Кіріспе

1982 жылы Майкл Фрэйн жазған пьеса. "Noises Off" – ағылшын драматургі Майкл Фрэйннің 1982 жылғы фарсы. Фрэйн бұл идеяны 1970 жылы Линн Редгрейвке арнап жазған "Біз екеуміз" атты фарс спектаклін көрер кезде ойлап тапты. Ол: "Көрерменнен қарағанда сахна сыртынан әлдеқайда күлкілірек болды, бір күні сахна сыртынан фарс жазуым керек деп ойладым", – деді. Алғашқы нұсқасы, "Exits" атты қысқа ғана бір актілік пьеса 1977 жылы жазылып, қойылды. Серіктесі Майкл Кодронның өтінішімен Фрэйн осы пьесаны "Noises Off" деп аталатын толыққанды пьесаға айналдырды. Атауы сахнадан тыс естілетін дыбыстарды көрсететін театрлық режиссерлік нұсқаудан алынған.

Дауыссыз кейіпкерлер

Ллойд Даллас: "Ешнәрсе жоқ" пьесасының режиссері. Жыртқыш, талапкер және сарказмды. Брук пен Поппи екеуімен де байланыста. Доти Отли: Орта жастағы тележұлдыз, пьесадағы ең басты рөлді ойнағанымен қатар, пьесаның негізгі инвесторларының бірі. Гарриден әлдеқайда кіші жігітпен кездесіп жүр. Гари Лежун: Пьесаның басты кейіпкері, диалог болмаса, бірде-бір сөйлемді аяқтауға шамасы жоқ, мықты актер. Ұдайы кекейтеді және сөйлемдерін "түсінесің бе?" деп аяқтайды. Дотимен кездесіп, қызғанышқа бейім. Брук Эштон: Лондондық жас, тәжірибесіз актриса. Сахнада да, сахна артында да ешкімге назар бөлмейді, кез келген тоқырау немесе шатаққа қарамастан, сценарий бойынша рөлін ойнай береді. Контактты линзаларын жиі жоғалтады, оларсыз көре алмайды. Ллойд, Поппи және Брук арасындағы махаббат үшбұрышының бір бөлігі. Фредерик (Фредди) Феллоуз: Зорлық-зомбылық пен қаннан қатты қорқады, олардың екеуі де оған мұрыннан қан шығарады. Жақсы ниетті, бірақ өзіне сенімсіз және ақыл-ойы кем. Белинда Блэр: Көңілді және есті, сенімді актриса және компанияның іс жүзіндегі бейбітшілігін сақтаушы. Әңгімеге құмар, кейде екі жүзділікке бой береді. Фреддиге қатты қамқорлық көрсетеді. Селсдон Моубрей: Қартайған, жартылай саңырау "шебер", ұзақ және көрнекті мансабы бар, сонымен қатар ішімдікке құмар. Репетиция кезінде көрінбесе, сахналық ұжым оны алкогольді ішімдік табудан бұрын іздеп табуы керек. Поппи Нортон Тейлор: Сахна менеджерінің көмекшісі және әйелдер рөлінің дублері. Эмоционалды, қозғыш және аса сезімтал. Ллойд, Поппи және Брук арасындағы махаббат үшбұрышының бір бөлігі және екінші актіде Ллойдтың баласына жүкті. Тим Оллгуд: Тым көп жұмыс істейтін және оңай ашуланғыш сахна менеджері, ол әдеттегі міндеттерімен қатар, орынбасар болуға, декорацияны жөндеуге және Ллойдтың тапсырмаларын орындауға тиіс.

