Кіріспе

АҚШ Конституциясының атқарушы билікке қатысты бөлігі АҚШ Конституциясының екінші бабы федералды заңдарды жүзеге асыратын және орындайтын федералды үкіметтің атқарушы билігін орнатуды көздейді. Екінші бап АҚШ Президентінің кеңсесіне атқарушы биліктің өкілеттіктерін береді, президентті сайлау және оны қызметтен алу рәсімдерін белгілейді, сондай-ақ президенттің өкілеттіктері мен міндеттерін анықтайды. Екінші баптың 1-тарауы президенттің және вице-президенттің лауазымдарын белгілейді және екі лауазымның да мерзімін төрт жылға белгілейді. 1-тараудағы Құзырет беру туралы ереже федералды үкіметтің атқарушы билігі президентке берілгенін жариялайды және Бірінші және Үшінші баптардың құзырет беру туралы ережелерімен бірге үкіметтің үш тармағы арасындағы биліктерді бөліп орнатуды қамтамасыз етеді. 1-тарауда сондай-ақ президент пен вице-президентті сайлауға жауапты орган – Сайлаушылар алқасы құрылады. 1-тарауда әрбір штат Сайлаушылар алқасының мүшелерін әрбір штаттың тиісті заң шығару органы белгілеген тәртіппен таңдайды, ал штаттарға сайлаушылар Конгрестің екі палатасындағы біріктірілген өкілдіктеріне тең сан беріледі. 1-тарауда Сайлаушылар алқасының рәсімдері баяндалады және егер сайлаушылардың көпшілігі дауыс бермесе, Өкілдер палатасы президентті таңдау үшін қосымша сайлау өткізуге міндетті. 1-тарауда сондай-ақ президент лауазымына қойылатын талаптар, президенттік лауазым бос болған жағдайдағы рәсімдер және президенттің ант беруі қарастырылады. Екінші баптың 2-тарауы президенттің өкілеттіктерін белгілейді, оның ішінде президенттің көптеген басқа рөлдермен қатар, әскерилердің бас қолбасшысы ретінде қызмет етуі де бар. Бұл тарауда президентке кешірім беру құқығы беріледі. 2-тарауда сондай-ақ кез келген атқарушы ведомствоның "бас лауазым иесі" кеңес беруге міндетті. Екінші бап талап етпесе де, президент Джордж Вашингтон атқарушы ведомстволардың бас лауазым иелерін Министрлер кабинетіне біріктірді, бұл практика кейінгі президенттер тарапынан да қолданылды. Келісімшарт жасау туралы ереже президентке Сенаттың үштен екі бөлігінің мақұлдауымен келісімшарттар жасауға өкілеттік береді. Тағайындау туралы ереже президентке Сенаттың кеңесі мен келісімімен судьялар мен мемлекеттік қызметкерлерді тағайындау құқығын береді, бұл іс жүзінде президенттің тағайындаған адамдары Сенаттың көпшілік дауысымен бекітілуі керек дегенді білдіреді. Тағайындау туралы ереже сондай-ақ Конгреске президентке, соттарға немесе ведомство басшыларына Сенаттың кеңесі мен келісімінсіз "картау офицерлерді" тағайындауға заң бойынша рұқсат беруге мүмкіндік береді. 2-тараудың соңғы ережесі президентке Сенат демалыс кезінде туындаған бос орындарды толтыру үшін демалыс уақытында тағайындау жасау құқығын береді. Екінші баптың 3-тарауы президенттің міндеттерін анықтайды, президентке Конгрестің екі палатасын шақыру, шетелдік өкілдерді қабылдау және барлық федералды лауазым иелерін тағайындау өкілеттігін береді. 3-тарауда президент Конгреске "одақтың жағдайы" туралы хабарлауға міндетті; 1913 жылдан бастап бұл Одақтың жағдайы деп аталатын сөйлеу түрінде жүзеге асырылады. Ұсынымдар туралы ереже президенттен "қажет және тиімді" деп саналатын шараларды ұсынуды талап етеді. "Күтімділік таныту" ережесі президенттен барлық заңдарды сақтауға және орындауға міндеттейді, бірақ президент заңдарды түсіндіруде және оларды қалай орындауға болатынын анықтауда белгілі бір дискрециялық құқыққа ие. Екінші баптың 4-тарауы президенттің және басқа да лауазымды тұлғалардың импичмент процесі арқылы қызметтен алынуын белгілейді, ол Бірінші бапта егжей-тегжейлі сипатталған.

