Кіріспе
XVI және XVII ғасырлардағы шотландтық алтын шебері және қайырымдылық жасаушы (1563–1624), шотландтық алтын шебері және қайырымдылық жасаушы Джордж Хериот (15 маусым 1563 – 12 ақпан 1624) – шотландтық алтын шебері және қайырымдылық жасаушы болды. Ол бүгінде негізінен Джордж Хериот мектебінің негізін қалаушы ретінде, Эдинбургтегі ірі жекеменшік мектеп ретінде танымал; оның есімі Хериот Ватт университетіне, сондай-ақ сол қаладағы бірнеше көшелерге (және оның лақап атымен аталған "Джинглин' Джорди" пабына) берілген. Хериот Шотландия королі VI Джеймстің әйелі Дания королі Аннаның, сондай-ақ корольдің өзінің алтын шебері болды; ол осы қызметі арқасында зор байлыққа ие болды, ал ақшасын патша мен оның сарайына қарызға беру арқылы одан да байыды. 1603 жылы, Корольдер одағы кезінде сараймен бірге Лондонға көшіп, 1624 жылы қайтыс болғанға дейін онда тұрды. Ол екі рет үйленген, бірақ қайтыс болған кезде оның тірі қалған балалары болмады және ол өзінің туған қаласындағы "әкесіз қалған балаларды" (жетімдерді) күтуге арналған аурухана құру үшін мүлкінің көп бөлігін қалдырды.
the Scottish goldsmith and philanthropist
George Heriot (15 June 1563 – 12 February 1624) was a Scottish goldsmith and philanthropist. He is chiefly remembered today as the founder of George Heriot's School, a large independent school in Edinburgh; his name has also been given to Heriot Watt University, as well as several streets (and a pub, the Jinglin' Geordie, after his nickname) in the same city. Heriot was the court goldsmith to Anne of Denmark, the wife of King James VI of Scotland, as well as to the king himself; he became very wealthy from this position, and wealthier still as a result of lending this money back to the king and the rest of his court. He moved to London along with the court in 1603, at the time of the Union of Crowns, and remained in London until he died in 1624. He had married twice but had no recognised children surviving at the time of his death, and he left the bulk of his estate to found a hospital to care for "faitherless bairns" (orphaned children) in his home city.
Ерте өмір
Гериот 1563 жылғы 15 маусымда Гладсмуирде (Шығыс Лотиан) Джордж Гериот пен Элизабет Балдерстоунның үлкен ұлы ретінде, он баланың бірі болып дүниеге келді. Оның әкесі – ескі Хаддингтоншир әулетінен шыққан белгілі алтын шебер және Шотландия Парламентінің мүшесі болған. 1586 жылғы 14 қаңтарда ол Эдинбург қаласының азаматы және жергілікті саудагер Саймон Марджорбанкстың қызы Кристиан Марджорбанксқа үйленуге міндеттенді; олардың екі ұлы болды, бірақ олар жас кезінде қайтыс болды. Осы оқиғаны және оның оқушылық мерзімін аяқтауын белгілеу үшін Гериоттың әкесі оған өз ісін бастау үшін 1500 мерк берді, ол Сент-Джайлз соборының жанындағы шағын дүкенде іс құрды. 1593 жылдың қазан айында ол алтын шеберлерінің диаконы болып сайланды.