"Нет на месте" пьесасының кейіпкерлері

Клэкетт ханым (Дотти): Бренттер үйінің кокнилік үй шаруасын жүргізетін қызметкер. Қонақжай, бірақ ақылы баяу және қимылы да баяу, көп сөйлейтін адам. Роджер Трамплемен (Гарри): Флавия мен Филиптің үйін жалға беруге тырысатын агент. Викки (Брук): Роджерді азғыруға тырысатын қыз (немесе Роджер Виккині азғыруға тырысатын қыз). Салық органында жұмыс істейді. Филип Брент (Фредди): Салық төлеуден қашу үшін әйелі Флавиямен бірге елден тысқары жерде тұрады және құпия сапармен келген. Флавия Брент (Белинда): Филип Бренттің әйелі. Ол сенімді, бірақ шаруашылық жұмыстарын істемейді. Ұры (Селсдон): Жетпістен асқан қарт адам, Бренттер үйіне еніп келеді. Шейх (Фредди): Үйді жалға алуға қызығушылық білдіреді.

Сюжет

Noises Off-тің үш актісінің әрқайсысында пьеса ішіндегі пьесаның бірінші актісі орындалады, ол "Нетто-он" деп аталатын секс-фарс. Noises Off-тің үш актісі де сценарийдің мазмұнында "Бірінші акт" деп аталады, бірақ сценарийдің өзінде олар әдеттегідей нөмірленеді. Noises Off бағдарламасында автордың Nothing On-ның Уэстон-супер-Мәрдегі қойылымына арналған толық бағдарламасы болады, оған сардиндерге арналған пародиалық жарнамалар және шын мәнінде пайда болмайтын құпия реквизиттерді (мысалы, стетоскоп, ауруханаға арналған арба және тізгіш) ұсынғандарға алғыс айтылады. "Нетто-он" пьесасының екінші актісінің соңынан басқа ештеңе көрінбейді. "Нетто-он" – жас қыздардың іш киімдерімен жүгіріп, қарттардың шалбарын түсіріп, көптеген есіктердің үнемі ашылып-жабылып тұратын фарс жанры. Ол "ұлы 16 ғасырдағы посет диірменінде" орналасқан, қазіргі иелері оны жаңғыртқан және олар шетелде болғанда жалға беруге болады; ойдан шығарылған драматургтің аты Робин Хаусменгер. Бірінші акт Уэстон-супер-Мәрдегі (құрылтай) Гранд Театрда техникалық репетиция кезінде өтеді. Түн ортасы, алғашқы қойылымға бір күн қалғанда актерлер дайын емес. Кірулер мен шығулар, қате белгілер, ұмытылған сөздер және бірнеше тарелка сардиндер сияқты қиын реквизиттер олардың режиссері Ллойдты қойылым барысында бірнеше рет ашуға жетелейді. Екінші акт бір айдан кейін Лайнның астындағы Аштондағы Король Театрында ортаңғы сеансты көрсетеді. (1891 жылы Фрэнк Матчем жобалаған, Лайнның басқаруындағы Король Театры, Аштон 1963 жылы бұзылды.) Бұл актте пьеса сахна артынан көрсетіледі, актерлер арасындағы қарым-қатынастың нашарлауын көрсетеді. Романтикалық бәсекелестік, махаббат даулары және жеке жанжалдар сахнадан тыс жағдайларға, сахнадағы хаосқа және кейде өрт сөндіру балтасымен шабуылға әкеледі. Үшінші акт он апталық қойылымның соңына жақын Стоктон-он-Тис қаласындағы (құрылтай) Муниципальді Театрдағы қойылымды бейнелейді. Актерлер арасындағы қарым-қатынас нашарлап, декорациялар бұзылып, реквизиттер дұрыс қолға түспей, еденге түсіп, кедергі келтіреді. Актерлер кез келген құнымен үдемелі хаосты жасыруға тырысады, бірақ көп ұзамай сюжетті толығымен тастап, көбірек үйлесімді кейіпкерлер қандай да бір нәтижеге жету үшін импровизациялауға мәжбүр болады. Комедияның көп бөлігі әр нұсқадағы ұсақ өзгерістерден туындайды, өйткені кейіпкерлердің кемшіліктері сахнадан тыс өзара әрекеттесу арқылы сахнадағы қойылымды әлсіретеді, осының нәтижесінде көптеген күлкілі жағдайлар туындайды. Актерлердің сахнадағы және сахнадан тыс мінездері арасындағы контраст та комикалық диссонанстың көзі болып табылады.

