Кіріспе

Пайерне (pajɛʁn) – Швейцарияның Во кантонындағы муниципалитет. Бұл қала Пайерн округінің орталығы болған, қазір Брой-Вулли округінің құрамына кіреді. Қаланың неміс тіліндегі Петерлинген атауы қолданылмайды.

Тарих

Пайерне маңындағы қоныстардың ең алғашқы іздері неолиттік заттар мен қола дәуірі қонысының іздерін қамтиды. Холштатт және Латен мәдениеттерінің жерлеу үйінділері де бар, соның ішінде Ле Буа де Роверекстен табылған алтын әшекейлер. Лес-Авентури ауданында кельттік көпір және рим дәуіріндегі жол болған. Қала қабырғасының ішінде де, сыртында да римдік ғимараттар, римдік зираттар және Публий Граций Патернның арнау жазуы табылды. Ерте орта ғасырларда Пайерне ауылы алғаш рет пайда болды. 587 жылы епископ Мариус Вилла Патерниакум мен ауылда Әулие Марияға арналған шағын шіркеу салдырды. Кейіннен шағын шіркеу приход шіркеуіне айналды. Қазіргі готикалық ғимарат 14 ғасырда римдік негіздердің үстіне салынған. 1990 жылдары жаңартылды. 10 ғасырда Клюнийлік Пайерн монастыры негізделді. 1033 жылы император Конрад II монастырь шіркеуінде Бургундия королі болып тажына отырды. Салынған аумақтың ішінде өнеркәсіптік ғимараттар 1,9%-ын, тұрғын үйлер мен ғимараттар 6,6%-ын, ал көлік инфрақұрылымы 11,0%-ын құрайды. Электрмен жабдықтау және сумен жабдықтау инфрақұрылымы, сондай-ақ басқа да арнайы дамыған аумақтар аумақтың 1,1%-ын, ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 2,8%-ын құрайды. Орманды жердің барлық аумағы тығыз орманмен жабылған. Егіс жерінің 52,2%-ы егін өсіруге, ал 6,7%-ы жайылымдарға пайдаланылады. Муниципалитеттегі барлық су ағын су болып табылады. Ол Пайерне қаласынан және Верс-шез-Перрин сияқты төрт кішкентай елді мекеннен тұрады.

Елтаңба

Қалалық гербтің сипаттамасы: күміс және қызыл түстерге бөлінген.

Демография

Пайерннің 2008 жылғы халық саны бойынша 32,0% шетелдік азаматтарды құрайды. Соңғы 10 жылда (1999–2009) халық саны 15,4% өсті. Бұл өсімнің 14,6% көші-қон есебінен, ал 1,7% туу және өлім көрсеткіштерінен туындады. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) француз тілінде сөйлейді (6 061 адам немесе 83,1%), екінші ең көп таралған тіл – португал тілі (339 адам немесе 4,6%), үшінші орында неміс тілі тұр (251 адам немесе 3,4%). 219 адам итальян тілінде, ал 1 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 2798 үйленбеген адам болды. 3517 адам үйленген, 583-і жесір, ал 396-сы ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 3271 жеке тұрғын үй тіркелді, орташа алғанда, әр үй шамамен 2,2 адамға арналған. 2000 жылы муниципалитетте 3862 пәтер болды. Ең көп кездесетін пәтерлер 3 бөлмелі (1306 дана). Сондай-ақ 268 бір бөлмелі және 716 бес және одан көп бөлмелі пәтерлер де бар. Осы пәтерлердің барлығының 3221-і (83,4%) тұрақты түрде пайдаланылады, 421-і (10,9%) маусымдық, ал 220-сы (5,7%) бос тұр.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Пайерн аббат шіркеуі мен бұрынғы монастырь ғимараттары, Ансьен Трибунал, Нотр-Дам швейцариялық реформаланған шіркеуі және Фонтан дю Баннере – ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасының объектілері болып тіркелген. Пайерннің ескі қаласының барлық бөлігі Швейцария мұрасы объектілерінің тізіміне енген.

