Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сиу халқының мәдениетіндегі қасиетті клоунның түрі, Хопи мифологиясындағы әзілкештер.
Type of sacred clown in the culture of the Sioux peoples
the jesters in Hopi mythology
Хейока (heyókȟa, сондай-ақ "haokah", "heyokha" деп те жазылады) – Солтүстік Американың Ұлы жазықтарындағы сиу (лакота және дакота халқы) мәдениетіндегі қасиетті клоунның бір түрі. Хейока – қарама-қарсылыққа ұмтылатын, әзілкеш және сатирик, ол айналасындағы адамдардан өзгеше сөйлейді, қимылдайды және реакция жасайды. Батыстың найзағай құдайлары, Уакиньяң туралы көрініс көрген және қоғам тарапынан осылай танылған адамдар ғана хейоканың рәсімдік рөлін атқара алады. Лакотаның дәрігері, Қара Елік, өзін хейока деп сипаттап, бала кезінде найзағай құдайларынан көрініс алғанын айтқан.
The heyoka (heyókȟa, also spelled "haokah," "heyokha") is a kind of sacred clown in the culture of the Sioux (Lakota and Dakota people) of the Great Plains of North America. The heyoka is a contrarian, jester, and satirist, who speaks, moves and reacts in an opposite fashion to the people around them. Only those having visions of the thunder beings of the west, the Wakíŋyaŋ, and who are recognized as such by the community, can take on the ceremonial role of the heyoka. The Lakota medicine man, Black Elk, described himself as a heyoka, saying he had been visited as a child by the thunder beings.
Әлеуметтік рөл
Хейокалар жоғарыда және төменде, немесе тірілердің орнына өлілердің иесі деп есептеледі. Бұл олардың басқалардан өзгеше әрекет ететінін көрсетеді. Мысалы, егер азық-түлік тапшы болса, хейока тоқ екеніне шағымдануы мүмкін; қатты ыстықта суықтан дірілдеп, қолғап киіп, қалың жамылғымен жабынады. Сол сияқты, суық болғанда, ол жалаңаш жүріп, ауа райының тым ыстық екеніне шағымдануы мүмкін. Бірегей мысалы – «Тікелей түзетуші» деп аталатын әйгілі қасиетті клоун.
The Heyókȟa is thought of as being in charge of above and below, or are more in charge of the dead, instead of the living. This manifests by their doing not always everything like the others. For example, if food is scarce, a heyókȟa may sit around and complain about how full he is; during a baking hot heat wave, a heyókȟa might shiver with cold and put on gloves and cover himself with a thick blanket. Similarly, when it is freezing he might wander around naked, complaining that it is too hot. A unique example is the famous heyókȟa sacred clown called "the Straighten Outer":
Хейока киелі жандардың көптеген қырларын символдайды және бейнелейді, олар – Вакинян. Оның сатирасы ойын арқылы маңызды сұрақтарды көтеріп, қиын мәселелерді талқылайды, басқалар айтуға қорқатын нәрселерді айтады. Олардың мінез-құлқы Дзен коандары сияқты сұрақтар туғызады. Оқырман қатаршылар жолдар арасындағы мәнді түсініп, әдетте ойланбайтын нәрселер туралы ойлауға немесе жағдайға басқаша қарауға мүмкіндік алады. Негізінен, хейока бір уақытта айна және ұстаз болып табылады, өзгелерді айнаға алу үшін экстремалды мінез-құлықты қолданады және оларды өз күмәндерін, қорқыныштарын, жек көрулерін және әлсіздіктерін зерделеуге мәжбүр етеді. Хейока эмоционалдық ауыртпалықты жеңілдете алады, мұндай күш ұят сезімінен туындайды. Олар өміріндегі ұятты оқиғалар туралы ән айтады, тамақ сұрайды және клоун сияқты өмір сүреді. Олар қайғылы жағдайларда күлкі оятып, адамдар өздерін тым қауіпсіз сезінгенде немесе өздерін өте күшті деп ойлағанда қорқыныш пен хаосты тудырады, осылайша оларды тым маңызды санаудан немесе өздерінен артық күшті екендеріне сенеуден сақтайды. Сонымен қатар, қасиетті клоундар тайпалық кодекс қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Қоғамдық шектеулерге бағынбағандықтан, хейока мәдени табуларды еркін бұзуға және қалыптасқан әдет-ғұрыптарды сынауға қабілетті. Бірақ парадоксалды түрде, осы нормалар мен табуларды бұзу арқылы, олар этикалық және моральдық мінез-құлық үшін қабылданған шекараларды, ережелерді