Кіріспе

1958 жылғы британдық Шейла Дилейнидің "Ауыздағы бал" пьесасы – британдық драматург Шейла Дилейнидің 19 жасында жазған тұңғыш пьесасы. Ол 1961 жылы сол атпен сыйлыққа ие болған фильмге бейімделді. Солтүстік-Батыс Англиядағы Салфорд қаласында өтетін оқиғасында жұмысшы топтың оқушысы Джо мен оның анасы Хеленнің тағдыры баяндалады. Хелен, Питер атты жас, сәнді, бай жігітпен қарым-қатынас бастағаннан кейін Джоны жаңа пәтерде жалғыз қалдырады. Осы уақытта ақ нәсілді Джо, қара теңізші Джиммимен романтикалық қарым-қатынасқа түседі. Өзі 15 жаста болғанымен, ол Джиммиге 18-ге жуық екенін және ата-анасының рұқсатынсыз үйленуге жетілгенін айтады. Джимми оған үйлену ұсынады, бірақ кейін теңізге кетеді, Джо жүкті және жалғыз қалады. Ол өзінің гей досы Джеффримен бірге тұрады, ол оған асырап алушы ата ролін атқарады. Хелен сүйіктісін тастап қайтып келеді, соның салдарынан Джоның жаңа үйінің болашағы күмәнді болады. "Ауыздағы бал" алғашқыда роман ретінде жазылу жоспарланған, бірақ Дилейни оны пьесаға айналдырды, себебі ол британдық театрды жаңаруға және қоғамдағы шешілмей келген мәселелерді көтеріп, талқылауға үміттенді. Пьесаны Джоан Литтлвудтың Театр шеберханасы қойды және 1958 жылдың 27 мамырында Лондондағы социалистік "Theatre Royal Stratford East" театрында тұңғыш рет көрсетілді. Басты рөлдерде Франсис Кука (Джо) және Эвис Баннадж (оның анасы) ойнады. Кейін 1959 жылдың 10 ақпанында қойылым Вест-Эндтегі "Wyndham's Theatre" театрына көшті. "Ауыздағы бал" ХХ ғасырдің ортасындағы Британиядағы әлеуметтік топтар, нәсіл, сексуалдық келісімнің жасы, гендер, сексуалдық бағдары және заңды емес туу туралы мәселелерді көтеріп, сынға алады. Ол британдық театрды сол кезде революциялаған "kitchen sink" пьесаларының бірі ретінде танылды.

