Кіріспе

Айзек Азимовтың 1952 жылғы "Дэвид Старр, Ғарыш рейнджері" романы – Айзек Азимовтың "Лаки Старр" сериясындағы алғашқы роман, ол бастапқыда Пол Френч псевдонімімен жарық көрген алты жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық роман. Роман 1951 жылдың 10 маусымы мен 29 шілдесі аралығында жазылып, алғаш рет 1952 жылдың қаңтар айында Doubleday & Company баспасында жарық көрген. 1971 жылдан бері қайта басылымдарда Азимовтың кіріспесі бар, онда Марстағы жағдай туралы білімнің дамуы романның сол әлемнің кейбір сипаттамаларын дәл емес еткені айтылады. Роман бастапқыда "Жалғыз сарбаздың" ғылыми-фантастикалық нұсқасы ретінде телесериалға негіз болуы тиіс еді, бірақ сериал ешқашан іске аспады, өйткені "Рокки Джонс, Ғарыш рейнджері" атты тағы бір сериал жоспарлау кезеңінде болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Дэвид Старр, Space Ranger, серияның оқиғасы мен басты кейіпкерлерін таныстырады. Романның оқиғасы шамамен 7000 жылда (бірінші ядролық бомбадан кейін бес мың жыл өткен соң) өтеді, сол кезде адамзат Күн жүйесінің ішкі планеталарында колониялар құрып, басқа планеталық жүйелерге таралып, бөлек және кейде жауласып жатқан үкіметтермен бірге өмір сүреді. Күн жүйесіндегі ең қуатты ұйым – Ғылым Кеңесі, ол ғылыми сараптама мен батыл далалық агенттерді Жер үкіметіне қауіп төндіретін саяси және әскери қатерлерге қарсы тұру үшін пайдаланады. Басты кейіпкер Дэвид Старр – жас биофизик, бала кезінде жетім қалған және Август Хенри мен Гектор Конвейдің қамқорлығында өскен. Олар – Кеңестің жоғары лауазымды мүшелері, Дэвидті Кеңестің тапсырмаларымен жібереді. Олар оған Марстан әкелінген өніммен уланып, 200-ге жуық адам қаза тапқанын айтады. Олар тағамдық паника тудырып, планетааралық сауданы бұзуға бағытталған қастандықтан қорқып, Старрды Марсқа жасырын түрде жібереді. Сол жерде Старр Джон "Бигмен" Джонспен танысады, ол бойшақ, бірақ жауырыны көп марсиандық шаруа, Марс шаруалар синдикатының қара тізімінде. Бұрынғы бастығы Хеннес Бигменді шаруалық жұмыспен қамту ғимаратынан шығаруға бұйырғанда, Старр оны қорғайды және өзі үшін де, Бигмен үшін де жұмысқа орналасады. Кемсітілген Хеннес кейін Старр мен Бигменді есінен айырып, Хеннестің бастығы Мистер Макианның фермасына жеткізеді, ол кешірім сұрайды және достық көрінеді. Старр өзінің аты Уильямс екенін және Жерден әпкесінің тамақтан улануын тергеу үшін келгенін айтады. Макиан оны ферманың агрономы Бенсонға жібереді, ол уланған тамақтың бірнеше марсиандық фермалардан келгенін және Wingrad City арқылы экспортталғанын түсіндіреді. Осы арада Макиан мен басқа ферма иелері өздерінің фермаларын өте арзан бағаға сатуға мәжбүр болды. Бенсон сондай-ақ планетаның астында тұратын зиялы марсиандар адам отарлаушыларын қуып шығу үшін тағамды улап жатыр деп болжайды. Макиан Старр мен Бигменді Хеннестің досы Грисуолдтың басшылығымен егістік жерлерді зерттеуге жібереді. Марстың гравитациясына бейімделмеген Старр құм машинасымен құлай жаздап кете жаздады. Бигмен машинада қажетті балласт салмағы жоқ екенін анықтағаннан кейін, Старр Грисуольдты