Кіріспе
Айзек Азимовтың 1956 жылғы "Лаки Старр және Меркурийдің үлкен Күні" романы – Айзек Азимовтың "Лаки Старр" сериясының төртінші романы, бұл алты жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық роман бастапқыда Пол Френч псевдонимімен жарық көрген. Роман алғаш рет 1956 жылдың наурыз айында Doubleday & Company баспасында жарық көрді. 1972 жылдан бері қайта басылымдарда Азимовтың кіріспе сөзінде Меркурийдегі жағдай туралы білімнің дамуы романның осы планетаның сипаттамаларының кейбіреулерін қате еткенін түсіндіреді.
Lucky Starr and the Big Sun of Mercury is the fourth novel in the Lucky Starr series, six juvenile science fiction novels by Isaac Asimov that originally appeared under the pseudonym Paul French. The novel was first published by Doubleday & Company in March 1956. Since 1972, reprints have included a foreword by Asimov explaining that advancing knowledge of conditions on Mercury has rendered some of the novel's descriptions of that world inaccurate.
Орнату
Lucky Starr and the Big Sun of Mercury 1955 жылы жазылған, сол кезде Меркурий Күнге беті бір жаққа қарап тұрады деп есептелген. Кейіпкерлердің бірі Меркурийдің күнге қарайтын жағында қорғасынды балқытуға және күкіртті қайнатуға жеткілікті ыстық жерлер бар екенін, ал түнгі жағы Күн жүйесіндегі Күнді ешқашан көрмейтін жалғыз планеталық бет екенін айтады. Романның көп бөлігі планетаның солтүстік полюсінде орналасқан астрономиялық обсерваторияда және оның маңында өтеді, онда либрация нәтижесінде терминатор жарты мильге жылжиды. Обсерватория елу жыл бұрын тасталып кеткен кен орнының жерінде салынған.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
"Лаки Старр және Венера мұхиттары" оқиғасынан бері бір жыл өтті, және сол уақытта үкімет қаржыландырған зерттеу жобасы, "Жұрақ" жобасы, Меркурийдің солтүстік полюсіндегі астрономиялық обсерваторияда гиперғарыш арқылы күн энергиясын тарату үмітімен жаңадан ашылған субэфирлік оптиканы зерттеу үшін құрылды. "Жұрақ" жобасының басшысы – ғалым Скотт Майндс. "Жұрақ" жобасын бірнеше апаттар қиындатты, оны тексеру үшін Дэвид "Лаки" Старр мен Джон Бигман Джонс келді. Старр мен Бигменмен кездескеннен кейін көп ұзамай, Миндс оларды Меркурийдің бетіне алып шығып, өз уайымын түсіндіреді; бірақ өзін-өзі ашуға айналдырады және Старрға бластерді атып жібереді, содан кейін Бигман оны ұстап алады және ол санасыз күйде обсерваторияға әкелінеді. Старр мен Бигман Миндестің досы доктор Карл Гардомамен, обсерваторияның дәрігерімен, Сенатор Свенсон есімді Ғылым Кеңесінің саяси қарсыласы үшін жұмыс істейтін Джонатан Уртейлмен, обсерваторияның басшысы доктор Лэнс Певералемен және Певераледен кейін жұмыс істегісі келетін доктор Ханли Кукпен кездеседі. Келесі күні Старрдың құрметіне ұйымдастырылған кеш кезінде Певераль Сирианның "Жұрақ" жобасын қиратудың артында тұрғанына сенетінін айтады; содан кейін Старр Сирианның ең ықтимал орындары обсерваторияның астында орналасқан тасталған шахталар екенін айтады және оларды іздестіруді ұсынады. Тамақтан кейін Кукпен сөйлескенде Старр Куктың пікірі Певерале сириандық қауіп туралы ойлауға бейімделгенін біледі. Бигмен шахтаға саяхатқа дайындалған кезде, Старр екі микроэргометрді алады, олармен атомдық қуат көздерін қашықтан анықтауға болады. Кен орындарында Старр Бигманға оның кен орындарында сириандықтар бар деген ұсынысы қулық екенін және ол Күн жағын зерттеуді жоспарлап отырғанын айтады, ал Бигман кен орындарында қалып, Старрдың осында болғанын жария етеді. Старр кеткеннен кейін Бигманға Уртейл шабуыл жасайды, екеуіне де жылу іздейтін жергілікті организм шабуыл жасайды. Бигмен соңғысын Уртейлдің бластерімен алаңдатып, содан кейін Куполдан көмек сұрайды. Күн жағында Старр саботаждың көзін сириандық роботта табады, ол күн сәулесімен робототехниканың үш заңынан бас тартуға мәжбүр болады, сондықтан ол оған сұрақ қоюға мүмкіндік берместен бұрын оған шабуыл жасайды. Куполда Бигмен Уртейльді Меркурийлік ауырлықта күресуге шақырады. Доктор Кук күмбездің қуат бөлмесіндегі жасанды ауырлықты оларды орналастыру үшін Меркурий деңгейіне дейін азайтады; бірақ ұрыс кезінде ауырлық кенеттен Жерге қалыпты күйге келеді, ал Уртейл құлап қалады. Старр күмбезіне оралып, Уртейлдің өлімін білгенде, ол Певерале ресми тергеу жүргізген кезде қатысуды сұрайды, онда Бигмен Уртейлдің өліміне Кук кінәлі екенін және тек Куктың ғана ол мен Старрдың кен орындарында болатынын білгенін, сондықтан Уртейл бұл ақпаратты одан алған болуы керек екенін айтады. Содан кейін Кук Уртейлдің оны шантаж жасап, Куктың мансабын сақтап қалу үшін өлтіргенін мойындайды. Старр роботты Сириустан Певерале Сириандықтарды жобаның саботажына қатыстыру үшін пайдаланғысы келетінін айтады. Старр Певерале мен Кукты тұтқындады және Ғылым Кеңесінің атынан Куполдың бақылауын алады. Жерге оралғанда Старр Бигманға сенатор Свенсон мен Ғылым кеңесі арасындағы қазіргі даудың теңдестірілгенін мойындайды, өйткені Джонатан Уртейл "Жұрақ" жобасына қарсы ешқандай да жанжал жасай алмады, бірақ Меркурий обсерваториясының екі жетекшісі қылмыскер ретінде ашылды. Свенсон аяусыз әрі қауіпті болса да, ол – кеңеске шыншылдықты сақтау үшін қажет сыншы.