1-тармақ: Атқарушы билік пен өкілеттілік мерзімі

Атқарушы билік Америка Құрама Штаттарының Президентіне жүктеледі. Ол өзінің қызметін төрт жыл мерзімде атқарады және, сол мерзімге сайланған Вице-президентпен бірге, келесідей сайланады:

1-тарау президентке федералды атқарушы билікті беру туралы ережемен басталады. Осыған ұқсас ережелер I және III тарауларда кездеседі: біріншісі – федералды заң шығару өкілеттігін тек Конгреске ғана береді, ал екіншісі – сот өкілеттігін тек Жоғарғы Сотқа және заңмен құрылған басқа да федералды соттарға береді. Бұл үш тарау бірлесіп федералды үкіметтің үш тармағы арасындағы өкілеттіктерді бөлуді қамтамасыз етеді, ал жеке-жеке әрқайсысы екі басқа тармақтың жұмысына және өкілеттігіне тепе-теңдік пен бақылауды нығайтады. I тарау Конгреске белгілі бір өкілеттіктерді береді, ал «Vesting Clause» осы өкілеттіктерді Президентке қайтаруды көздемейді. Шын мәнінде, мұндай әрекеттер үшін Конгресс қабылдаған заң қажет, ол күшіне ену үшін Президенттің қол қоюын талап етеді, сондықтан бұл өкілеттіктер Конгресске берілген немесе сақталған атқарушы өкілеттіктер емес. Олар АҚШ Конгресі Конфедерация мақалаларынан қалған қалдықтар ретінде сақталған жоқ. Конфедерация мақалалары, Континенттік Конгресс және оның өкілеттіктері жаңа АҚШ Конгресі отырысқа келген кезде таратылды, ал жаңа федералды үкімет бұрынғы уақытша үкіметтің орнын ресми түрде басты. Президентке біржақты түрде соғыс жариялау құқығынан айырылғанмен, соғыс жариялау өзі атқарушы биліктің құралы емес, себебі ол АҚШ үкіметінің өзін шетелдік саяси ұйыммен «соғыста» екенін жариялау ғана. Соғыс жариялауға қабілетсіздігіне қарамастан, Президент «АҚШ-қа, оның аумақтарына немесе иеліктеріне, немесе оның қарулы күштеріне жасалған шабуылдан туындаған ұлттық төтенше жағдай» кезінде АҚШ-ты қорғау үшін әскери әрекеттерге біржақты бұйрық беруге құқылы. АҚШ заңдарына сәйкес, ол әскери операциялар басталғаннан кейін 48 сағат ішінде Конгреске хабарлап, әрекетіне құқық беретін негізді түсіндіруге міндетті. Конгресс мүшелеріне тиісті заңдық хабарлама берілгеннен кейін, әскери әрекеттер Конгресстен қосымша рұқсатсыз 60 күнге дейін жалғасуы мүмкін, немесе егер Президент «АҚШ Қарулы Күштерінің қауіпсіздігін сақтау үшін мұндай күштерді тез арада алып тастау үшін осындай күштерді пайдалану қажеттігін жазбаша түрде анықтап, растаса, 90 күнге дейін жалғасуы мүмкін». Заңға сәйкес, келісімдер – АҚШ-тың шетелдік үкіметтермен жасасқан ресми келісімдері, олар Сенат ратификациялау туралы резолюцияны мақұлдағаннан немесе қабылдамағаннан кейін ғана мойындалады, сондықтан Президент келісімдерді біржақты түрде жасауға құқылы емес. Алайда, Президент АҚШ-тың сыртқы саясатын анықтайды және шешеді, сондай-ақ Сенаттың келісімімен болашақта мақұлдауға жататын келісімдерге шартты келісім бере алады. Сонымен қатар, ресми келісімдер АҚШ-тың конституциялық заңымен құрылғандықтан және мемлекет басшысы ретінде, сондай-ақ АҚШ пен оның азаматтарының жалғыз өкілі ретінде үкімет пен халықтың біртұтас қатысуымен жасалады, Президенттің АҚШ-ты келісімдерден біржақты түрде шығаруға конституциялық құқығы мен міндеті бар, егер ол АҚШ-тың мүддесіне орайтын болса.

Президенттік тағайындауларға келетін болсақ, келісімдердегідей, адам ресми және заңды түрде тағайындалмайынша, оның тағайындауы Сенатта бекітілмейінше, міндеттерді орындау және жауапкершілікке тартылу үшін ресми күні мен уақыты жарияланбайынша, ол кандидат болып саналады. Президент өз қалауынша адамдарды нақты лауазымдарға тағайындайды және Сенаттың кеңесіне қарамастан немесе оның келісімінсіз мұны істей алады. Сенаттың келісімі сенаторлардың көпшілігі кандидатты мақұлдағанда және оны тағайындағанда болады. Атқарушы биліктің басшысы – Президент. Осы бірінші тармақта аталғанмен, Вице-президентке конституциялық түрде ешқандай атқарушы билік берілмеген. Дегенмен, Конституция Президент пен Вице-президенттің бір уақытта, бір мерзімге және бір сайлау округінде сайлануын талап етеді. Мұның мақсаты – Вице-президент Президенттің міндеттерін атқара бастаған жағдайда, атқарушы биліктің тәуелсіздігін сақтау.

