бағаланбаған, және олар әдебиетшілер тарапынан нағыз "әдебиет" деп есептелмеген. Осы жанрдағы жазушылардың дәрежесі ақындар мен қытай классиктерін зерттеуші ғалымдардың дәрежесімен тең болмаған. Дегенмен, бұл романдардың Мин және Цин династияларының ерте кезеңдеріндегі нұсқаларында мәтіннің өзінің бір бөлігі ретінде оқырманға көріну үшін жолдар арасына түсініктемелер енгізілген. Бұл түсініктемелер мәтінді кейде қиын түсіндіргенмен, поэзия мен сурет өнері үлгісіндегі сындық және эстетикалық өлшемдерді орнатып, көркем әдебиетке жаңаша құқық берді. Бұл романдар халық тілі мен классикалық қытай тілінің қосындысынан құралған. Мысалы, «Үш патшалықтың романсы» классикалық прозаны халық ауыз әдебиеті мен әңгімелермен үйлестіргенімен, ал «Қызыл бөлме арманы» көбінесе халық тілінде жазылған стиліне поэзияны енгізгенімен танымал. Бұл романдар әдеби ортада халық әдебиетінің маңыздылығын арттырып, оны заңдыландырды. Империялық кезеңнің соңында коммерциялық баспаның кеңінен таралуымен, қытай романдары Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда кеңінен таралды. 1604 жылы Нагасаки портына бірнеше жүз қытай кітабы жеткізілгені хабарланды, ал XVII және XVIII ғасырларда жыл сайын мыңнан астам қытай кітабы импортталғаны болжамдалады. Олардың кең танылуы осы аймақтардағы әдебиеттің дамуына зор үлес қосты.

Пайдаланылған әдебиеттер

279 бет. Мин әлемін, көркем әдебиет пен тарихи өзгерістер туралы идеяларды зерттейді; батыр, әлеуметтік, саяси, ғаламдық тәртіп және мораль; сондай-ақ императорлық деспотизмнің өсуіне реакциялар. Интернет мұрағатында тегін онлайн қолжетімді: МҰНДА. Нақты тұжырымдама, бірақ кейбір мәселелер бойынша ескірген. Бұл зерттеу Миннің соңынан Циннің ортасына дейінгі көркем әдебиеттің баспа басылымдарының сапасының төмендеуі халықтық және әдеби романдарға бөлінуді көрсетеді. қайта басылым. Блумингтон: Индиана университетінің баспасы, 1980; 413 бет.); қайта басылым. Шатин: Chinese University Press, 2015 ISBN 978 962 996 763 7) Интернет мұрағатында тегін онлайн қолжетімді: МҰНДА. Батыс оқырмандары үшін Қытайда классикалық деп есептелетін алты романға кіріспе: Үш патшалық (Сангуоцзи яньи); Су маржасы (Шуйху цжуан); Батысқа саяхат (Сыю джи); Алтын лотос немесе алтын құмырадағы арша (Джинпинмей); Ғылымтанушылар (Рулин ваиши); және Тас туралы әңгіме (Хонглоумэн немесе Шиту джи).

Лу Сюнь, Қытай көркем әдебиетінің қысқаша тарихы. (Шет тілдер баспасы, ауд. 1959. Глэдис Янг және Янг Сяньи аударған. Әртүрлі қайта басылымдар). Қытайдың 20-ғасырдың басындағы көрнекті жазушысы, қазіргі жазушылар үшін негіз болып қызмет ету үшін 1923 жылғы лекциялар сериясына негізделген дәстүрлі көркем әдебиетті зерттейді. Интернет мұрағатында тегін онлайн қолжетімді: МҰНДА. "Әдебиет романдарының" маңызды зерттеуі. Үш патшалықтың романсы, Су маржасы (немесе батпақтардың адамдары), Батысқа саяхат және Алтын лотос (немесе алтын құмырадағы арша). 534 бет. 17 және 18 ғасырлардағы қытай сыншылары мәтінге араластырылған "дуфа" ("қалай оқыру керек") деп аталатын түсініктемелер жазды, осылайша мәтін мен түсініктеме оқырман үшін біртұтас тәжірибе құрады. Бұл жинақтағы ғалымдар қазір классикалық болып саналатын алты романға осындай түсініктемелерді аударып, таныстырады. Саладағы зерттеулерді қорытындылайтын кіріспе мақала. Үш патшалық (Сангуоцзи яньи); Су маржасы (Шуйху цжуан); Батысқа саяхат (Сию джи); Алтын лотос немесе алтын құмырадағы арша (Джинпинмей); Ғылымтанушылар (Рулин ваиши); және Тас туралы әңгіме (Хонглуменг немесе Шиту джи'). Батыс және қытай тілдеріндегі кітаптар мен мақалалардың түсіндірмелі библиографиясы (абоненттік жазылым қажет).