Өндіріс тарихы

Бұл спектакльдің премьерасы 1982 жылы Лондонның Хаммерсмит қаласындағы Лирик театрында өтті. Режиссері Майкл Блейкмор, ал рөлдерді Патрисия Рутледж, Пол Эддингтон және Никки Хенсон сомдады. Қойылым керемет сынға ілікті және көп ұзамай Вест-Эндтегі Савой театрына көшірілді, онда 1987 жылға дейін бес түрлі актерлік құраммен көрсетілді. Спектакль «Ең үздік комедия» номинациясы бойынша «Evening Standard» сыйлығын жеңіп алды. 1983 жылдың 11 желтоқсанында Блейкмор режиссерлік еткен және Дороти Лаудон, Виктор Гарбер, Брайан Мюррей, Джим Пиддок, Дебора Раш, Дуглас Сил және Эми Райт ойнаған қойылым Бродвейдегі Брукс Аткинсон театрында ашылды, онда 553 рет көрсетілді. Ол «Үздік пьеса» және Блейкмор, Раш және Сил үшін «Тони» сыйлығына ұсынылды, сондай-ақ «Үздік ансамбль» үшін «Драма Деск» сыйлығын жеңіп алды. «Noises Off» Атлантиканың екі жағындағы кәсіби және қоғамдық театрлардың репертуарының тұрақты бөлігіне айналды. 2000 жылдың 5 қазанында Лондонның Ұлттық театры Джереми Самстың режиссерлігімен Патриция Ходж, Питер Иган және Аден Гиллетт ойнаған қайта қойылымды ұйымдастырды. Бұл қойылым екі жыл бойы сахнада тұрды. Самстың қойылымы 2001 жылдың 1 қарашасында Пэтти ЛуПон, Питер Галлахер, Фейт Принс, Т. Р. Найт және Кэти Финнеран қатысқан Бродвейдегі Брукс Аткинсон театрына көшірілді. Бұл қойылым «Тони» және «Драма Деск» сыйлықтарына «Ойындардың ең үздік қайта қойылымы» номинациясына ұсынылды, ал Финнеран екі сыйлықтың да «Ең үздік әйел актрисасы» атағын жеңіп алды. Фрэн пьесаны жылдар бойы бірнеше рет қайта жазды. Соңғы түзету 2000 жылы Джереми Самстың өтініші бойынша жасалды. 1982 және 2000 жылдарғы нұсқалар арасында көптеген айырмашылықтар бар. Жаңа эпизодтар қосылды (мысалы, үшінші актінің кіріспесі, онда компанияның сахналық менеджері Тим және сахналық менеджердің көмекшісі Поппи бірдей уақытта кешірім сұрайды – біріншісі перде алдында, екіншісі үн жүйесі арқылы – қойылымның кешігуі үшін). Басқа эпизодтар өзгертілді немесе толығымен жойылды. Пьесаның уақытын көрсететін сілтемелер (мысалы, миссис Клэкеттің Бренттердің түсті теледидары бар екенін айтуы) жойылды немесе қайта жазылды. Лондондық қойылым 2011 жылдың 3 желтоқсанынан 2012 жылдың 10 наурызына дейін Олд Вик театрында Линдсей Познердің режиссерлігімен Джонатан Кой, Дженни Ди, Роберт Гленстер, Джейми Гловер, Селия Имри, Карл Джонсон, Айслинг Лофтус, Эми Натталл және Пол Реди қатысқан. Бұл қойылым 2012 жылдың 24 наурызынан 30 маусымына дейін Вест-Эндтегі Новелло театрына көшірілді, содан кейін басқа актерлік құраммен Ұлыбритания мен Ирландия бойынша гастрольдік сапарға