2-тармақ: Сайлаушыларды таңдау әдісі

Әрбір штат, өзінің заң шығару органы белгілеген тәртіппен, Сенат пен Өкілдер палатасының штаттың Конгрестегі жалпы санына тең сайлаушыларды тағайындайды, бірақ ешбір сенатор немесе өкіл, немесе АҚШ-та сенімді қызмет атқаратын немесе табыс көздейтін лауазымда отырған адам сайлаушы болып тағайындалмайды. АҚШ Конституциясына сәйкес, президент пен вице-президент сайлаушылар арқылы сайланады, бұл құқық штаттардың заң шығару органдарына конституциялық түрде берілген. Конституция сайлаушыларды таңдаудың нақты тәсілін штат заң шығарушы органдарының қалауына қалдырады. Ол штат заң шығару органының өзінің сайлаушылар алқасын құру үшін қандай процедураны қолдана алатынын анықтамайды немесе шектемейді. Іс жүзінде, 1820 жылдардан бері штат заң шығару органдары сайлаушыларды тікелей емес дауыс беру арқылы таңдайды. Көптеген штаттар «жеңімпаз бәрін алады» жүйесін қолданады, онда штаттың барлық сайлаушылары ең көп дауыс жинаған үміткерге беріледі. Мэн және Небраска штаттары әрбір сайлау округіне бір сайлаушыны сайлауға рұқсат береді. Тікелей емес дауыс беруде, бюллетеньде тіркелген кандидаттардың есімдері сайланады. Көптеген штаттар сайлаушылардың есімдерін бюллетеньге жазбайды. Макферсон Блэкерге қарсы (1892) жоғарғы сот штаттың сайлаушыларды штат бойынша жалпы дауыс берудің орнына сайлау округтері бойынша тағайындау құқығын растады, штат заң шығару органдарының сайлаушыларды тағайындау әдісін анықтау өкілеттігін «толық» деп сипаттады және оның тіпті штат конституциясымен шектелмейтінін көрсетті. Буш пен Палм-Бич округінің дауыс санау кеңесіне қарсы (2000) жоғарғы сот Флориданың жоғарғы сотына «Флориданың жоғарғы соты Флорида конституциясын заң шығарушы органның II, § 1, cl. 2 бабына сәйкес билігін шектейтіндей көрді ме?» деген мәселені қайта қарауға жіберді. Уильямс пен Родс ісінде (1968) сот президенттік сайлауға қатысуға тырысатын шағын партияларға ауыр жүк салған Огайо штатының заңын тең қорғау құқығын бұзды деп таныды. Жоғарғы сот Конгрестің сайлаушыларды тағайындауға ықпал ету мақсатындағы саяси үлесімдерді реттеу құқығын Берроуз АҚШ-ға қарсы (1934) ісінде растады. Сайлаушылар өз дауыстарын желтоқсанның екінші сәрсенбісінен кейінгі дүйсенбіде (яғни, желтоқсанның 12-сінен кейінгі бірінші дүйсенбіде) береді. Содан кейін дауыстар Сенат төрағасы ретінде вице-президенттің қатысуымен Конгрестің бірлескен отырысында ашылып, саналып шығарылады.

6-тармақ: Бос орын және еңбекке жарамсыздық

Президент қызметінен босатылған жағдайда немесе ол қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе аталған лауазымның өкілеттік және міндеттерін орындауға қабілетсіз болған жағдайда, олар вице-президентке жүктеледі. Конгресс Президент пен вице-президенттің қызметтен босатылуы, қайтыс болуы, отставкаға кетуі немесе қабілетсіздігі туралы заңмен ережелер белгілеуге құқылы, сонда қандай лауазым иесі Президенттік міндетті атқаратынын анықтап, сол лауазым иесі Президент сайланғанға дейін тиісінше әрекет етеді. (Ескертпе: Бұл бап 1967 жылы 25-ші түзетумен ішінара күшін жойды.) Бұл баптың мәтіні алғаш қолданылған кезде көптеген дау-жанжалдарға себеп болды. Уильям Генри Харрисон президенттік лауазымда қайтыс болған кезде, вице-президент Президент бола ма, әлде ол тек Президенттің өкілеттіктерін мұраға алып, осылайша Президент міндетін атқарушы бола ма деген пікірталас туды. Харрисонның вице-президенті Джон Тайлер өзінің Президент болуға құқығы бар деп сақты. Алайда, көптеген сенаторлар оның Президенттің өкілеттіктерін жаңа сайлау шақырылғанша ғана иеленуге құқығы бар екенін мәлімдеді. Баптың мәтінінің бұрышталығы салдарынан, екі тараптың да өз ұстанымын дәлелдеуі мүмкін болмады. Тайлер Президенттік жарғыға қол қойып, кейінгі вице-президенттердің Президенттің қайтысынан кейін Президенттікке кедергісіз өтуіне мүмкіндік берген прецедент жасады. "Тайлер прецеденті" Президент қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе қызметтен босатылған жағдайда вице-президент Президент болатынын белгіледі. Конгресс вице-президенттен кейінгі мұрагерлік тізбегін анықтай алады. Қазіргі Президенттік мұрагерлік туралы заңда Өкілдер палатасының спикері, Сенаттың уақытша төрағасы және одан кейін әр министрліктің құрылған мерзімі бойынша он бес министрдің кабинеті мүшелерінен мұрагерлік реті белгіленген. Алайда, Конгресс мүшелерінің мұрагерлік тізбегінде болуының конституциялықлығына қатысты мәселелер бар, өйткені бұл бапта тек "Америка Құрама Штаттарының лауазым иесі" ғана Президенттік мұрагер ретінде тағайындалуы мүмкін деп көрсетілген. Джеймс Мэдисоннен бастап қазіргі күнге дейінгі конституциялық ғалымдар "лауазым иесі" термині Конгресс мүшелерін қамтымайды деп сараптап көрсетті. 25-ші түзетуде Президент қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе қызметтен босатылған жағдайда вице-президент Президент болатыны нақты айтылған, сондай-ақ вице-президент лауазымындағы бос орынды толтыру рәсімі де белгіленген. Түзетуде сондай-ақ Президент немесе вице-президент және Министрлер кабинеті Президенттің өкілеттіктерді орындауға қабілетсіз екенін жариялай алады, мұндай жағдайда вице-президент Президент міндетін атқарушы болады. Егер мәлімдеме вице-президент пен Министрлер кабинеті жасаса, түзету Президентке бақылауды қайтаруға мүмкіндік береді, егер вице-президент пен Министрлер кабинеті Президентке қарсы шықпаса және екі палатаның үштен екісі вице-президент пен Министрлер кабинетінің қорытындыларын қолдамаса. Егер декларацияны Президент жасаса, Президент Конгресс оны жоққа шығару қаупі болмай, бақылауды қайтара алады.