1-ші акті

Бірінші сахнада Хелен мен оның жасөспірім қызы Джо шатырлы пәтерге көшіп келеді. Бірнеше минуттан кейін көрермендер олардың аз ақшалары бар екенін біледі, олар Хеленнің азғын табыстарынан өмір сүреді. Хелен тұрақты ішеді, ал оның Джомен қарым-қатынасы қарама-қайшылықты және екіжақты өзара тәуелді. Олар қоныстанған кезде, Хеленнің Джоның кейбір суреттеріне таңғалуы Джоның таланты мен түпнұсқалығын көрсетеді, сонымен қатар Хеленнің қызы туралы қызығушылығы мен білімі жоқ екенін көрсетеді. Джо өнер мектебінде оқуды қабылдамайды, ол Хеленді бір мектептен екіншісіне ауыстырып, оқуын үнемі тоқтатқан үшін кінәлайды. Джо енді тек мектепті тастап, өз ақшасын табуды қалайды, сонда ол Хеленнен қашып кетеді. Осы әңгімеден кейін Питер (Хеленнің кіші жігіті) кіреді. Джо Хеленнің онан қашу үшін осында көшіп келгенін болжайды, бірақ көрерменге оның себебін ешқашан айтпайды. Питер Хеленнің қызымен кездескенше, оның қанша жаста екенін білген жоқ. Соған қарамастан ол Хеленге тұрмысқа шығуын сұрайды, алдымен жартылай әзіл-сықақпен, содан кейін аздап не көп жағдайда шын мәнінде. Келесі сахнада Джо қара жігітімен бірге үйіне барады. Бірте-бірте, жартылай маңызды диалог барысында ол қызға үйленуге ұсыныс жасайды, қыз келіседі, бірақ ол әскери-теңіз флотында және олар үйленер алдында алты ай бойы өз кемесінде болады. Ол Джоға Хеленнен жасыру үшін киімінің астына шағатын сақина береді. Джо оған мектепті тастап, барда жарты күн жұмыс істейтінін айтады. Пәтерде Хелен Джоға Питермен үйленетінін айтады. Петір кіргенде, үш елші әңгімелеседі. Джо мен Хеленнің бір-біріне шабуыл жасауының орнына, күрделі үлгі пайда болады: Джо басқаларға шабуыл жасайды, басқалар Джоға шабуыл жасайды, ал Хелен Питер мен Джоға шабуыл жасайды. Джо Хеленнің Питермен үйленетінін ойлап, шынымен де ренжіген, бірақ оны қарсы алуға тырысып, оны ренжітеді және әшкерелейді. Хелен мен Питер оны Рождествода жалғыз қалдырғаннан кейін Джо жылайды, ал оны жігіті жұбатады. Ол оны Рождествода қалуға шақырады, бірақ оны енді ешқашан көрмейді деп сезінеді. Оқиға Рождестводан кейінгі күні Хеленнің үйлену тойына ауысады. Джо тұмаумен ауырып, тойға бара алмайды. Пижама киген Хелен мойнындағы сақинаны көріп, шындықты біледі. Ол Джоны жас күйеуге шығуды ойлағаны үшін қатты сөгіп, қызы үшін шынайы сезім мен қамқорлықтың кездейсоқ жарылыстарының бірі. Джоның өзінің шынайы әкесі туралы сұрағына Хелен өзінің "пуританға" тұрмысқа шыққандығын және жыныстық ләззат алу үшін басқа жаққа бару керектігін түсіндіреді. Осылайша ол Жоның әкесімен алғашқы жыныстық қатынасқа түсті, ол "өте ақылды адам емес", "біраз артта қалған". Содан соң ол үйлену тойына асығады.

2-ші акті

Бірнеше айдан кейін Джо сол бір жайсыз пәтерде жалғыз тұрады. Ол күндіз аяқ киім дүкенінде, ал кешке барда жұмыс істейді. Ол жүкті, бірақ жігіті әлі қайтып келген жоқ. Ол көркемсурет студенті Джефпен бірге ойын-сауық жәрмеңкесінен пәтерге оралады, ол бұрынғы үйінен шығарылған болуы мүмкін, өйткені үй иесі оның гей екеніне күдікті. Джо оның жыныстық қатынасы туралы сезімсіз сұрақтар қойып, оны ренжітеді, ал ол өз кезегінде оның суреттерін қатал сынға алады. Ол кешірім сұрап, күйеуінен төсекте ұйықтап қалуын сұрайды. Ол Джоның жағдайына шын көңілден көңіл бөледі, әрі екеуі бір-біріне достық қарым-қатынас дамытады. Кейіннен Джоның жүктілігіне ашуланып, күйзеліп жатқанын көреді, ал Джефф оны сабырмен жұбатады. Содан кейін ол қызды құшақтап, оған үйленуге ұсыныс жасайды. Джо оған ұнаса да, үйленбейді дейді. Ол оған жыныстық қатынас жасайды, ол оны танымайды, "біздің арамызда махаббат некелеспейтінін" растайды. Осы кезде Хелен кіреді. Оған бұл фактіні Джодан жасыруды қалайтын Джефф хабарласты. Алайда Джо бұған күмән келтіреді, ол Хелен мен Джеффке ашулы. Ол екеуінің арасына араласуға тырысады, бірақ әр жолы бірінің не екіншісінің, не екеуінің де жаулығынан қалады. Хелен Жоға ақша ұсынған кезде, Питер ішімдік ішіп кіріп, ақшаны және Хеленнің Жоға үй ұсынғанын қайтарып алады. Ол Еленмен бірге келуге мәжбүр болады, бірақ бір сәт ойланса, ол оның соңынан жүгіреді. Келесі сахнада сәби кез келген сәтте туады. Джо мен Джеф бақытты болып көрінеді. Ол Хеленнің Джоның әкесі туралы қате ойлағанын немесе оның ақыл-ойының кемшіліктерін арттырып айтқандығын айтады. Джефф Джоға сәбиді ұстап тұруды үйренуге арналған қуыршақ сатып алды, бірақ Джо оны жерге лақтырады, өйткені ол дұрыс емес түс: Джо оның сәбиі әкесі сияқты қара болады деп санайды. Оның сәбиге, аналық пен әйелдікке қарсы сәттiк ашуы қысқа уақытқа созылады, ал ол мен Джефф шай ішуде, Хелен барлық жүгімен кіреді. Ол Петерге үйден қуып шығып, енді қызымен бірге тұруға ниеттеніп отыр. Ол Джеффтен құтылу үшін оған қатыгездікпен қарайды, ал Джоны кеңестер мен сыйлықтармен қаптады. Джо Джефті қорғайды, бірақ ол ұйықтап жатқанда Джеф кетпекші болады, өйткені Хелен шешті және ол Джоның олардың арасына тартылуын қаламайды. Джо оянып, Хелен Джеффтың сыртта дүкенде жүргенін айтады. Оның анасы сәбидің қара түсте болатынын білгенде, ол өз батылын жоғалтады және Джоның босану ауыруы басталғанға қарамастан, ішімдікке жүгіреді. Жалғыз қалған Джо Джеффтің әнін ырғақтап, өзін жұбатады, бірақ оның шынымен кеткенін түсінбейді.