шықты. Роундабут Театр Компаниясы ұйымдастырған Бродвейдегі қайта қойылым 2015 жылдың 17 желтоқсанында American Airlines Театрында алдын ала көрсетілімдермен басталды және 2016 жылдың 14 қаңтарында ашылды. Рөлдерді Андреа Мартин (Дотти Отли), Меган Хилти (Брук Эштон), Кэмпбелл Скотт (Ллойд Даллас), Джереми Шамос (Фредерик Феллоуз), Дэвид Фурр (Гарри Лежюн), Роб МакКлюр (Тим Олгуд), Дэниел Дэвис (Селсдон Моубрей), Кейт Дженнингс Грант (Белинда Блэр) және Трейси Чимо (Поппи Нортон Тейлор) сомдады. Қайта қойылым 2016 жылдың 13 наурызына дейін шектеулі уақытқа жоспарланған, бірақ көп сұранысқа байланысты бір аптаға ұзартылды. Бұл қойылым 2016 жылғы «Тони» сыйлығына «Ойындардың ең үздік қайта қойылымы», Мартин мен Хилти «Ең үздік әйел актриса», Фурр «Ең үздік ер актер» және «Ең үздік костюм дизайны» номинацияларына ұсынылды. Австралиялық қойылым Квинсленд өнер орталығында Квинсленд театры компаниясының 2017 жылғы маусымының бөлігі ретінде үш апта бойы көрсетілді. QTC-мен маусымнан кейін шоу Playhouse театрына көшірілді, онда ол 8 шілдеден 12 тамызға дейін Мельбурн театры компаниясымен бірлесіп көрсетілді. Австралияда 1982 жылдан 2017 жылға дейін пьеса көптеген жерлерде бірнеше рет қойылды. Пьеса 2019 жылдың 27 маусымынан 3 тамызына дейін Джереми Херриннің режиссерлігімен Хаммерсмит Лирик театрына қайта оралды. Рөлдерді Лоис Чимба, Джонатан Каллен, Дебра Гиллетт, Эми Морган, Ени Окоронкво, Ллойд Оуэн, Дэниел Ригби, Саймон Роуз және Мира Сайал сомдады. Бұл қойылым Лондонның Вест-Эндегі Гаррик театрына көшірілді, онда Гиллет, Каллен, Морган, Чимба және Окоронкво рөлдерін Сара Хадланд, Ричард Хендерс, Лиза МакГриллис, Анджли Мохиндра және Адриан Ричардс алмастырды. Линдсей Познердің режиссерлігімен 40 жылдығына арналған қойылым 2023 жылдың қаңтар-наурыз айларында Лондондағы Феникс театрында (2022 жылдың күзінде Ұлыбритания бойынша қысқаша гастрольдік сапардан кейін) өтті. Басты рөлдерді Фелисити Кендал, Мэтью Келли, Трейси Энн Оберман, Александр Хансон, Саша Фрост, Джозеф Миллсон, Джонатан Кой, Пептер Лункусе және Хьюберт Бертон сомдады. Бұл қойылым 2023 жылдың қыркүйегінен бастап Бирмингем Реп театрында Келли, Лиза Годдард, Саймон Шепард, Дэн Фреденбург, Лиза Амбалаванар, Нихита Леслер, Саймон Коутс, Люси Робинсон және Дэниел Рейнфорд қатысқан Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарына шықты. Бұл қойылым 2023 жылдың қыркүйегінен желтоқсанына дейін Кендал, Кой және Хансонның қатысуымен, сондай-ақ Мэтью Хорн, Тамзин Оутвейт, Оскар Баттерхэм және Джеймс Флиттің қосылуымен Лондонның Theatre Royal Haymarket театрында қайтадан көрсетіледі.