7-тармақ: Жалақы

Президент өз қызметі үшін белгілі бір уақыт аралығында жалақы алады, бұл жалақы ол сайланған мерзімі ішінде өспейді де, кемімейді де. Сондай-ақ, ол осы мерзім ішінде АҚШ-тан немесе оның кез келген штатынан басқа ешқандай төлем алмайды. Президенттің қазіргі жалақысы жылына 400 000 долларды құрайды және ол президенттік өкілеттігінің барлық кезеңі бойында өзгермейді. Президент федералдық немесе штаттық үкіметтен басқа жалақы немесе сыйақы ала алмайды.

8-тармақ: Ант немесе ант беру

Ол өзінің қызметін атқаруға кіріспес бұрын, ол мынадай ант немесе растауды қабылдауы керек: "Мен салтанатты түрде ант етемін (немесе растаймын), Америка Құрама Штаттары Президентінің қызметін адал атқарамын және менің ең жақсы қабілетіммен Америка Құрама Штаттарының Конституциясын сақтап, қорғап, қорғаймын". Президенттік инаугурациялар жөніндегі Бірлескен Конгресс комитетінің мәліметінше, Джордж Вашингтон өзінің алғашқы инаугурациясында "Құдай маған көмектессін" деген сөздерді қосыпты, бірақ бұл мәселе даулы. Бұл фактіні растайтын заманауи деректер жоқ, тіпті Вашингтонның алғашқы инаугурациясындағы сөздерін жазған куәгерлер де бұл тіркесті айтқан жоқ. Сонымен қатар, президент сайланған адамның аты әдетте "Мен" сөзінен кейін қосылады, мысалы, "Мен, Джордж Вашингтон, ...". Әдетте, антты АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы береді. Кейде ант президентке "Конституцияны сақтау, қорғау және қорғау" үшін қажеттінің бәрін жасауға құқық береді деп айтылады. Эндрю Джексон ұлттық банк жарғысын жаңарту туралы заңға вето қоя отырып, президент конституцияға қайшы деп санаған заңдарды орындаудан бас тарта алатынын білдірді. Президент Авраам Линкольн Habeas Corpus құқығын тоқтатқанда, ол антына сәйкес әрекет еткенін мәлімдеді. Оның бұл әрекеті сотта күдік тудырып, Мэриленд штатындағы АҚШ округтік сотында (бас судья Роджер Б. Тейни басқарған) Ex Parte Merryman, 17 F. Cas. 144 (C. C. D. Md. 1861) ісінде жойылды. Линкольн Тейнидің бұйрығын орындамады. Соңында, Эндрю Джонсонның адвокаты оның импичмент процесінде бұл теорияға сілтеме жасады. Дегенмен, ант президенттің өкілеттіктерін кеңейтеді деп айтқандар аз. Вице-президенттің де ант қабылдауы бар, бірақ ол VI баптың Ант немесе растау туралы ережесіне сәйкес қабылданады, онда "Америка Құрама Штаттарының барлық лауазым иелері осы Конституцияны қолдау үшін ант немесе растау беруге міндетті" делінген. VI бапқа сәйкес, АҚШ-тың бірінші Конгресі Ант беру туралы заңды қабылдады (бұл заң күшінде), онда "Америка Құрама Штаттары Конституциясының алтыншы бабында талап етілген ант немесе растау [Сенат төрағасына] беріледі" делінген. Қазіргі уақытта вице-президенттің анты Конгресс мүшелері мен Министрлер кабинеті мүшелерінің антына ұқсас. Мен Америка Құрама Штаттарының Конституциясын барлық жаулардан – шетелдік және ішкі – қорғаймын және қорғаймын деп салтанатты түрде ант етемін (немесе растаймын); оған шын ниет пен адалдық танытамын; бұл міндеттемені ешқандай ой-пікір резерві немесе жалғандық ниеті болмай, еркін қабылдаймын; және кіріспес алдындағы лауазымның міндеттерін адал және жақсы орындаймын. Құдай маған көмектессін.

