Кіріспе

Американдық романист Дэвид Лоеб Гудис (2 наурыз 1917 жыл - 7 қаңтар 1967 жыл) – нуар жанрындағы қысқа әңгімелер мен романдарын жазған американдық криминалдық әдебиет авторы. Филадельфияда туған Гудис кәсіби өмірінде сол қалада және Нью-Йорк пен Голливудта кезекпен тұрған. Сынаушы Денис Драбельдің сөзіне сәйкес, "оның [университет] біліміне қарамастан, этникалық тегінің (иудей) және темпераментінің арқасында ол шеттегілерге – жұмысшы тапқа, теріс айыпталғандарға, қашқындарға, қылмыскерлерге көңіл жасыған".

Ерте өмір

Гудис Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Уильям Гудис пен Молли Халперн Гудистің үлкен баласы ретінде дүниеге келді. Уильям Гудис 1882 жылы туған орыс еврей эмигранты, ол 1890 жылы анасымен бірге Америкаға келген. Дэвид Гудистің анасы Молли Халперн де Пенсильванияда орыс еврей эмигранттарының отбасында дүниеге келген. Филадельфияда Гудистің әкесі газет сату кәсіпорнының серіктесі болды, кейін Уильям Гудис компаниясы атымен тоқыма бизнесін бастады. 1920 жылы туған ағасы Жером үш жасында менингиттен қайтыс болды. 1922 жылы отбасында тағы бір бауырласы Герберт дүниеге келді. Гудис Саймон Гратц орта мектебінде оқыды және оқушылар өміріне белсенді қатысты, мектеп газетін редакциялады, оқушылар кеңесінің төрағасы болды, жеңіл атлетика және жүзу командаларының мүшесі ретінде спортпен айналысты. Ол сондай-ақ 1935 жылғы түлектердің алдында "Жастар бейбітшілікке қалай қарайды" деген тақырыпта сөз сөйлеп, курсты үздік бітіруші атағына ие болды. Университетте оқыған кезінде ол орта мектепте қызығған салаларын жалғастырып, дамытты, студенттік газетке жазушы және карикатурист ретінде үлес қосты. Осы кезеңде ол "Шұғыла" атты роман жазуға тырысқан деген ақпарат бар. Роман жарық көрмеді және оның бір данасы да табылған жоқ. Кейін Гудис: "Осы атау болашақты болжады. Соңында мен оны пешке лақтырып жібердім" деді. Гудис 1938 жылы Темпл университетін журналистика мамандығы бойынша бітірді.

Масса журналдары

Жарнама агенттігінде жұмыс істеген кезде Гудис өзінің алғашқы жарияланған романы "Көңілден қашу" ("Retreat from Oblivion") романын жазуға кірісті. 1939 жылы Даттон баспасынан шыққаннан кейін Гудис Нью-Йорк қаласына көшіп, "Battle Birds", "Daredevil Aces", "Dime Mystery", "Horror Stories", "Terror Tales" және "Western Tales" сияқты арзан басылымдар журналдары үшін бірнеше псевдонимдермен жазды, кейде күніне 10 000 сөзден астам жазатын. Өзінің атымен жарияланған алғашқы арзан басылым әңгімесі "Ақ құл патшасының әйелі" ("Mistress of the White Slave King") "Gangland Detective Stories" журналында (1939 жылдың қарашасы) жарық көрді. Кейбір деректерге сәйкес, ол бес жыл ішінде арзан басылымдар журналдары үшін 5 миллион сөз жазған. Оның шығармаларының көлемі алдыңғы буын өкілдері Дашиэлл Хэммет пен Реймонд Чандлердің шығармаларынан әлдеқайда көп болғанымен, олардың көп бөлігі ешқашан қайта басылмаған.

