Кіріспе

Таңдаулы үлес – американдық құқықта мұраға қатысты қолданылатын термин. Ол қайтыс болған адамның мүлігінің қандай бөлігін оның әйелі немесе күйеуі, қайтыс болғанның өсиеті бойынша алған мүлігі орнына талап ете алатынын көрсетеді. Бұл жесір үлесі, заңдық үлес, өсиетке қарсы таңдау немесе міндетті үлес деп те аталуы мүмкін.

Функциясы мен жұмыс істеуі

Таңдаулы үлес – бұл ағылшынның жалпы құқығындағы жасау және күйеулік құқықтарының заманауи нұсқасы, екеуі де қайтыс болған адамның мүлкінің белгілі бір бөлігін сақтап, осылайша күйеуі немесе әйелінің кедейлікке ұшырауына және қоғамға жүк болуына жол бермейтін еді. Қазіргі уақытта күйеуіне немесе әйеліне берілетін мұраның мөлшері мүлік орналасқан штаттың заңдарымен анықталады. Көптеген штаттарда таңдаулы үлес мүліктің үштен бірінен жартысына дейін құрайды, бірақ көптеген штаттар таңдаулы үлесті талап ету үшін некенің белгілі бір жылдарға созылуын талап етеді немесе үлестің мөлшерін неке ұзақтығына және кәмелетке толмаған балалардың болуына байланысты реттейді. Кейбір штаттарда күйеуінің немесе әйелінің жеке байлығы болған жағдайда таңдаулы үлес азаяды. Кейбір юрисдикцияларда егер күйеуі немесе әйелі таңдаулы үлесті талап етсе, ол соманы ғана алады, мүліктен басқа ештеңе алмайды. Басқа штаттарда таңдаулы үлесті талап ету өсиет немесе траст арқылы берілген сыйлықтарға әсер етпейді (бірақ өсиет немесе траст бойынша берілген заттар таңдаулы үлестің бір бөлігін толықтыруы мүмкін). Әрине, егер күйеуі немесе әйелі заң бойынша алатын үлесінен көп мұра қалдырылса, таңдаулы үлесті іздеудің қажеті жоқ. Сонымен қатар, мүлікте сақталған кейбір активтер таңдаулы үлеске кірмейтін болып белгіленуі мүмкін, сондықтан олардың құны таңдаулы үлесті есептеу алдында мүліктің жалпы құнынан шегеріледі. Кейбір штаттарда қайтыс болған адамның балалары да таңдаулы үлесті талап етуге құқылы.

Қосымша мүлiктi есептеу

Таңдамалы үлес әдетте мұрагерлік мүліктен тыс активтерден есептеледі, ал осы есептеуді жасау үшін қосылған активтер ұлғайтылған мүлік деп аталады. Бұл есептеу екі мақсатқа қызмет етеді. Біріншіден, ол қайтыс болған адамның өмірден өткен жұбайынан мүлкін сыйға беру арқылы немесе қайтыс болғаннан кейін үшінші тарапқа пайда әкелетін трасттар немесе бірлескен шоттар сияқты құралдарға байлау арқылы мүлкін беру арқылы оны мүлкінен айыруына жол бермейді. Екіншіден, егер қайтыс болған адам жұбайына маңызды активтерді берген болса, онда ол өмірден өткен жұбайының таңдамалы үлесін тым көп алуына жол бермейді. Бұл үшін ұлғайтылған мүліктің құны мұрагерлік мүліктің құнымен, үшінші тұлғаларға берілген сыйлықтардың құнымен, мұрагерлікке өтетін мүлік немесе шоттармен (мысалы, бірлескен банктік шот, оның кірісі мұрагерге өтетін), қайтыс болған адамның пайда алушыны тағайындау құқығы болған өмірлік сақтандыру полисінің құнымен, сондай-ақ өмірден өткен жұбайына сыйлықтармен және өмірден өткен жұбайымен бірлесіп ұсталатын мүлікпен біріктіріледі. Флоридадағы таңдамалы үлес тірі қалған жұбайына таңдамалы мүліктің 30% -ын береді, оған қайтыс болған адамның барлық мүлкі, қайтыс болғаннан кейін бір жыл ішінде берілген мүлік, қайтарып алуға болатын трасттағы (сондай-ақ өмірлік траст деп те аталады) мүлік және «өлген кезде төленетін» шоттар кіреді. Қайтыс болған адамның Флоридадағы тұрғын үй мүлкі, ол қайтыс болған адамға ғана тиесілі болсын немесе оның тірі қалған жұбайымен бірге болсын, таңдамалы үлесті есептеуге кіреді (бұл өзгеріс 2017 жылы жасалды).