2-бөлім: Президент өкілеттіктері

Нексонның Бас қызмет көрсетулер әкімшілігіне қарсы (1977 ж.) шешімінде, кейіннен Бас судья болған Уильям Ренквист өзінің келіспеушілігін былай мәлімдеді: "Америка Құрама Штаттарының Президенті Республикамызға қатысты қаншалықты жоғары мәртебеге ие екенін толық сипаттау үшін осы пікірге сыйып тұратынан әлдеқайда көп сөз қажет. Президент АҚШ-тың атқару билігінің жалғыз иесі болып табылады, оған жүктелген билік пен міндеттердің өзі зор екендігі жеткілікті". Көптеген елдердің қазіргі заманғы конституцияларынан айырмашылығы, олар төтенше жағдай қашан және қалай жарияланатынын, сондай-ақ қандай құқықтар тоқтатылатынын нақты көрсетеді, АҚШ Конституциясы төтенше жағдайлар үшін жеке, жан-жақты ережелерді қамтымайды. Бірақ "Атлантик" журналының пікірінше, кейбір заңгерлер Конституция Президентке қарулы күштердің Бас қолбасшысы болуы немесе оған кең, нақтыланбаған "атқару билігін" беру арқылы төтенше жағдайларда билік беруге мүмкіндік береді. Конгресс бекіткен Президенттік төтенше жағдайлардың билігі кең және күшті, Интернетті бақылаудан бастап, әскери жағдай жариялауға дейін жетеді. Осыған байланысты "Атлантик" журналы "төтенше жағдайлардың билігін теріс пайдалану – билікті консолидациялауға тырысатын басшылардың стандартты тактикасы" екенін атап өтті, ал АҚШ-тың федералды соттары елге төнген қауіп-қатерлерді бағалауда атқару билігіне тиісті құрмет көрсетуі керек. Президент – әскерилердің Бас қолбасшысы; алайда Бірінші бап соғыс жариялау құқығын Президентке емес, Конгреске береді. Дегенмен, Президенттің жаулық әрекеттерді бастау билігі күмәнді. Тарихшы Томас Вудсқа сәйкес, "Корей соғысынан бері Екінші баптың 2-тарауы "Президент Конгресспен кеңеспей-ақ жаулық әрекеттерді бастауға құқылы" деп түсіндірілді. Бірақ Конституцияның авторлары бұл тарапта соғыс жарияланғаннан кейін, оны басқару Президенттің міндеті болды деді. Александр Гамильтон Президент соғыс жариялауға билігі болмаса да, "рұқсат берілгенде немесе басталғанда соғысты басқаратын болады" деді. Президентке тек кенеттен шабуылды тойтаруға ғана рұқсат берілді (сондықтан оған соғысты "жариялау" құқығы ғана берілді, бірақ соғысты "жасау" емес, бұл шетелдік шабуыл болған жағдайда қажетті төтенше билік деп саналды). Екінші дүниежүзілік соғыстан бері барлық ірі әскери операциялар техникалық тұрғыдан АҚШ әскери операциясы немесе БҰҰ-ның "полициялық әрекеті" болып саналады, олар Конгресс пен БҰҰ-ның әртүрлі қарарларымен заңды деп танылды, мысалы, Тонкин шығанағының қарары немесе Иракта күш қолдануға рұқсат беру туралы Конгрестің қарары. Президент кез келген атқарушы ведомствоның "бас лауазым иесінен" жазбаша кеңес беруді талап ете алады. Конституция формалды Кабинет құруды талап етпесе де, Президентке әртүрлі ведомстволардың басшыларынан кеңес алуға рұқсат береді. Джордж Вашингтон өзінің бас лауазым иелерін Кабинетке біріктіруді тиімді деп тапты және ол содан бері атқару билігінің құрамында болды. Президенттер таңдалған бас лауазым иелерімен Кабинет отырыстарын өткізді, бірақ әртүрлі деңгейде және әртүрлі мақсаттармен. Мемлекеттік хатшы Уильям Х. Сьюард Президент Авраам Линкольнге парламенттік үлгідегі Кабинет үкіметін қолдануды ұсынды, бірақ ол қабылдамады. Кейін Вудро Вильсон профессор болған кезде парламенттік үлгідегі Кабинетті жақтады, бірақ Президент болғаннан кейін ол өзінің әкімшілігінде одан бас тартты. Соңғы әкімшіліктерде Кабинетке департаменттер мен агенттіктердің басшыларынан басқа, Ақ үйдің негізгі қызметкерлері де кірді. Президент Рональд Рейган көптеген саяси мәселелерді қарау үшін жеті ішкі Кабинет кеңесін құрды, ал кейінгі Президенттер осы тәжірибені жалғастырды. Президент кешірім мен жеңілдету беруге құқылы, импичмент жағдайларын қоспағанда. Импичмент ерекшелігінің жалпыға бірдей қабылданған түсіндірмесі қазіргі уақытта жоқ. Кейбіреулер Президент өкілетті тұлғаны импичменттен босату үшін кешірімді пайдалана алмайды деп санайды, ал басқалары импичментке негіз болған қылмыстарды Президент кешіре алмайды деп болжайды. Жоғарғы Соттың "АҚШ-тың Вильсонға қарсы ісі" (1833) бойынша шешімінде кешірім сотталған адам тарапынан қабылданбауы мүмкін екені айтылды. Содан кейін, "Бёрдик АҚШ-қа қарсы" (1915) ісінде сот нақты былай деді: "Жағдайлар заңның жазасына тарту үшін жасалуы мүмкін. Егер солай болса, кешірімді қабылдаумен байланысты кінәсін мойындау арқылы құтылуды қабылдамай, заңның құрбаны болуға дайындық танытуға болады, тіпті одан да жаман беделге түсуге дайын". Жеңілдету (тюрьма мерзімін қысқарту), кешірімнен (тюрьма мерзімі өткеннен кейін азаматтық құқықтарды қалпына келтіру) айырмашылығы, қабылданбауы мүмкін емес. "Биддл мен Перович" ісінде жеңілдетуді алушы өмір бойына түрмеде отыруды қаламай, өлім жазасын қайтаруды сұрады. Жоғарғы Сот былай деді: "[біздің заманымызда кешірім – билігі бар адамның жеке басынан шыққан инабаттық акт емес. Бұл Конституциялық схеманың бір бөлігі. Ол берілген кезде, қоғамдық мүдделерді сот шешімімен белгіленгеннен гөрі аз жазамен қамтамасыз ету туралы соңғы биліктің шешімі болып табылады."

