Кіріспе
1936 жылы жарық көрген американдық балалар сурет кітабы
«Фердинандтың тарихы» (1936) – американдық автор Мунро Лифтің ең белгілі туындысы. Роберт Лоусон салған суреттерімен балалар кітабы, бұқа күресінен гөрі гүлдің иісін тануды арқалайтын бұқаның әңгімесін баяндайды. Ол аренаның ортасында отырып, матадордың және басқалардың шақыруларына назар бөлмейді. «Фердинандтың тарихы» 1936 жылы Viking Books баспасынан шықты. Кейін, Испания азамат соғысынан кейін, кітаптың саяси мақсатта жазылғаны айтылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, D-Day-ден кейін Еуропаға ұшуды бастаған Ұлыбритания әуе көлігінің қосымша құрамындағы ұшқыштар, соғысқа қатыспағандықтарына қарамастан, «Фердинанд бұқасын» байланыс белгісі ретінде пайдаланды. Кітап негізінде екі фильм түсірілді: 1938 жылғы «Фердинанд бұқасы» атты анимациялық қысқаметражды фильм және 2017 жылғы «Фердинанд» толық метражды анимациялық фильмі.
Сюжет
Жас Фердинанд басқа бұқалармен таласуды ұнатпайды, оның орнына топырақ ағашының көлеңкесінде отырып, гүлдердің хош иісін сезінуді артық көреді. Анасы оның жалғыздыққа ұшырауы мүмкін деп алаңдап, оны басқа бұқалармен ойнауға көндіруге тырысады, бірақ Фердинандтың қанағаттанғанын көрген соң, оны жалғыз қалдырады. Фердинанд үйірдегі ең ірі бұқа болып өседі және көбінесе жалғыз уақыт өткізеді. Басқа барлық бұқалар Мадридтегі бұқалар айқасына қатысуды армандайды, бірақ Фердинанд гүлдерді иіскеуді одан да жақсы көреді. Бір күні, бес адам жайылымға бұқалар айқасына бұқа таңдауға келеді. Фердинанд тағы да жалғыз, гүлдерді иіскеп отырғанда, кездейсоқ бал арасына отырып алады. Оны шағып алғаннан кейін, ол далаға асығыс, шаң-тозаң көтеріп жүгіріп кетеді. Оны қаһарлы және агрессивті бұқа деп ойлаған адамдар оны "Қырағы Фердинанд" деп атайды және Мадридке алып кетеді. Мадридтің барлық халқы, оның ішінде көптеген әйелдер, әдемі матадордың "Қырағы Фердинандпен" айқасын көруге жиналады. Фердинанд бұқалар аренасына кіргенде, оны көргенде қорқып кететін матадор, бандериллер және пикадорлармен беттеседі. Бірақ ол әйелдердің шаштарындағы гүлдерге қатты қуанып, оларды иіскеу үшін аренаның ортасына отырады, бәрін ренжітіп, көңілін қалдырады және матадорды, басқа айқасушыларды ашуға жетелейді. Фердинандты жайылымға қайта әкеледі, ол соңында топырақ ағашының астында гүлдердің хош иісін сезініп отырады.
Жарияланым
Кітаптың 1936 жылы Viking Press баспасынан шыққан алғашқы таралымы 14 000 дана, әр данасы бір доллардан сатылды. Келесі жылы сатылым 68 000 данаға дейін өсті, ал 1938 жылы кітап аптасына 3 000 данадан сатылды. Сол жылы ол "Желмен бірге кеткен" кітабынан озып, АҚШ-тағы ең көп сатылатын кітапқа айналды. 2019 жылға дейін кітап басылымнан түсірілген емес. Кітап алпыстан астам тілге аударылған. 1962 жылы Нью-Йорктегі David McKay Publications және Лондондағы Hamish Hamilton баспалары "Фердинанд Таурус" атты латын тіліне аудармасын жариялады. 2014 жылы аукционда кітаптың алғашқы басылымының бір данасы 16 500 долларға сатылды.