Тақырыптар
Сириандықтар алғаш рет «Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids» романында серияның жаулары ретінде таныстырылғанмен, осы кітапқа дейін олар сырттан келген, анық емес қауіптен артық емес еді. Доктор Певерале оларды 5-тарауда былай сипаттайды: «Сириус планеталарында халық сирек, және олар өте децентрализацияланған. Олар оқшауланған, жеке отбасылық бірліктерде өмір сүреді, әрқайсысының өз энергия көзі мен қызметтері бар. Әрбір отбасыда механикалық құлдар тобы бар – басқа сөздермен айтқанда, жұмыс істейтін позитрондық роботтар. Сириандық адамдар өздерін күрескер аристократия ретінде сақтайды. Олардың әрқайсысы ғарыш кемесін басқара алады. Олар Жерді жойғанша тынышталмайды… Олар бізді жек көреді. Бізді жануарлардан да артық санамайды. Сириандықтар өте нәсілшіл. Жер тұрғындары Сириусты алғаш қоныстанғаннан бері, олар аурулардан және жағымсыз деп санайтын әртүрлі қасиеттерден арылғанша, өздерін мұқият көбейтіп келеді. «Олардың сыртқы келбеті біркелкі, ал жерліктердің пішіні, мөлшері, түсі, түрлері сан алуан. Сириандықтар бізді төмен санады. Сондықтан да олар бізге Сириусқа көшіп баруға рұқсат бермейді». Осылайша, сириандықтар «Жылаңаш Күндегі» «Солариандарға» ұқсас, бірақ одан оқшауланбаған және соғысқа бейім. «Меркурийдің үлкен Күнінде» Старр атап өтеді: «Егер сириандықтар нәсілшілдікке беріліп, біркелкілікке ұмтылса, олар ұзақ мерзімде өздерін жеңіске жетеді. Адамзаттың әртүрлілігі прогреске әкеледі. Ғылыми зерттеулерде алда жүргені – Жер, Сириус емес. Жерліктер алғашқыда Сириусты қоныстандырған, және жыл сайын жаңа бағыттармен біз, емес сириандық туыстарымыз алға жылжып жатырмыз». Сондай-ақ, «Меркурийдің үлкен Күнінде» позитрондық роботтар мен робототехниканың үш заңына сілтеме жасаған Азимов, өзінің нағыз авторы екенін жасыруға тырыспайды, бірақ сюжеттік байланысты сақтау үшін роман әлі де Пол Френч псевдонімімен жарық көреді.
"The planets of Sirius are thinly populated and they are extremely decentralized. They live in isolated individual family units, each with its own energy source and services. Each has its group of mechanical slaves — there's no other word possible — slaves in the form of positronic robots, which do the labor. The Sirian humans maintain themselves as a fighting aristocracy. Every one of them can handle a space cruiser. They'll never rest until they can destroy the Earth . . "They despise us. They consider us scarcely more than animals. The Sirians themselves are very race conscious. Since Earthmen first colonized Sirius, they have been breeding themselves carefully until they are free of diseases and of various characteristics which they consider undesirable. "They are of uniform appearance, while Earthmen are of all shapes, sizes, colors, varieties. The Sirians consider us inferior. That's why they won't let us emigrate to Sirius". The Sirians therefore resemble the 'Solarians' of The Naked Sun, albeit less isolated and far more war like. In Big Sun of Mercury, Starr notes that
"if the Sirians are race conscious and are breeding themselves into uniformity, they will defeat themselves in the long run. It is variety in the human race that brings about progress. It is Earth and not Sirius that is in the forefront of scientific research. Earthmen settled Sirius in the first place, and it is we, not our Sirian cousins, who are advancing in new directions every year". Also noteworthy is the fact that in Big Sun of Mercury, with its references to positronic robots and the Three Laws of Robotics, Asimov no longer attempts to disguise that he was the true author, although for the sake of continuity, the novel still appeared under his pseudonym of Paul French.