Кіріспе

1957 жылы Айзек Азимовтың "Лаки Старр және Юпитердің серіктері" романы – Айзек Азимовтың "Лаки Старр" сериясындағы бесінші роман, ол бастапқыда Пол Френч псевдонімімен жарық көрген алты жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық роман. Романды алғаш рет Doubleday & Company баспасы 1957 жылғы тамызда жариялады. Бұл Азимовтың Юпитер жүйесінде өтетін жалғыз романы.

Орнату

"Лаки Старр және Юпитердің серіктері" оқиғасы Юпитер жүйесінде өтеді. Роман жазылған 1950 жылдардың ортасында Юпитердің он екі белгілі серігі болды. Романның бірінші жартысы 1914 жылы Сет Барнс Николсон ашқан, сол кездегі ең шеткі белгілі серік – Юпитер IX-та өтеді. Юпитер IX-қа 1955 жылы "Аид" деген бейресми атау берілді, бірақ романда Азимов оны қате түрде Юпитер XII-нің бейресми атауы болған Адрастея деп атады. Бұл шатасу Юпитер IX-тың он екінші ең алыс серік, ал Юпитер XII-нің тоғызыншы ең алыс серік ретінде белгілі болғандығынан туындады. 1975 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Юпитер IX-қа Синопа деген ресми атау берді. Азимов Юпитер IX-тың диаметрін 89 миль деп сипаттаған, бірақ қазір оның диаметрі 23 миль ғана деп есептеледі. Романның бір бөлігі сонымен қатар Галилей серіктерінің ең ішкісі – Иода да орналасқан. Ио метаннан тұратын жұқа атмосфераға, аммиактан тұратын қар мен мұздың алқаптарына, сондай-ақ сұйық аммиактан тұратын өзендерге ие деп бейнеленген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Алты жыл бойы Юпитер IX антигравитациялық, немесе Аграв ғарыш қозғалтқышын әзірлеудің құпия жобасының орны болды; бірақ Ғылым кеңесі жобадан алынған ақпараттың жау – сириандарға беріліп жатқанын біледі. Меркурийден оралғаннан кейін бір ай өткен соң, басты кейіпкерлер Дэвид "Лакки" Старр мен Джон Бигман Джонс тергеу үшін Юпитер IX-қа жіберіледі, ал олармен бірге тергеуге көмектесу үшін V бақасын алып келеді. IX-қа жеткенде Старр мен Бигманды жобаның басшысы, командир Донахью ескертеді, ол жобадағы адамдар тергеуге ашулы екенін және Старрдың қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін екенін айтады. Бірақ Старр мен Бигман қонды, және оларды Қызыл Саммерс атты адам басқаратын жұмысшылардың үлкен тобы күтіп алады. Саммерс Старрдың Аграв дәлізінде Үлкен Арманд деп аталған, өте ірі денелі адаммен дуэльге қатысуын талап етеді. Дуэль кезінде Бигман Саммерстің Старрдың Аграв жабдығын саботаж жасап жатқанын байқайды және Саммерсті тоқтату үшін тапаншасын көтереді. Содан кейін Старр дуэльді жеңіп, Үлкен Армандтың достығын иеленеді. Пәтерінде Старр мен Бигманды көршісі, соқыр Гарри Норрич қарсы алады. Ол Старрға Саммерстің Жерде сотталғанын, бірақ қазір жобада жауапкершілікке ие екенін, және өзінің өткен қылмыстары ашыққа шығуынан қорқып Старрға қарсы екенін айтады. Ал Норричтің көруші иті өлгенде, Саммерс басқа ит, Матт атты неміс қойшысын алды және жобадағы басқа жұмысшыларға да осындай көмек көрсетті. Старр Норричке Саммерсті дуэль үшін жазаламақ емес екенін уәде береді. Келесі күні таңертең біреу V бақасын өлтіреді, ал екеуі де алаңдап жатқанда; содан кейін Старр мен Бигман Донахью мен жобаның бас инженеры Джеймс Паннерге V бақасы кездескендердің барлығында сүйіспеншілік сезімін тудыратындықтан, оны эмоцияға бейтарап робот ғана өлтіре алатынын айтады. Бұл сириандықтар Күн жүйесінің барлық жерінде андроид шпиондарды пайдаланып жүр деген ойға жетеді. Донахью сенбесе де, келесі күні кешке Иоға Аграв кемесін, "Юпитер Айды" жіберуге бұйырады және Старрға кеме қайтып келгенше тергеуді тоқтатуға тыйым салады. "Юпитер Ай" жоспарланғандай ұшып шығады, экипажында Донахью, Паннер, Саммерс, Норрич, Матт, Старр және Бигман болады; соңғысы Старр шпионның кемеде болуы мүмкін деген сеніммен қосылады. Иода Бигман аммиакты өзенге құлап түседі, оны Матт құтқарады. Иодан ұшып шыққаннан кейін Аграв қозғалтқышы бұзылып, "Юпитер Ай" Юпитерге қарай құлай бастайды. Старр кемені Амальтеяға қондыруға үкілейді, онда олар Қызыл Саммерстің жоғалғанын анықтайды. Тергеу көрсеткендей, Саммерс Норричті алдап, ол әлі де Иода болған кезде кемеде екенін хабарлауға мәжбүр еткен. Осыдан кейін Старр сириандықтардың Аграв жобасына екі агентін орналастырғанын түсінеді: әлі жасырын робот шпион және жер бетіндегі сатқын Саммерс. Паннер Агравты жөндеп, "Юпитер Ай" Іоға оралады, онда Старр мен Бигман Саммерсті табады. Саммерс сириандықтар үшін жұмыс істегенін мойындайды, бірақ робот шпионның кім екенін ашпай өзін-өзі өлтіреді. Норрич Саммерсті жерлеуге көмектескенде, Старр оны робот деп айыптайды, ал Бигман оны атумен қорқытады; содан кейін Норричті қорғауға келген Матттың өзі робот екені белгілі болады. Матттың ашылуымен Старр Жердегі сириандық шпиондық желісі Саммерске Маттты берген адамдар болуы керек екенін, және олар басқаларға да ит-робот шпиондарын беруі мүмкін екенін түсінеді, және оларды тоқтатуға кіріседі.