Қабылдау
1938 жылы "Лайф" журналы Фердинандты "Винни-Пухтан бері ең ұлы балалар классикасы" деп атады және "еңбекші адамдардың үштен бірі кітапты көбінесе өздерінің ләззаты мен ойын-сауығы үшін сатып алады" деген пікір білдірді. Кітап Испания азамат соғысы басталғалы екі ай өткен соң жарық көрді және Франсиско Франконың көптеген қолдаушылары оны бейбітшілік идеясын қолдайтын кітап деп қарады. Ол көптеген елдерде, соның ішінде Испанияда (Франко қайтыс болғаннан кейін де тыйым салынды) тыйым салынды. Нацистік Германияда Адольф Гитлер кітапты өртеуге бұйрық берді ("бұзылған демократиялық насихат" деп есептеп), ал ол Суық соғыс кезеңінде Польшада сатылатын жалғыз американдық балалар кітабы болды. Дисней 1938 жылы оны анимациялық қысқа фильмге айналдырды, ол классикаға айналды (ең үздік анимациялық қысқа фильм үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды) және Манро Лиф мен Роберт Лоусонның "Фердинандтың тарихы" (Whitman Publishing Co., 1938) негізінде "Фердинанд бұқа" фильмі жасалды. 1951 жылы "Holiday" журналы Эрнест Хемингуэйдің "Адал бұқа" атты балалар әңгімесін жариялады. Бұл әңгіме бұрынғы Лиф кітабына жауап ретінде қарастырылды. Бір ғалымның пікірінше, кітап жыныс аралық шекараны жоққа шығарады, себебі ол ұлдар мен қыздардың екеуі де өзімен байланыстыра алатын кейіпкерді ұсынады. Соңғы кезде, 2018 жылы The New York Times газеті оқиғаны кемсітушілік және әлеуметтік оқшаулау контекстінде қарастырды. Ол оқиғаны "шеттетілгендер мен зорлық көргендердің символы" деп сипаттады.
Өмірбаян
Лиф 1935 жылы бір түстен кейін, негізінен досы, иллюстратор Роберт Лоусонға (сол кезде аса танымал емес) өзінің талантын көрсетуге мүмкіндік беру үшін, әңгімені ойын-құмарлықпен жазған делінеді. Лоусон фантастикалық Фердинандты орналастырған ландшафт шамалы ғана шынайы. Лоусон Фердинандтың Мадридке арбамен жеткізілуін бейнелеген суретінде Андалусиядағы Ронда қаласының көрінісін дәл көшірді: біз Эль-Тахо шатқалын басып өтетін Пуэнте Нуэво ("Жаңа көпірді") көреміз. Дисней фильмі оқиғаның басында Ронда мен Пуэнте Романо ("Рим көпірі") және Пуэнте Виехо ("Ескі көпір") туралы бірқатар нақты көріністер қосты, онда Лоусонның суреттері азаттыққа ие болды. Рондада Испаниядағы ең көне, әлі де қолданылып келе жатқан бұқа күресі аренасы орналасқан; Лоусонның оқиға үшін оның төңірегін пайдалануының себебі осы болуы мүмкін. Көбінесе суреттер реалистік болғанымен, Лоусон қызықты элементтер қосты, мысалы, бөтелкеден жұлынғандай, топырақ ағашында жеміс сияқты өсетін тоқылған тоқтардың шоқтарын салған. Оқиғаның негізінде шындық жатыр. 1930 жылдардың басында Саламанканың сыртындағы шаруа қожалығында өсірілген, Сивилон аталған бейбіт бұқаға қатысты испан баспасөздері оның бұқа күресі аренасындағы тағдырынан құтылуы үшін үгіт жүргізді. Ол күрес ортасында кешірілді, бірақ бірнеше күннен кейін Испанияда Азамат соғысы басталып, ол үйіне қайтуға үлкермеді.
Басқа еңбектердегі сілтемелер
Marvel Comics Doctor Strange-дің беттерінде Ринтрах есімді қайта-қайта келетін кейіпкер бейнеленген. Бұл ғарыштан келген, адам кейпіндегі бұқа, әдетте оның мейірімді және жайлы мінезі үшін Фердинанд деп аталды. DC Comics-те Фердинанд есімі Нью-Йорктегі Темискира елшілігіндегі Минотавр шеф-аспазға қолданылады. Фердинанд Wonder Woman: Bloodlines анимациялық фильмінде де пайда болады. Суретші Бетти Фрейзер 1978 жылы Мэри Энн Хоберманның "Мен үшін үй – үй" атты кітабында Фердинанд кітабын оқып отырған баланың суретін, сондай-ақ гүлдерді иіскеп тұрған бұқаның суретін пайдаланды. Фердинандтың резеңке маскасы Стивен Кингтің 1995 жылғы "Роза Маддер" романында кездеседі. World of Warcraft компьютерлік ойынындағы Фердинанд есімді ойыншы емес кейіпкерді (NPC) Пандария құрлығында, Жейд Орманы аймағында табуға болады. Ол – гүлдер мен ағаштарға толы бақта отырған, екі қолында гүл шоғыры бар яунгол (сиырға ұқсас нәсіл). Ол сирек кездесетін мақсат ретінде саналады және сирек кездесетін олжаны түсіреді, сондай-ақ өлтірілген кезде эпикалық қаруды түсіру мүмкіндігі бар. Басқа сирек кездесетін мақсаттардан айырмашылығы, ол жау ретінде белгіленбеген және тек шабуылға ұшыраған жағдайда ғана қарсы тұратын сирек мақсаттардың бірі. Palladium Books ролдік ойыны Teenage Mutant Ninja Turtles & Other Strangeness-те "Ferd" деп аталатын мутант бұқа террорисі бар, ол "Ferdinand" есімінің қысқартылған түрі. Кітап сондай-ақ Киноның "Сторитайм" эпизодында көрсетілген.