Үкімет

Payerne әуежайы Швейцарияның Көлік қауіпсіздігін тексеру жөніндегі кеңесінің (бұрынғы Швейцарияның Апатты тергеу жөніндегі кеңесінің) әуедегі тергеу бөлімшесі орналасқан. Бұрын, 2011 жылы SAIB-ке қосылуға дейін, бұл Әуе апаттарын тергеу бюросының бас кеңсесі болған. Пайерне сонымен қатар Швейцария Әуе күштерінің ірі әуе базасының орналасқан жері.

Пайерн шұжығы

Пайерн шұжығы – аймақтық Бутефас немесе Во шұжығының (Saucisson vaudois) жергілікті түрі. Ол табиғи қабықшада суық түтінделген шошқа етінен жасалады және 19 ғасырдың ортасынан бері дәстүрлі тағам болып саналады. IGP қорғауындағы Во шұжығы (Saucisson Vaudois IGP) және ішінара AOC қорғауындағы Бутефас шұжығы Во немесе Фрибург ормандарында елік іздеген және жергілікті су ішкен шошқалардан дайындалады. Пайерн шұжығы қорғалған атауға ие болмаса да, шошқалар көбінесе сол аймақтан шығып, сол тағаммен қоректенеді. Пайерн шұжығының басқа жергілікті түрлерден басты айырмашылығы – оған шарап немесе басқа спирттік ішімдіктерден қалған шөміш және пісірілген, ұсақталған шұжық немесе шошқа терісі қосылады.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия SVP болды, ол дауыстардың 27,72%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: СП (22,86%), ФДП (22,74%) және ЛПС партиясы (9,05%). Федералды сайлауда барлығы 1790 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 40,0% болды.

Экономика

2010 жылы Пайерннің жұмыссыздық деңгейі 7,5% құрады. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 113 адам жұмыс істеді және осы секторда 39-ға жуық кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 728 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 86 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 4270 адам жұмыс істеді, 389 кәсіпорын осы секторда қызмет етеді. 2000 жылы муниципалитетке 2512 жұмысшы келді, ал 1573 жұмысшы муниципалитеттен кетті. Муниципалитет жұмысшы күшінің таза импортеры болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға шаққанда 1,6 жұмысшы келеді. Жұмыс істейтін халықтың 9,3%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 61,6%-ы жеке көлікпен барады. Оқу жылында округ мектепке дейінгі білім беруге барлығы 155 баланы қабылдады, оның ішінде 83 бала (53,5%) мемлекеттік қолдауға ие болды. Кантонның бастауыш мектеп бағдарламасы оқушыларды төрт жыл бойы оқытуды талап етеді. Муниципалитеттегі бастауыш мектеп бағдарламасында 585 оқушы оқыды. Міндетті негізгі білім беру бағдарламасы алты жылға созылады және онда 500 оқушы білім алады. Сонымен қатар, үйде оқыған немесе басқа дәстүрлі емес мектепке барған 17 оқушы болды. Пайернде 1 мұражай бар – Әскери авиация мұражайы (Musée de l'aviation militaire). 2009 жылы мұражайды 8000 адам бақылады (алдыңғы жылдардағы орташа көрсеткіш 11008 болған). 2000 жылы Пайернедегі 332 оқушы басқа муниципалитеттен келген, ал 165 тұрғын муниципалитеттен тыс мектептерде оқыды. Пайерне және айналасының орта мектебі (Établissement secondaire de Payerne et Environs) Пайерне және жақын қалалардың орта мектеп оқушыларына қызмет көрсетеді. Онда 4 жеке ғимарат бар. Пайерне, Корсель және айналасының бастауыш мектебі (Établissement primaire de Payerne Corcelles et Environs) Пайерне және жақын қалалардың бастауыш сынып оқушыларына қызмет көрсетеді. Онда 6 жеке ғимарат бар, олардың бірі Корсель-пре-Пайернде, ал тағы біреуі Грандкурда орналасқан. Бұл орындарға бара алмайтын балаларға автобуспен көмектеседі.

Көлік

Муниципалитетте Палезио-Лисс және Фрибург-Ивердон бағыттарында темір жол станциясы бар. Ол тұрақты түрде , , және қалаларына қатынайды.