оны өлтіруге тырысқанын айыптайды. Олар төбелес жасап, Грисуолд құлайды. Келесі күні Бенсон Старрды өзінің көмекшісі етеді, оны кекшіл Хеннестен сақтап қалады. Бигмен анықтамаларын Хеннестен алып, жолға шығады, бірақ сол түні Старрмен кездесу үшін фермаға қайта оралады және оның Кеңеске жататын адам екенін мойындайды (оның мүшелері көпшілікке белгілі, бірақ олар жариялылықты азайтуға тырысады). Старр Бигменге Бенсонның марсиандарына сенетінін және Грисуолд құлаған жарық олардың үңгірлеріне кіретін жол екенін айтады. Старр жарыққа түсіп, жер бетіндегі адамдарға қызығушылық танытқан марсиандық ғарышкерлер ұстайды. Олар уланған тамақ туралы ештеңе білмейді, бірақ олардың пікірінше, марсиандық кез келген органикалық заттар жер тұрғындары үшін у болып табылады. Олар Старрға "Space Ranger" деген атау береді және оны қорғап, жасыратын жеке күш өрісін жасайтын материалдық емес маскамен сыйлайды. Старр масканы марсиандық шаң дауылдарынан қорғану үшін пайдаланады және Макианның фермасына оралғанда, оны дауылдан қалай аман қалғаны туралы сұрайды, ол Космикалық рейнджер деп аталатын маскалы адам құтқарып қалғанын айтады. Бенсон оған ферма иелері уландырушыдан шантаж хат алғандарын айтады, егер олар 36 сағат ішінде оған сатпаса, уланған тамақты мың есе көбейтумен қорқытады. Старрды өлтіруге тырысқаннан кейін, Хеннес Старрды уландырушы деп айыптайды. Бигмен кіреді, қаладан Кеңестің докторы Силверсті алып келді, ол үкімет жүйелік төтенше жағдай жариялағанын және Кеңес Марстағы барлық фермаларды басқаратынын хабарлайды. Егер құпия мерзімге дейін шешілмесе, Марстан Жерге азық-түлік экспорттау тоқтатылып, азық-түлік рационын қысқартуға мәжбүр болады. Марстық маскасын киген Старр Хеннеске қарсы тұрады, ол қорғаныс өрісіне бластермен оқ атып, өзін соқыр қылады. Старр Хеннесті тінтіп, айыптайтын дәлелдерді табады. Келесі күні Силверс, Макиан, Хеннес және Бенсонмен кездесуде Старр қайтадан маскалы Space Ranger ретінде пайда болады. Ол тағамды улаған Бенсон екенін, ал Хеннес оның Астероид белдеуіндегі қылмыстық синдикаттармен байланыста болған серіктесі екенін ашады; Бенсон өте қиын жағдайда мойындайды. Кейін Бигмен Старрға маскаға қарамастан, оның қара және ақ аяқ киімдерінен танығанын айтады, олар марсиандықтар үшін тым қарапайым.

Тақырыптар

Дэвид Старр: Ғарыш сақшысы – Марста өтетін Азимовтың жалғыз романы. Азимовтың Марс атмосферасы Жер атмосферасынан бес есе сирек және оттегісіз. Ол әйгілі Марс каналдары туралы ештеңе айтпайды.

Қабылдау

The New York Times газетінде жазған Эллен Льюис Бьюэлл Азимовтың "сыр мен ғылыми фантастиканы тапқырлықпен үйлестіретінін" баяндады, сондай-ақ оның "шығармашылығы мен көркемдегіш ерекшеліктері" Роберт А. Хайнлайнды еске түсіретінін айтты. Грофф Конклин романды жасөспірімдерге арналған тиімді туынды деп бағалады: "махаббат жоқ, ғылым аз, бірақ шексіз қиял, қызықты идеялар мен оқиғаларға толы". Astounding журналының рецензенты П. Шейлер Миллер оны "баршамызға таныс, жылдам дамитын ғарыш операсы" деп сипаттап, ғылыми негізділікке ерекше мән берілмейтінін атап өтті.