BBC Schools Productions телеарнасының түсірілімдері

1970 жыл. Диана Дорс Хелен рөлінде, Барри Фостер Питер рөлінде. 1984 жыл. Джейн Фриман Хелен рөлінде, Питер Иган Питер рөлінде және Сара Шугарман Джо рөлінде.

Қабылдау

Бастапқы қойылым туралы жазған Милтон Шульман «Evening Standard» газетінде пьесаны жасөспірім және сенімсіз деп бағалап, ал басқалары автордың жасына қатысты осыған ұқсас сын айтты. «Daily Mail» газеті оның дәмі бал емес, «оқулықтар мен апельсин джемi» секілді екенін жазды. Алайда Кеннет Тинан «Делани ханым сахнаға нағыз адамдарды шығарып келеді, олар әзілдесіп, жарықтанады, таласады және, әрі қарай, оларға өмірге деген құштарлық сыйлағандықтан, тірі қалады» деп жазды. Ал Линдси Андерсон «Encore» журналында пьесаны «толыққанды, қуатты жаңалық» деп атап, «Уэст-Эндтің орташа, орта таптық бос кеңістігінен шынайы қашқындықты» ұсынады деді. «A Taste of Honey» пьесасының көрнекі фондық бөлігі ретінде Делани 1960 жылдың 26 қыркүйегінде BBC телеарнасының «Monitor» бағдарламасы үшін Кен Расселдің режиссерлігімен Салфордтағы өмір туралы деректі фильм түсірді.

Халыққа танымал сілтемелер

Бұл пьесаны The Smiths тобының мүшесі Моррисси жоғары бағалады, ол Деланидің суретін Louder Than Bombs альбомының обложкасында пайдаланды. Шелах Деланидің суреті The Smiths тобының "Girlfriend in a Coma" синглінің обложкасында келеді. "This Night Has Opened My Eyes" атты Smiths тобының бұрынғы әні осы пьесаға негізделген және пьесаның соңында Джеффридің Джоға айтқан сөзінің қайталануын қамтиды: "Арман жоқ болды, бірақ бала нағыз". Морриссидің өлеңдеріне Деланиден алынған басқа да сөздер кірген, мысалы "қоңыр өзен" және "мен бақытты емеспін, мен де қайғылы емеспін", осы екі фразаны да басты кейіпкер Джо айтады. Басқа цитаталар мен цитатаға ұқсас сөздер The Smiths және Морриссидің көптеген әндерінде кездеседі. Акира Дон Thieving (2008) альбомының тайтл трегінде осы пьесаға сілтеме жасайды, онда ол мектептегі ағылшын тілі сабағында оны әдебиетке қызығу үшін оятқандай көрінеді. Ол Иэн Макьюэннің "Чесил жағалауында" романында басты кейіпкерлер көріп отырған фильм ретінде пайда болады.