2-тармақ: Кеңес беру және келісім беру туралы ереже

Президент Кеңес беру және келісім беру ережесіндегі өкілеттіктерді Сенаттың кеңесімен және келісімімен іске асырады. Ол Сенаттың кеңесімен және келісімімен, қатысушы Сенат мүшелерінің үштен екісінің келісімі болған жағдайда, шарттар жасасуға құқылы; сондай-ақ ол елшілерді, басқа мемлекеттік министрлерді және консулдарды, Жоғарғы Сот судьяларын және осы құжатта басқаша көзделмеген және заңмен белгіленген Америка Құрама Штаттарының барлық басқа лауазым иелерін тағайындайды, оларды Сенаттың кеңесімен және келісімімен тағайындайды; бірақ Конгресс заңмен мұндай төменгі лауазымдарды тағайындау құқығын, қажет деп санаса, Президентке, соттарға немесе ведомство басшыларына жүктеуге болады.

Шарттар

Президент АҚШ-ты келісімшарттарға қосуға құқылы, бірақ олар Сенаттың үштен екі дауысымен бекітілгенге дейін күшіне енбейді. Дегенмен, Конституцияның II бабында келісімшарттарды тоқтату туралы айқын мәлімдеме жоқ. Келісімшартты алғаш рет жою 1798 жылы болды, осы кезде Конгресс 1778 жылғы Одақ келісімін тоқтату туралы заң қабылдады. 1854 жылы президент Франклин Пирс Даниямен жасалған келісімшартты Сенаттың ғана келісімімен тоқтатты. Сенат комитеті президенттің Сенаттың ғана рұқсатымен келісімшарттарды тоқтатуы дұрыс екенін шешті, емес бүкіл Конгресс емес. Алайда, президент Пирстің ізбасарлары екі палатаның да рұқсатын алудың бұрынғы тәртібіне оралды. Кейбір президенттер келісімшарттарды тоқтатудың эксклюзивті құқығы тек өздеріне ғана тиесілі деп мәлімдеді. Президенттің рұқсатсыз келісімшартты тоқтатудың алғашқы нақты мысалы Джимми Картердің Қытай Республикасымен жасалған келісімшартты тоқтату кезінде болды. Алғаш рет сот шешімі ізделді, бірақ бұл әрекет нәтижесіз болды: Жоғарғы Сот ешқандай нақты принцип бойынша келісімге келе алмады және төменгі сотқа істі қараудан бас тартуды бұйырды.

Тағайындаулар

Президент сондай-ақ Сенаттың кеңесімен және келісімімен судьяларды, елшілерді, консулдарды, министрлерді және басқа да лауазым иелерін тағайындай алады. Бірақ заң бойынша Конгресс президентке, атқарушы органдардың басшыларына немесе соттарға екінші дәрежелі лауазымдарға адамдарды тағайындауға рұқсат бере алады. Сенат бұрынғы шешімдерді қайта қарауға мүмкіндік беруде ұзақ мерзімді дәстүрді сақтайды. 1931 жылы Сенат Федералдық Энергетикалық Комиссия мүшесін тағайындау мәселесінде Президентке кеңес берді және келісім білдірді. Аталған лауазым иесі қызметке кірісті, бірақ Сенат «қайта қарау туралы ұсыныс» деген сылтаумен бұрынғы кеңес пен келісімді жойды. Одан кейін болған quo warranto ісінде Жоғарғы Сот Сенаттың лауазым иесі қызметке орналасқаннан кейін кеңес пен келісімді кері қайтаруға құқығы жоқ екенін қабылдады. Дегенмен, Сенат кеңес бергеннен кейін Президент лауазым иесін қызметке бекітуге міндетті емес. Президент қол қойған тапсырманы ұстап қалу құқығына ие ме, жоқ па, бұл мәселе әлі шешілмеген. Бұл мәселе Marbury v. Madison ісінде маңызды рөл атқарды. Кейде Президент адамдарды қызметтен алу өкілеттігін пайдаланады. Конгресс Президенттің осы өкілеттігін жиі шектейді; Қайта құру дәуірінде Конгресс Эндрю Джонсонның Сенаттың кеңесі мен келісімісіз, Сенаттың кеңесі мен келісімімен тағайындалған кез келген адамды қызметтен босатуына кедергі келтіретін «Қызмет мерзімі туралы» заңды қабылдады. Президент Джонсон бұл заңды елемеді және кейіннен импичменттен өтті, бірақ ақталды. Заңның конституциялық тұрғыдан бекітілуі дереу шешілмеді. Myers v. United States ісінде Жоғарғы Сот Конгрестің Президенттің атқарушы лауазым иесін (Пошта Басқарушысы) қызметтен босату өкілеттігін шектеуге құқығы жоқ екенін қабылдады, бірақ Humphrey's Executor v. United States ісінде Конгрестің Федералдық Сауда Комиссиясының лауазым иелерін қызметтен босату Президенттің өкілеттігін шектеуге құқығы бар екенін растады, бұл «әкімшілік орган [ешқандай жағдайда] атқарушы органның қолы немесе көзі ретінде сипаттала алмайды». Конгресс атқарушы лауазым иесін тағайындауға рұқсат беретін заңнаманы жоюға құқылы. Бірақ ол «заңдарды орындауға міндетті лауазым иесінің билігін өзіне қалдыра алмайды, тек импичмент арқылы ғана».