Қабылдау

Galaxy журналының Флойд С. Гейл романы туралы жағымды пікір білдіріп, оны Lucky Starr сериясының ең жақсысы деп атады және Асимовтың "жағдайдың барлық қызығын толыққанды пайдаланып, ғылыми білімді де, этика кодексін де жеңілдетіп түсіндіретінін" айтты. Вильерс Герсон The New York Times газетінде жазған мақаласында оны "жақсы жазылған шытырман оқиға" деп бағалады.

Тақырыптар

Сириандықтардың "Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids" сериясына енгізілуі Асимовтың "Lucky Starr" сериясын "жасырын қылмыскермен күресуші" жанрынан тыңшылық жанрына өзгертуінің басталуын білдірді. Сериядағы келесі екі роман үшін сириандықтар құпияның нақты шешімінен көңілді аударушы рөлінде болды; бірақ "Сатурн сақиналарында" сириандықтар шынымен де жауластық мінез танытады. "Lucky Starr and the Big Sun of Mercury" романындағыдай, Робототехниканың үш заңы оқиғада маңызды рөл атқарады, Асимовтың нағыз автор екенін аңғартады, бірақ сюжеттік байланысты сақтау үшін роман "Пол Френч" псевдонимімен жарияланды. Әртүрлі романдар арасында шағын қарама-қайшылықтар бар. Бірінші романнда Ганимед Күн жүйесіндегі қоныстанған әлем ретінде айтылады, ал кейінгі романдарда Ганимедтің тұрақты елді мекені жоқ, тіпті ол сириандықтардың құпия базасының орнына айналды. Марстағы алғашқы адам "Дэвид Старр, Ғарыш сарбазы" кітабында Уинград деп, ал "Юпитердің айларында" Чинг деп аталады. Күн жүйесін басқаратын мемлекеттің атауы да романнан романдарға өзгереді. "Астероидтардың қарақшыларында" ол Жер империясы, "Венераның мұхиттарында" Күн конфедерациясы, "Меркурийдің Үлкен Күнінде" Жер федерациясы, ал "Юпитердің айларында" Әлемдердің Күн федерациясы болып келеді.