Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көк сәулемен емдеу
Ultraviolet light therapy treatment
PUVA (псорален және UVA) – тері ауруларын емдеуге арналған көк сәулемен емдеу әдісі: витилиго, экзема, псориаз, трансплантатқа қарсы үйіршіктік реакция, микоздық фунгоид, кең тақтайшалы парапсориаз және терідегі T-клеткалы лимфома. Бұл емдеу псорален дәрісінің тері сезімталдығын арттыру қасиетін пайдаланады. Псорален теріге жағылады немесе ауызға қабылданады, содан кейін тері UVA сәулесіне ұшыратылады. Фотодинамикалық терапия – бұл таңдамалы түрде жарыққа ұшыратылып, содан кейін нысаналы қатерлі және басқа да ауру клеткаларға улы болатын, зиянсыз жарыққа сезімтал қосылыстарды қолдану. Дегенмен, PUVA терапиясы көбінесе фотодинамикалық терапиядан бөлек техника ретінде қарастырылады.
PUVA (psoralen and UVA) is an ultraviolet light therapy treatment for skin diseases: vitiligo, eczema, psoriasis, graft versus host disease, mycosis fungoides, large plaque parapsoriasis, and cutaneous T cell lymphoma, using the sensitizing effects of the drug psoralen. The psoralen is applied or taken orally to sensitize the skin, then the skin is exposed to UVA. Photodynamic therapy is the general use of nontoxic light sensitive compounds that are exposed selectively to light, whereupon they become toxic to targeted malignant and other diseased cells. Still, PUVA therapy is often classified as a separate technique from photodynamic therapy.
Процедура
Псоралендер – теріні ультракүлгін сәулелерге (UV) сезімтал ететін заттар. Олар өсімдіктерде табиғи түрде кездесетін және синтетикалық жолмен жасалатын фотосенсибилизаторлар. Псоралендер таблеткалар түрінде (жүйелік) қабылданады немесе теріге тікелей қолдануға болады, псоралендері бар ерітіндіге теріні батырып. Олар UVA энергиясын төмен дозада тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. PUVA емдеуінде UVA сәулесімен бірге қолданылғанда, псоралендер псориаз бен витилигоны емдеуде өте тиімді. Витилиго жағдайында, олар тері түсін жасаушы меланоциттердің UVA сәулесіне сезімталдығын арттырады. Меланоциттер UV сәулесін анықтайтын сенсорларға ие, олар теріге қоңыр түс беруді қозғастырады. Бұл түс организмді UV сәулесінің зиянды әсерінен қорғайды және терінің иммундық реакциясымен де байланысты болуы мүмкін. LED PUVA шамдары флуоресцентті шамдарға қарағанда әлдеқайда күшті жарық шығарады. Бұл емдеу уақытын қысқартады, емді тиімдірек етеді және нашар псораленді пайдалануға мүмкіндік береді. Дәрігерлер мен физиотерапевтер пациенттің тері түріне сәйкес UV сәулесінің бастапқы дозасын таңдай алады. UV дозасы әр емдеу сеансында арттырылады, әдетте тері сәл қызғылт түске енгенше. Әдетте UVA дозасы 10 секундтан бастап, күн сайын 10 секундтан арттырылады, тері сәл қызғылт болғанша. Тері қызғылт болған кезде уақытты өзгеріссіз ұстау керек. Емдеулер санын азайту үшін кейбір клиникалар емдеуге дейін пациенттің терісінің кішкентай бөлігін псорален қабылдағаннан кейін UVA сәулесіне ұшыратып тексереді. 12 сағаттан кейін қызаруды тудыратын UVA дозасы, ең төменгі фототоксикалық доза (МФД) немесе ең төменгі эритемалық доза (ЭМД), емдеудің бастапқы дозасы ретінде қабылданады.