Радио және сценарийлер

1940 жылдары Гудис радиодағы сериалдарға сценарий жазды, оның ішінде «Хоп Харриган», «House of Mystery» және «Супермен» кірді. 1940 жылдардың басында жазған романдары баспагерлерден қабылданбады, бірақ 1942 жылы ол «Universal's Destination Unknown» фильмінің сценаристтерінің бірі ретінде Голливудта біраз уақыт өткізді. Оның үлкен жетістігі 1946 жылы «The Saturday Evening Post» журналында «Қараңғы жол» романы сериал түрінде жарияланғаннан кейін, ал Хамфри Богарт пен Лорен Баколл басты рөлдерде ойнаған «Уорнер Брос» студиясы оны экранға түсіргеннен кейін болды. Делмер Дейвс классикалық фильм-нуар деп есептелетін фильмді түсірді, ал 1946 жылғы қатты мұқабалы басылымның бірінші нұсқасы 800 доллардан астам бағаланады. Голливудқа келгеннен кейін Гудис «Warner Brothers» компаниясымен алты жылдық келісімшартқа қол қойды, ол сюжеттік желілермен және сценарийлермен айналысты. 1947 жылы Гудис Сомерсет Моэмнің «Хат» романының негізінде түсірілген «Әмансыз» фильмінің сценарийін жазды. Оның кейбір сценарийлері ешқашан экранға шықпады, мысалы, «Жоғалған адамдар туралы» және Реймонд Чандлердің «Көлдегі ханым» романының бейімделуі. Режиссер Делмер Дейвспен бірлесіп жұмыс істеп, ол «Up Till Now» фильмі үшін сценарийлік ұсыныс жасады, оны Дейвс «адамдарға өздеріне және олардың [американдық] тарихына көз жүгіртуге мүмкіндік береді» деп сипаттады. Бұл фильм де түсірілмеді, бірақ Гудис оның кейбір элементтерін 1954 жылғы «Көше бұрышындағы сары шашты қыз» романында пайдаланды. Гудис сонымен қатар 1957 жылы Пол Вендкос режиссерлік еткен «The Burglar» фильмінің сценарийін жазды, ол 1953 жылы «Lion Books» баспасында жарық көрген романының негізінде түсірілді. Бұл оның жеке авторлық сценарийінің киноға түсірілген жалғыз туындысы болды. Ол 1971 жылы Анри Вернельдің режиссерлігімен француз-итальяндық «Le Casse» фильмі ретінде қайта түсірілді, онда Омар Шариф және Жан Поль Белмондо қатысты.

Неке және ажырасу

Соңғы уақытқа дейін Гудис ешқашан үйленбеген деп жалпыға мәлім болған. Оның досы Харольд "Датч" Сильвер Гудис әйелі туралы ешқашан сөз қозпағанын, ал Гудистің некрологында да әйел туралы есімдер келтірілмегенін айтты. Әрі адвокаттардың хат алысып жазғандарында да Гудис ешқашан үйленбегені туралы қайта-қайта айтылған. Дегенмен, Ларри Уизерс пен Луис Боксердің зерттеулері Гудис пен Элейн Астордың неке қию куәлігін тапты. Олар 1943 жылдың 7 қазанында рабби Джейкоб Сэмюэл Робинс, Ф.Д., Лос-Анджелес қаласындағы Оңтүстік Фэрфакс даңғылы, 525 нөмірдегі Охев Шалом қауымында неке қиған. Филадельфия қалалық әкімшілігінің шатырынан табылған ажырасу туралы шешімге сәйкес, Астор 1946 жылдың 18 қаңтарында ажырасып кеткен. Уизерс – Астордың кейінгі некесінен туған ұлы. Ол анасының Гудиспен үйленгені туралы 1986 жылы инсульттан қайтыс болғаннан кейін ғана білген.

