Кіріспе

Қытай Халық Республикасының Әкімшілік рәсімдер туралы заңы (ҚХР; АРЗ) – 1990 жылы қабылданған заң, ол әкімшілік органдар мен жеке тұлғаларға қарсы олардың құқықтары бұзылған жағдайда жеке сотқа шағымдануға рұқсат берді. Заң ағылшын тілінде көбінесе «Әкімшілік сот ісі туралы заң» деп аталады, бұл қытай тілінен жасалған аударма, бірақ ҚХР үкіметі қолданатын ресми ағылшын тіліндегі аударма емес. 11-бап шағымдануға болатын әкімшілік әрекеттердің түрлерін тізімдейді, оларға: әкімшілік жазалар (мысалы, ұстау және айыппұл салу), әкімшілік мәжбүрлеу шаралары, кәсіпорындардың қызметіне араласу, әрекет етуден немесе міндеттемелерді орындаудан бас тарту, міндеттерді орындау үшін заңсыз талаптар қою, сондай-ақ жеке тұлғаның немесе мүліктік құқықтарын бұзу жатады. Мемлекеттік әрекеттерді тексеру жергілікті халық соттарында жүзеге асырылады. 12-бап заңның қолданылу аясын шектейді. Ұлттық қорғаныс немесе сыртқы істерге қатысты мемлекеттік әрекеттерді агенттіктің әрекеттері ретінде сот қарауына беруге рұқсат етілмейді. Сонымен қатар, сот әкімшілік заңнаманы тексеруге құқылы емес. Осы шектеулерге қарамастан, көптеген сарапшылар әкімшілік сот ісі туралы заң Қытай Халық Республикасында заң үстемдігін нығайтуға үлкен үлес қосты деп санайды. Заң қолданылған істердің шамамен бестен бір бөлігі үкіметке қарсы шешілген, ал көптеген заңгерлер үкіметке қарсы шешілген істердің саны одан да көп болуы мүмкін екенін айтады, себебі мемлекет көбінесе сотта жеңіліп қалмас үшін келісімге келеді. АРЗ-ға қатысты әдеттегі жағдайлар жерді заңсыз иемденумен байланысты. ҚХР-да жерді иелену және жерді пайдалану құқықтарының өте күрделі жүйесі бар, сондықтан жергілікті билік органдары көбінесе жерді ауыл шаруашылығынан құрылысқа заңсыз көшіреді. 2015 жылы Әкімшілік заңға түзетулер енгізілді. Бұл түзетулер халықтың үкіметке шағымдану құқығын кеңейтті. Академик Кэйу Цзиньнің сөзіне сәйкес, 2021 жылы кодификацияланған Әкімшілік рәсімдер туралы заңға енгізілген түзетулер Қытайда заң үстемдігін жақсартудағы маңызды кезеңді білдіреді.