Фильм
Фердинандтың плюшегі 1940 жылғы «Бей, қыз, би» фильмінде маңызды рөл атқарады. Ойыншық әртүрлі кейіпкерлер арасында беріліп-алынады, алғаш рет «Фердинанд» деп аталатын түнгі клубқа сапардан естелік ретінде сатып алынған. Түнгі клубтың арт жағында Фердинандтың үлкен мүсіні орналасқан. «Фердинанд Буль» 1997 жылғы «Страйс» фильмінің басты кейіпкерінің сүйікті кітабы болды, бұл фильм Sundance фестивалінде танымал болды және сол кездегі белгісіз актер Вин Дизельдің өзі жазып, режиссерлік етіп, басты рөлде ойнады. Фердинанд 2009 жылғы Майкл Огер туралы «Көзі жоқ жақ» фильмінде де еске алынады. Фильмде Сандра Буллок сомдаған кейіпкер екі жасөспірімге «Фердинанд Буль» кітабын оқып беретін эпизод бар.
Музыка
Бұл оқиға классикалық композитор Марк Фиштің "Фердинанд Буль" атты музыкалық қосымшасына негізделген. Бұл шығарманы концерттерде Дэвид Огден Стайерс, Лорен Лейн және Эмми сыйлығының иегері Роско Ли Браун сияқты актерлер оқып берді. Фиш пен Стайерс баяндаушы, виолончель және фортепианоға арналған шығарманың қысқартылған нұсқасын бірлесіп жазды, оны да Стайерс оқыды, солтүстік-батыс композиторы Джек Гейбел жазды және "Солтүстік Тынық мұхиты музыкасы" басып шығарды. 1971 жылы бұл кітап британдық композитор Алан Ридуттың жеке скрипка мен баяндаушыға арналған "Фердинанд" атты шығармасына бейімделді. Әнші-күйші Эллиот Смит Манро Лифтің кітабының мұқабасынан алынған "Фердинанд Буль" татуировкасын оң жақ қол білегіне салдырған, ол оның "Either/Or" альбомының мұқабасында көрінеді. "Fall Out Boy" рок тобы өзінің екінші студиялық альбомын кітаптағы бір сөзден алып, "From Under the Cork Tree" деп атады.
Аудио бейімделулері
1951 жылы Capitol Records Уолт Диснейдің «Фердинанд Буль» (CAS 3095) атты туындысын шығарды, ол Алан Ливингстонның кітабы негізінде жасалған, Билли Мэйдің музыкасымен және Дон Уилсонның баяндауымен 10 дюймдік 78 RPM альбомы ретінде жарық көрді. Бұл жазба кейіннен 1961 жылы Capitol компаниясы тарапынан LP форматында, Уолт Диснейдің «Фантазия» фильмінен «Солдат шәкірті» альбомының бөлігі ретінде (J 3253) қайта шығарылды; альбом 1972 жылы Wonderland Records (L 8110) компаниясымен қайта жаңартылды. 1967 жылы Scholastic Records (CC 0606) компаниясы оқиғаны 7 дюймдік 33 1/3 RPM LP форматында аудио жазба ретінде шығарды. Бұл оқиғаны бұрынғы кәсіби бокс чемпионы Хуан Назарио баяндады, ал музыкасын Артур Рубенштейн жазды, аранжировка жасады және дирижерлік етті. Гвен Вердон 1971 жылы Caedmon Records компаниясының «Фердинандтың тарихы және басқа да оқиғалар» (TC 1341) атты жазбасы үшін оқиғаны баяндады. 1973 жылы Columbia Records Оуэн Джорданның баяндауымен «Фердинандтың тарихы/Энди және арыстан» (CR 21519) атты жазбасын шығарды.
Киноға бейімделу
Бұл әңгіме 1938 жылы Уолт Диснейдің "Силли Симфониялар" сериясына ұқсас стильде "Фердинанд Буль" атты қысқа анимациялық фильм ретінде бейімделді. "Фердинанд Буль" 1938 жылы "Үздік қысқа фильм" (мультфильм) номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. 2017 жылы "Фердинанд" деген атаумен 3D компьютерлік анимациялық фильм жарық көрді. Оны Карлос Салданха түсірді, ал 20th Century Fox Animation және Blue Sky Studios компаниялары продюсерлік етті. "Фердинанд" 90-шы "Оскар" марапаттау рәсімінде "Үздік анимациялық фильм" номинациясына ие болды (бірақ "Коко" фильміне жеңілді).