Белгілі құймалар

Роль
Вест-Энд
Бродвей
Бірінші Вест-Энд қайта жаңғыртуы
Бірінші Бродвей қайта жаңғыртуы
Екінші Лондон қайта жаңғыртуы
Екінші Бродвей қайта жаңғыртуы
Үшінші Вест-Энд қайта жаңғыртуы
Төртінші Вест-Энд қайта жаңғыртуы
Бесінші Вест-Энд қайта жаңғыртуы
1982
1983
2001
2011
2016
2019
2023
2023
Ллойд Даллас
Пол Эддингтон
Брайан Мюррей
Питер Эган
Питер Галлахер
Роберт Гленстер
Кэмпбелл Скотт
Ллойд Оуэн
Александр Хансон
Александр Хансон
Дотти Отли
Патрисия Рутледж
Дороти Лаудон
Патрисия Ходж
Патти Лупон
Селия Имри
Андреа Мартин
Мира Сьял
Фелисити Кендал
Фелисити Кендал
Гарри Лежун
Никки Хенсон
Виктор Гарбер
Аден Гиллетт
Томас Маккарти
Джейми Гловер
Дэвид Фурр
Даниэль Ригби
Джозеф Миллсон
Мэтью Хорн
Брук Эштон
Ровена Робертс
Дебора Раш
Натали Уолтер
Кэти Финнеран
Эми Натталл
Меган Хилти
Лиза Макгриллис
Саша Фрост
Саша Фрост
Фредди Фэллоус
Тони Мэттьюс
Паxton Уайтхед
Джефф Роул
Эдвард Хибберт
Джонатан Кой
Джереми Шамос
Ричард Хендерс
Джонатан Кой
Джонатан Кой
Белинда Блэр
Джан Уотерс
Линда Торсон
Сьюзи Блейк
Фейт Принс
Джейни Ди
Кейт Дженнингс Грант
Сара Хэдланд
Трейси Энн Оберман
Тэмзин Оутвейт
Селсдон Моубрей
Майкл Элдридж
Дуглас Сил
Кристофер Бенджамин
Ричард Истон
Карл Джонсон
Даниэль Дэвис
Саймон Раус
Мэтью Келли
Джеймс Флит
Поппи Нортон Тейлор
Ивонн Антбробус
Эми Райт
Селина Гриффитс
Робин Вайгерт
Эйслинг Лофтус
Трейси Чимо
Анджли Мохиндра
Пептер Лункус
Пептер Лункус
Тим Олгуд
Роджер Ллойд Пэк
Джим Пиддок
Пол Торнли
Т. Р. Найт
Пол Реди
Роб МакКлюр
Адриан Ричардс
Хуберт Бертон
Оскар Баттерхэм

Вест-Энд 1982:

Ллойд: Пол Хехт. Дотти: Кэрол Шелли. Фредди: Патрик Хорган. Белинда: Концетта Томей. Селсдон: Джордж Холл. Тим: Кристиан Клеменсон.

2001 жылғы алғашқы Вест-Энд қайта жаңғыруы

Ллойд: Лей Лоусон. Дотти: Джейн Кертин. Гарри: Пол Фицджеральд. Брук: Кали Роша. Белинда: Кейтлин Хопкинс.

Фильмге бейімделу

1992 жылы Марти Каплан пьесаны экранға бейімдеді. Питер Богданович режиссерлік еткен және Кэрол Бернетт, Майкл Кейн, Кристофер Рив, Джон Риттер, Николетт Шеридан, Денхолм Эллиотт, Джули Хагерти, Марк Линн Бейкер және Марилу Хеннер қатысқан фильмге сыншылар арасында әртүрлі пікірлер болды. Көптеген сыншылар бұл туындының театрлық сипаты экранға көшіру үшін тым күшті екенін айтты. Фрэнк Рич бұрын оны "өмірімде жазылған ең күлкілі пьеса" деп атаған еді, ал фильм туралы "ең нашар фильмдердің бірі" деп жазды.

Қабылдау

Noises Off пьесасы «ең күлкілі фарс» және «классикалық фарс» деп сипатталған. Ол үлкен ықпал етті, және мүмкін «Жұмыс істемейтін қойылым» сериясына шабыт берген болуы мүмкін. «The Guardian» және Крис Аддисон оның құрылымын жоғары бағалады.