Psoralens are materials that make the skin more sensitive to UV light. They are photosensitizing agents found in plants naturally and manufactured synthetically. Psoralens are taken as pills (systemically) or can be applied directly to the skin, by soaking the skin in a solution that contains the psoralens. They allow UVA energy to be effective at lower doses. When combined with exposure to the UVA in PUVA, psoralens are highly effective at clearing psoriasis and vitiligo. In the case of vitiligo, they work by increasing the sensitivity of melanocytes, the cells that manufacture skin color, to UVA light. Melanocytes have sensors that detect UV light and trigger the manufacture of brown skin color. This color protects the body from the harmful effects of UV light. It can also be connected to the skin's immune response. LED PUVA lamps give much more intense light compared to fluorescent type lamps. This reduces the treatment time, makes the treatment more effective, and enables the use of a weaker psoralen. The physician and physiotherapists can choose a starting dose of UV based on the patient's skin type. The UV dose will be increased in every treatment until the skin starts to respond, normally when it becomes a little bit pink. Normally the UVA dose is increased slowly, starting from 10 seconds and increased by 10 seconds a day, until the skin becomes a little bit pink. When the skin is little bit pink the time should be steady. To reduce the number of treatments, some clinics test the skin before the treatments, by exposing a small area of the patient's skin to UVA, after ingestion of psoralen. The dose of UVA that produces redness 12 hours later, called the minimum phototoxic dose (MPD), or minimal erythema dose (MED) becomes the starting dose for treatment.
Тар жолақты УФ-В терапиясы
Витилиго ауруында, тар жолақты ультракөк сәуле B (UVB) нанометрлік фототерапия псораленді қажет етпегендіктен, PUVA-ға қарағанда жиірек қолданылады. PUVA сияқты, емдеу аптасына 2-3 рет клиникада немесе күнделікті үйде жүргізіледі, және псораленді пайдалану қажеттілігі жоқ. Тар жолақты UVB терапиясы қол мен аяққа қарағанда бет пен мойынға тиімдірек. Қол мен аяқ үшін PUVA тиімдірек болуы мүмкін. Бұл себебі UVA сәулелері теріге тереңірек еніп, қол мен аяқ терісіндегі меланоциттер терінің тереңірек қабаттарында орналасқан. Тар жолақты 311 нанометрлік UVB терінің ең үстіңгі қабатымен тоқтатылады, ал 365 нанометрлік UVA терінің төменгі қабатындағы меланоциттерге жетеді. Меланин – терінің қара пигменті, оны меланоциттер өндіреді. Меланоциттер ультракөк сәулелерді өз рецепторларымен сезгенде меланин өндіреді. Меланиннің мақсаты – тері астындағы дене жасушаларына зиян келтірмеу үшін ультракөк сәулелерді тоқтату.
At least for vitiligo, narrowband ultraviolet B (UVB) nanometer phototherapy is now used more commonly than PUVA since it does not require the use of the psoralen. As with PUVA, treatment is carried out 2 to 3 times a week in a clinic or every day at home, and there is no need to use psoralen. Narrowband UVB therapy is less effective for the legs and hands, compared to the face and neck. To the hands and legs PUVA may be more effective. The reason can be because UVA penetrates deeper in the skin, and the melanocytes in the skin of the hands and legs are positioned deeper in the skin. Narrowband UVB 311 nanometer is blocked by the topmost skin layer, and UVA 365 nanometer reaches the melanocytes that are in the bottom skin layer. Melanin is a dark pigment of the skin and the melanocytes produce it. The melanocytes produce melanin when their receptors detect UV light. The purpose of the melanin is to block UV light so that it will not cause damage to the body cells under the skin.