Филадельфияға қайта оралу

1950 жылы Гудис Филадельфияға оралып, ата-анасымен және шизофрениямен ауыратын ағасы Гербертпен бірге тұрды. Түнде ол Филадельфияның көлеңкелі жағын аралап, түнгі клубтар мен нашарлау жолдардағы барларда жүрді, осы ортаны өзінің көркем әдебиеттерінде бейнеледі. «Кассидидің қызы» (1951) романы миллионнан астам дана сатылып, ол қағаз баспалар үшін, әсіресе «Алтын медаль» баспасы үшін жазуын жалғастырды. Франсуа Трюффоның 1956 жылғы «Төменде» романының 1960 жылғы «Пианиношыны атып өлтіру» фильміне түсірілуінен кейін оның туындыларына қызығушылық қайта оянды. Гудис 1967 жылдың 7 қаңтарында сағат 23:30-да үйінен көп алыс емес, Солтүстік бөлімшесіндегі Альберт Эйнштейн медициналық орталығында қайтыс болды. Ол 49 жаста болды. Оның өлім куәлігінде 500 мың долларлық авторлық құқықтарды бұзу туралы талап айтылды. Оның туысы Гудис, Гринфилд, Нарин және Манн заң фирмасы оны өкілдік етті, сондай-ақ Америка Авторлар лигасы, Драматургтар гильдиясы және Америка Кітап Баспагерлер қауымдастығы сияқты бірнеше ұйымдар оған қолдау көрсетті. «Кудерт ағайындылары» United Artists және ABC компанияларын өкілдік етті. 1966 жылдың 9 желтоқсанында өткен сотта Гудис «The Saturday Evening Post» журналы «Dark Passage» ромасын бөлім-бөлім жариялағанын мәлімдеді, бұл мәселенің шешімі үшін маңызды болды. Бір айдан кейін Гудис қайтыс болды. Оның өлімінен кейін сот процесі жалғасты. Дау «Dark Passage» ромасының тақырыбы қолданылған-қолданылмаған мәселесінде емес, кітаптың жалпыға иелікте болуында еді. UA және ABC компанияларының пайдасына округтік сот Гудис кітабын «The Saturday Evening Post» журналында авторлық құқық туралы ескертусіз жариялаған кезде, оның еңбегін «жалпыға иелікке» бергенін анықтады. Гудистің мұрагерлері бұл шешімге шағымданып, апелляция жасады. 1970 жылы АҚШ-тың екінші апелляциялық соты төменгі соттың шешімін күштен шығарып, істі жаңадан қарау үшін қайтарды. Шешім Goodis v. United Artists Television, Inc., 425 F.2d 397 (2nd Cir. 1970) ісінде жарияланды. Сот былай деп жазды: «Біз бірауыздан мынаны қорытындылаймыз: егер журнал автордың өзінің туындысын жұртшылыққа беру ниеті жоқ екенін көрсететін жағдайларда алғашқы жариялау құқығын сатып алған болса, журналдың атынан авторлық құқық туралы хабарлама автордың немесе меншік иесінің пайдасына жарамды авторлық құқықты алу үшін жеткілікті». (425 F.2d 398 399) Сол кезде Гудистің негізгі мұрагері, оның інісі Герберт те қайтыс болды. Сондықтан 1972 жылы Гудистің мұрагерлері бұл істің енді тек «маңызсыз» екенін мойындап, мәселені шешу үшін 12 000 долларға келісті. Бастапқы талап пен соңғы ақшалай төлем арасындағы айырмашылыққа қарамастан, бұл іс әлі де интеллектуалдық меншік құқығы және авторлық құқық саласындағы маңызды шешім ретінде қарастырылады.

Ықпал

Ол қайтыс болғаннан кейін оның еңбектері АҚШ-та басылымнан түсіп қалды, бірақ ол Францияда халыққа кең танымал болды. 1987 жылы Black Lizard Goodis кітаптарын қайта шығара бастады. 2007 жылы Hard Case Crime 50 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет «Жаралылар мен қаза тапқандар» кітабының жаңа басылымын жариялады. Сондай-ақ 2007 жылы «Қайту жолы жоқ көше» және «Түн құлауы» кітаптары Millipede Press баспасында қайта жарық көрді. Оның «Төменде» романы Америка кітапханасының «1950-ші жылдардың американдық нуары» жинағының бір бөлігі ретінде қайта басылды. 2012 жылдың наурыз айында Америка кітапханасы Goodis-тің романдарының ішінен таңдаулыларын «Дэвид Гудис: 1940-50 жылдардың бес нуар романы» деген атпен шығарды. Goodis қазіргі заманғы қылмыстық әдебиет жазушыларына, әсіресе Дуэйн Свирчински мен Кен Брюенге әсер етті. Жан-Люк Годардың 1966 жылғы «Made in U.S.A.» фильміндегі кейіпкердің бірі Goodis-тің құрметіне аталды. Дегенмен, Годардың 1972 жылғы «Tout va bien» фильмінде режиссер Жаковтың (Ив Монтан сомдаған) кейіпкері 1968 жылғы мамыр оқиғаларынан кейін Goodis-тің детектив романы бойынша фильм түсіруді ұсынғанда, оны одан да «шынайы» жұмыс деп есептеп, коммерциялық фильмдер түсіруге көшті және мұндай ақымақтық нәрсені жасауға өзінің қабілетін семеді.