Кіріспе

Конфедеративтік мемлекеттердің Уақытша Конституциясы, ресми түрде Америка Конфедеративтік мемлекеттерінің Уақытша үкіметінің Конституциясы деп аталатын бұл құжат, Америка Конфедеративтік мемлекеттерінің жеті түпкілікті штаты арасындағы келісімшарт болып табылып, олардың алғашқы конституциясы ретінде қызмет етті. Оның жобасын 1861 жылдың 5 ақпанында Уақытша Конгресс тағайындаған он екі адамнан тұратын комиссия бастады. Уақытша Конституция 8 ақпанда ресми түрде қабылданды. Бұл конституция негізінде құрылған үкімет 1862 жылдың 22 ақпанында, "Америка Құрама Штаттарының қағидалары бойынша ұйымдастырылған" тұрақты үкімет нысанымен алмастырылды.

Негізгі мәліметтер

1861 жылдың 4 ақпанында Монтгомериде (Алабама штаты) «Оңтүстік Каролина, Джорджия, Флорида, Алабама, Миссисипи және Луизиананың егеменді және тәуелсіз штаттарының конгресінің» депутаттары Америка Құрама Штаттарының үлгісінде жаңа үкімет құруға кірісті. Конгресс ешбір іске қол жеткізбей тұрып, оған басшылыққа алуға болатын қағидалар жиынтығы қажет болды. 5 ақпанда Кристофер Меммингер конгресс өкілеттігін конвенцияға беру үшін уақытша конституция жобасын дайындау үшін он үш адамнан тұратын комитет құруды ұсынды. Джорджия штатынан Томас Кобб комитет құрамын он екі адамға дейін кемітуді, әр штаттан екі өкілден болуын ұсынды. Конвент соңғы ұсынысқа келісіп, Оңтүстік Каролинадан Меммингер мен Роберт Барнвеллді, Миссисипиден Уильям Барри мен Уайли Харристі, Флоридадан Джеймс Андерсон мен Джеймс Оуэнсті, Алабамадан Ричард Уокер мен Роберт Смитті, Джорджиядан Александр Стивенс пен Евгений Нисбетті, Луизианадан Джон Перкинс пен Дункан Кеннерді он екі адамнан тұратын комитетке мүшелікке ұсынды. Комитет Меммингерді, ол конгресске дайын жобамен келген болатын, төраға етіп сайлады.

Негізгі тұстары мен айырмашылықтары

Комитет мүшелерінің барлығы жақсы білімді және заң шығару саласында мол тәжірибеге ие болды. Конституцияның қажеттілігі оларды айтарлықтай жылдамдықпен жұмыс істеуге және 7 ақпанда конвенцияға есеп беруге мәжбүр етті. Содан соң көшірмелер жасалып, конвенция мүшелеріне таратылды, олар пікірталасқа салыстырмалы түрде аз уақыт жұмсады. Комитет жобасындағы негізгі өзгерістер – преамбулаға «Құдіретті Құдайдың инаят-шапағатын тілеу» фразасын қосу, атқарушы билікке вето құқығын беру, импорттық тарифтерге конгресс тарапынан белгіленген 15%-дық шектеуді алып тастау және округтік және аудандық сот жүйелерін біріктіріп, бір аудандық жүйе құру, онда әр штат бір ауданды құрады. Уақытша Конституция 1861 жылғы 8 ақпанда түн ортасында бірауыздан бекітілді. Оған 1861 жылғы 18 ақпанда Джефферсон Дэвистің інаугурациялық сөйлеген күні түскі уақытта қатысқан барлық мүшелер қол қойды. Барлығы 50 қол қойылды, соның ішінде 2 наурызда қабылданған Техас делегациясының қолдары да бар. Уақытша Конституцияны жасаушылар өздерінің Конституциясын құру үшін АҚШ Конституциясын негіз ретінде пайдаланғандықтан, көптеген ұқсастықтар бар. Көптеген бөлімдер ешқандай өзгеріссіз көшірілді, ал кейбіреулерінде тек сыртқы өзгерістер болды (мысалы, «АҚШ» дегенді «Конфедерациялық штаттар» немесе «Конфедерация» деп ауыстыру). Сонымен қатар, жоғарыда аталған өзгерістерді қоса алғанда, бірнеше айқын айырмашылықтар болды, сондай-ақ Конгресске президенттің өкілдік қызметін атқара алмайтынын жариялау үшін үштен екі дауыс беруге мүмкіндік беретін ереже де болды. IV бап Конгресске конституцияны үштен екі дауыспен өзгертуге, ал VI бап Конгресске басқа штаттарды Конфедерацияға қабылдауға құқық берді. Асығыс жағдайда, Он екілік комитет ратификациялау процесі сияқты маңызды ерекшеліктерді қосуды ұмытты және құлдық пен тарифтерге қатысты даулы мәселелерді атаудан бас тартты, олар тұрақты Конституцияда шешілуге тиіс болатын. Кейбір ғалымдар Дэвистің пікірін қолдайды, Уақытша Конституция АҚШ Конституциясының көптеген түсініксіздіктерін нақтылауға тырысқан. Бұрынғы Конституцияның тілі көптеген тарихшыларды Уақытша Конституцияның консолидацияланған, орталықтандырылған федералды үкіметке қарағанда федерализмге баса назар аударатынына сендіреді. Мысалы, оның кіріспесінде «Біз, халық» деген сөздер «Біз, егеменді және тәуелсіз штаттардың өкілдері» деп ауыстырылды. «Дәлделген» және «атап айтылған» сияқты сөздер де федералды үкіметтің билігін азайту және Конфедерацияның біртектілік емес, штаттардың одағы екенін көрсету үшін қолданылды: егемендік билік «төменнен жоғары» емес, «жоғарыдан төмен» болатын құрылымда орналасқан.