Жағымсыз әсерлері мен асқынулары
Витилигоның шағын дақтары үшін псораленді тамшы түрінде, тек дақтарға жағуға болады. Бұл әдістің жанама әсерлері жоқ, себебі мөлшері өте аз. Үлкен аумақтар үшін псорален таблетка түрінде қабылданады, дозасы жоғары (10 мг); кейбір науқастар псораленді ішкеннен кейін құсық пен қышық сезінеді. Мұндай науқастарға ПУВА ванна терапиясы тиімді болуы мүмкін. ПУВА терапиясын ұзақ қолдану тері қатерлі ісігінің қаупін арттырумен байланысты. Псориазды емдеудегі PUVA терапиясының ең маңызды асқынуы – жалпақ жасушалы тері қатерлі ісігі. Терапияның екі канцерогендік компоненті: UVA сәулесінің иондаушы емес радиациясы және псораленнің ДНК-мен өзара әрекеттесуі. Екі процесс те геномның тұрақсыздығына кері әсер етеді.
For small spots of vitiligo, it is possible to use psoralen as drops, applied only on the spots. This method does not have side effects since the amount is very low. For larger area, the psoralen is taken as a pill, and the amount is high (10 mg); some patients experience nausea and itching after ingesting the psoralen compound. For these patients PUVA bath therapy may be a good option. Long term use of PUVA therapy with a pill has been associated with higher rates of skin cancer. The most significant complication of PUVA therapy for psoriasis is squamous cell skin cancer. Two carcinogenic components of the therapy include the nonionizing radiation of UVA light as well as the psoralen intercalation with DNA. Both processes negatively contribute to genome instability.
Тарих
Мысырда б.з.б. 2000 жылдар шамасында Ammi majus өсімдігінің шырыны витилигоның зақымдалған жерлеріне жағылып, содан кейін науқастарға күн сәулесінде жату ұсынылған. 13 ғасырда витилигоны бал мен Нил аңғарында көптеп өсетін "атриллал" деп аталатын өсімдіктің ұнтақталған тұқымдарымен емдеуге болыпты. Кейіннен бұл өсімдік A. majus екені анықталды, оның құрамында бергаптен мен метоксален көп мөлшерде бар, бұл екі псорален туындысы фотосезімталдық әсерімен белгілі. 1890 жылдары Копенгагендік Нильс Райберг Финсен тері ауруларын емдеу үшін ультракүлгін сәулелерді пайдаланатын үлкен фототерапиялық аппаратты жасады. 1900 жылы француз электр инженері Густав Труве Финсеннің аппаратын кішкентайырақ етіп, люпус және эпителиома сияқты тері ауруларын емдеу үшін портативті жарық радиаторларымен жабдықтады. Мұндай аппараттар 1970 жылдан бастап ғана химиялық жолмен синтезделген түрінде қолжетімді болды. 1940 жылдары Каир университетінің медицина факультетінің профессоры Абдель Монем Эль Мофти витилигоны емдеу үшін кристаллдық метоксаленді (8 метоксипсорален, сондай-ақ ксантоксин деп те аталады) күн сәулесімен бірге қолданды. Осыдан қазіргі заманғы ПУВА терапиясының витилиго, псориаз және терінің басқа ауруларын емдеу үшін дамуы басталды.
In Egypt around 2000 BC, the juice of Ammi majus was rubbed on patches of vitiligo after which patients were encouraged to lie in the sun. In the 13th century, vitiligo was treated with a tincture of honey and the powdered seeds of a plant called "aatrillal", which was abundant in the Nile Valley. The plant has since been identified as A. majus, which contains significant amounts of both bergapten and methoxsalen, two psoralen derivatives well known for their photosensitizing effects. In the 1890s Niels Ryberg Finsen of Copenhagen developed a bulky phototherapy machine to treat skin diseases using UV light. In 1900, the French electrical engineer Gustave Trouvé miniaturized Finsen's machine with a series of portable light radiators to heal skin diseases such as lupus and epithelioma. Such machines have only been available in a chemically synthesized form since the 1970s. In the 1940s, Abdel Monem El Mofty from Cairo University Medical School used crystalline methoxsalen (8 methoxypsoralen, also called xanthotoxin) followed by sunlight exposure to treat vitiligo. This began the development of modern PUVA therapy for the treatment of vitiligo, psoriasis, and other diseases of the skin.