3-тармақ: Демалыс мерзімдері

Президент Сенаттың демалыс кезінде туындаған барлық бос орындарды, келесі сессиясының соңында күші жоятын тағайындамалар беру арқылы толтыруға құқылы. Президент Сенат демалыста болғанда, кеңес беру және келісім беру мүмкін болмағандықтан, маңызды федералды атқарушы және сот органдарының бос орындарын бір жақты, бірақ уақытша түрде толтыра алады. Мұндай тағайындамалар келесі Сенат сессиясының соңында тоқтатылады. Одан кейін қызметін жалғастыру үшін, тағайындалған адамды президент ресми түрде ұсынуы және Сенат бекітуі тиіс.

3-бөлім: Президент міндеттері

Ол Конгреске уақыт-уақытпен Одақтың жағдайы туралы ақпарат береді және қажетті және пайдалы деп санайтын шараларды қарастыруға ұсынады; ол ерекше жағдайларда екі палатаны немесе олардың біреуін шақыруға құқылы, ал егер олардың арасында қызметтен босату уақыты туралы келіспеушілік туындаса, ол оларды өзі қажет деп санаған уақытқа кейінге қалдыруға құқылы; ол елшілерді және басқа да мемлекеттік шенеуніктерді қабылдайды; ол заңдардың адал түрде орындалуын қамтамасыз етеді және АҚШ-тың барлық лауазым иелерін тағайындайды.

4-тармақ: Шетелдік өкілдерді қабылдау

Президент барлық шетелдік елшілерді қабылдайды. Конституцияның «Қабылдау туралы ереже» деп аталатын бұл тармағы президенттің сыртқы саясат мәселелерінде кең өкілеттікке ие екенін көрсетеді және шетелдік үкіметті мойындауға президенттің толық құқығын бекітеді.

5-тармақ: Заңның адал орындалуын қамтамасыз ету

Президент "заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етуге тиіс". Конституцияның осы ережесі президентке АҚШ заңдарын орындау міндетін жүктейді және оны "Заңдарға қамқорлық жасау туралы ереже" немесе "Адал орындалу ережесі" деп атайды. Бұл ереже президенттің заңның мақсатына келіспеген жағдайда да, оны адал орындауын қамтамасыз етуге бағытталған. Солтүстік Каролина штатының ратификациялық конвенциясында сөз сөйлеген Уильям Маклейн "Заңдарға қамқорлық жасау ережесі" Конституцияның ең жақсы қағидаларының бірі екенін мәлімдеді. Жоғарғы Сот "Хамфридің орындаушысы АҚШ-қа қарсы" ісінде президенттен заңға бағынуды талап етеді және ол заңның орындалуын болдырмауы мүмкін деген кез келген пікірді жоққа шығарады. АҚШ Жоғарғы Соты президенттің заңды қалай орындайтынын түсіндірді: "Конституция Конгресс қабылдаған заңдарды кімнің орындау керектігін болжауға мүмкіндік бермейді; президент, Конституцияда айтылғандай, "Заңдардың адал орындалуын қамтамасыз етеді", II-бап, 3-тармақ, жеке өзі және ол тағайындаған лауазымды тұлғалар арқылы (Конгресс "Соттар" немесе "Ведомство басшылары" президенттік тағайындалғандармен бірге тағайындауға уәкілеттік берген төменгі лауазымды тұлғаларды қоспағанда), II-бап, 2-тармақ". Президент Конгресс оған заңды түрде жүктеген міндетті атқарушы биліктің мүшесіне кедергі келтіре алмайды. (Қараңыз: "Марбери және Мэдисон" (1803); және "Кендалл және АҚШ-тың іс-әрекеті. Стокстың" (1838).) Сондай-ақ, президент Конституцияға немесе заңды заңға қайшы келетін әрекет жасай алмайды. (Қараңыз: "Янгстаун Шит & Тьюб Ко. қарсы Сойер" (1952).) Соңында, президент конституциялық заңның орындалуын немесе белгілі бір қаражатты "тоқтатуды" қабылдамайды, өйткені бұл конституциялық вето немесе тоқтату құқығын асыру болар еді. Президенттің заңдарды "адал" орындау жауапкершілігі оған хабеас корпустың артықшылығын тоқтатуға құқық береді деп айтылған. Бірінші бапта артықшылық тек бүлік немесе басқыншылық кезінде ғана тоқтатылуы мүмкін екені көрсетілген, бірақ оны кім тоқтата алатынын нақтыламаған. Жоғарғы Сот Конгресс қажет деп тапса, артықшылықты тоқтатуға құқылы екенін шешті. Американдық Азамат соғысы кезінде президент Авраам Линкольн артықшылықты тоқтатты, бірақ қарсылыққа тап болғандықтан Конгресс тарапынан рұқсат алды. Содан бері хабеас корпустың артықшылығы тек Конгресс берген рұқсатпен ғана тоқтатылды, Мэри Сурратттың ісінен басқа, оның ісін президент Эндрю Джонсон президент Линкольнге жасалған қастандыққа қатысы бар деген күдікпен тоқтатты. "Миссисипи Джонсонға қарсы" ісінде Жоғарғы Сот сот билігі президентті заңдарды орындаудан тоқтатуға құқылы емес деп шешті. Бұл істе Жоғарғы Сот президент Эндрю Джонсонның конституцияға қайшы деп мәлімделген Қайта құру актілерін орындауына кедергі келтіретін тыйым салу туралы өтінішті қабылдаудан бас тартты. Сот "Конгресс – үкіметтің заң шығарушы бөлімі, президент – атқарушы бөлімі. Екеуінің де әрекеттерін сот тоқтата алмайды, бірақ олардың әрекеттері, орындалған жағдайда, тиісті жағдайларда сот қарауына жатады" деп тапты. Осылайша, соттар Конгресс заң қабылдауына кедергі келтіре алмайды, бірақ кейіннен оны конституцияға қайшы деп жоя алады. Осыған ұқсас құрылым атқарушы билікке де қатысты.