және қоғамдық нұсқауларды анықтауға көмектеседі. Олар ғана сезімтал тақырыптар бойынша «Неге?» деп сұрай алады, сатираны арнайы мамандар мен қасиетті білімді тасымалдаушыларға немесе билік және құқыққа ие адамдарға қарсы сұрақтар қою үшін пайдаланады. Лакота мифологиясында Хейока – күн күркірі мен найзағайдың рухы. Ол желді барабанды соғу үшін таяқ ретінде пайдаланады деп есептеледі. Оның сезімдері қалыптыдан кері бейнеленеді: ол қайғылы кезде күледі, қуанышты кезде жылайды, суық оны терлетеді, ал ыстық дірілдетеді. Суреттерде ол екі мүйізді болып бейнеленеді, бұл оны аңшылық рухы ретінде көрсетеді. Кейбір көріп тұруларда ол қар құсы, қарға, жылқы, ит, түнгі соқа, бақа немесе құс құты түрінде пайда болды.
The heyókȟa symbolizes and portrays many aspects of the sacred beings, the Wakíŋyaŋ. His satire presents important questions by fooling around. They ask difficult questions, and say things others are too afraid to say. Their behavior poses questions, as do Zen koans. By reading between the lines, the audience is able to think about things not usually thought about, or to look at things differently. Principally, the heyókȟa functions both as a mirror and teacher at the same time, using extreme behaviors to mirror others, and forcing them to examine their own doubts, fears, hatreds, and weaknesses. Heyókȟa have the power to heal emotional pain; such power comes from the experience of shame—they sing of shameful events in their lives, beg for food, and live as clowns. They provoke laughter in distressing situations of despair, and provoke fear and chaos when people feel complacent and overly secure, to keep them from taking themselves too seriously or believing they are more powerful than they are. In addition, sacred clowns serve an important role in shaping tribal codes. Unbound by societal constraints, heyókȟa are able to violate cultural taboos freely and thus critique established customs. Paradoxically, however, by violating these norms and taboos, they help to define the accepted boundaries, rules, and societal guidelines for ethical and moral behavior. They are the only ones who can ask "Why?" about sensitive topics; they use satire to question the specialists and carriers of sacred knowledge or those in positions of power and authority. In Lakota mythology, Heyókȟa is also a spirit of thunder and lightning. He is said to use the wind as sticks to beat the drum of thunder. His emotions are portrayed opposite the norm; he laughs when he is sad and cries when he is happy, cold makes him sweat and heat makes him shiver. In art, he is depicted as having two horns, which marks him as a hunting spirit. In some visions, he also appeared as a snow bird, a swallow, a horse, a dog, a night hawk, a frog, or a dragonfly.
Танымал мәдениетте
2013 жылы Чикаго қаласындағы Half Acre сыра зауыты Heyoka IPA деп аталатын сыраны шығарды, ол олардың ең танымал сыраларының біріне айналды. 2014 жылдың қазан айында Ұлы американдық сыра фестивалінде ол күміс медаль жеңіп алды. Американдық үнділер қозғалысының мүшелері мен басқа да жергілікті американдық белсенділер пивке лакота руханиятындағы қасиетті тұлғаның атын қою – мәдени ұрлық екенін айтты. Half Acre сырасын Senita деп қайта атады (мүмкін, бұрынғы Heyoka сыра банкасында бейнеленген Американың оңтүстік-батысында өсетін Senita кактусының құрметіне).
In 2013, Half Acre brewery in Chicago, Illinois, released what they called Heyoka IPA, which became one of their signature beers. It won a silver medal at the Great American Beer Festival in October 2014. Members of the American Indian Movement and other Native American activists argued that giving the name of a sacred figure in Lakota spirituality to a beer constituted cultural appropriation. Half Acre renamed their beer Senita (perhaps after the Senita cactus found in the American Southwest that is depicted on the former Heyoka beer can).