6-тармақ: Қызметкерлердің комиссиясы

Президент "Америка Құрама Штаттарының барлық офицерлеріне" тапсырма береді. Бұған әскери және дипломатиялық қызметтегі офицерлер кіреді. (I баптың 8-тарауына сәйкес штаттар "Мемлекеттік милиция офицерлерін тағайындау" құқығына ие.) Президенттің офицерлерді тағайындау өкілеттігі 1803 жылғы Марбери мен Мэдисон ісіне зор әсер етті, онда келе жатқан президент Джон Адамс, өзінің қызметінің соңғы күні сот жүйесіне көптеген тағайындамаларға қол қойды, ал келе жатқан Демократиялық-Республикалық президент Томас Джефферсон оны "[сот жүйесіне бекініп] отыру" ниетімен жасады деді. Алайда, Адамстың Мемлекеттік хатшысы барлық тағайындамаларды жеткізуге асықпады. Келе жатқан президент Джефферсон Адамсқа ашуланып, өзінің Мемлекеттік хатшысы Джеймс Мэдисонға қалған тағайындамаларды жеткізуден бас тартуды бұйырды. Уильям Марбери бұл мәселені Жоғарғы Сотқа жеткізді, онда тағайындамалардың жарамды екені және соттардың оларды жеткізуге бұйрық беру құқығы бар екені, сондай-ақ олар осыны істеуі керек еді (Америка Құрама Штаттарында сот қарауының қағидасын орнатып, шешім шығарды), бірақ мұндай істер бойынша бастапқы юрисдикцияны берген заң конституциялық емес деп танылып, бұйрықтарды беруден бас тартты.

4-бөлім: Импичмент

Президент, вице-президент және АҚШ-тың барлық мемлекеттік қызметкерлері, мемлекеттік сатып алу, парақорлық немесе өзге де ауыр қылмыстар мен құқық бұзушылықтар үшін импичмент және сотталу нәтижесінде қызметтен алынады. Конституция президентті, вице-президентті, кабинет мүшелерін және басқа да атқарушы органдардың қызметкерлерін, сондай-ақ судьяларды, оларды Өкілдер палатасы импичментке тарту арқылы, ал Сенат соттау арқылы қызметтен алуға мүмкіндік береді. Сенат кінәлі деп тапқан кез келген лауазым иесі дереу қызметтен босатылады, ал Президенттің Конституцияның ІІ бабына сәйкес тағайындау құқығын іс жүзінде кешірім беру ретінде пайдалануын болдырмау үшін Сенат қарапайым көпшілік дауыспен қызметтен алынған лауазым иесін АҚШ-тың кез келген болашақ лауазымын атқарудан мәңгілікке шеттетуге дауыс бере алады. Конституциялық құқық сарапшысы, сенатор Мэтью Карпентер, тұрақты түрде лауазымнан шеттету ережесі болмаса, импичменттің ешқандай мәні болмайтынын, себебі Президент импичментке ұшыраған қызметкерлерін «ертеңгісіне» қайтадан қызметке орналастыра алатынын хабарлады. Импичмент процесінде басқа жазалар салынбайды, бірақ сотталған тарап азаматтық және қылмыстық істер бойынша сотта жауапкершілікке тартылуы мүмкін.