Алтын шебері патшаға
1590 жылдардың басында Хериот Данияның Аннасына, королева-нұсқаушыға заттар сата бастады және 1597 жылдың 17 шілдесінде ол ресми түрде королеваның алтын шебері болып тағайындалды. Королева бұрын неміс зергері Якоб Крогерді жұмысқа алған еді. Ерте заманда алтын шебердің міндеті тек зергерлік бұйымдар мен қымбат металдар жасаудан және сатудан ғана тұрмады; шын мәнінде, ол енді оның банкіріне айналды. Келесі жылдары ол оған көп сомада ақша қарыз берді, көбінесе өзі сатқан зергерлік бұйымдармен кепілдендірілді. Бұл Хериоттың табысты қызметін қамтамасыз етті; 1593 және 1603 жылдар аралығында ол королевамен 50 000 фунт стерлингке дейін сауда жасаған болуы мүмкін деп есептеледі. 1599 жылдың маусым айында Джеймс қазынашылығына королеваның кейбір әшекейлерін кепілге алып, салық түсімдерінен қарызды қайтаруды бұйырды. 1599 жылдың тамызында Хериотқа ағылшын аннуитетінен 400 фунт стерлинг төленді, бұл королева Елизаветаның Шотландияға жіберген ақшасы, Данияның Аннасына жеткізілген зергерлік бұйымдары үшін. Жылдар өте келе Хериоттың патша сарайымен қаржылық байланысы күшейді; ол 1601 жылы Джеймс VI-нің зергері болып тағайындалды және Шотландияның айналыстағы валютасын ауыстыру жоспарына қатысты. 1603 жылы ол баж салығын жинау құқығын алды. Оның жалақысы Хериоттың сатулары мен қарыздарымен салыстырғанда шамалы болды, ал 1609 жылы королева Аннаның оған 18 000 фунт стерлинг берешегі болды, одан ол үлкен пайыз алды. Ол көбінесе Изабелла Клара Евгенияның миниатюралық портретін тағып жүрді және Хериот оның медальон қорабын екі рет жөндеді. Хериот ханзада Генриге де әшекейлер жеткізді. Данияның Аннасы үшін жасалған және Хериотқа тапсырылған, сақталған бұйымдардың арасында оның әріптерімен алмазға әшекейленген алтын миниатюралық қорап, қазір Фицвильям мұражайында сақталады, королева оны күтімшісі Анна Ливингстонға сыйлаған болуы мүмкін, сондай-ақ жеке коллекцияда сақталған африкалық адамның эмальмен боялған беті бейнеленген сырғалар бар. Хериот 1609 жылы осы сырғаларды "морданың басы ретінде жасалған екі салғанақ, барлығы алмазбен әшекейленген, құны 70 фунт стерлинг" деп сипаттады. Олар оның театрдағы африкалықтардың бейнеленуіне деген қызығушылығын көрсетеді, мысалы, оның "Қара маскарадында". Әйелі Кристиан Марджорибанкс қайтыс болғаннан кейін, Джордж Хериот 1609 жылы Эдинбургке оралып, Шотландияның құпия кеңесінің хатшысы Джеймс Примроуздың қызы Элисон Примроузға үйленді. Неке ұзаққа соқпады, өйткені Элисон 1612 жылы баласыз қайтыс болды. Хериот патшаның сүйіктісі Сомерсет графына 60 данадан тұратын, әрқайсысы үш кішкентай алмазбен әшекейленген, құны 250 фунт стерлингтік тізбек сыйлады, ол графтың опасыздыққа ұшыраған кезде 1615 жылы оған қайтарылды. Хериот, басқа патшалық зергерлер Абрахам Хардерет, Уильям Херрик және Джон Спилманмен бірге 1619 жылы Данияның Аннасының жерлеу процесісіне қатысты. Хериот оның иеліктерінен табылмай қалған 63 000 фунт стерлингтік құндылықтарды королеваға жеткізгенін антпен мойындады. Ол "үлгілерді" сақтап қалды. Хериот Страндта қалалық үйіне және Рохэмптондағы ауылдық меншігіне, сондай-ақ Эдинбургте айтарлықтай мүлікке ие болды.
Өлім және мұра
Хериот 1624 жылғы ақпанда Лондонда қайтыс болды және Уолтер Балканкуолл уағыз айтқан Сент-Мартин-ин-филдс шіркеуіне жерленді. Хериоттың бірінші әйелінен кем дегенде төрт баласы болған деп есептеледі, оның ішінде екі ұлы теңізде қаза болуы мүмкін, бірақ олардың қазасының нақты жағдайы белгісіз. Оның басқа заңды балалары болған жоқ – екінші некесінен бала тумады, – бірақ ол өсиетімен екі қызын қамтамасыз ету үшін ақша қалдырды: Елизавета Бенд (1613 жылы туған), он жаста, және Маргарет Скотт (1619 жылы туған), төрт жаста. Ол сондай-ақ өгей анасына, жартылай бауырларына, немерелері мен немере інілеріне де мүлік қалдырды. Дегенмен, 23 625 фунт стерлинг сомасындағы қалған мүлігі Эдинбург қаласының графтығына, қаланың қайтыс болған бургомистрлерінің "мұқтаж, әкесіз қалған балаларына" тегін білім беру үшін аурухана құруға берілді. Аурухана Англия азамат соғысы кезінде Оливер Кромвель әскерлерімен басылып алынған кезде аяқталды. Аурухана 1659 жылы отыз оқушымен ашылды; қаржысы өсіп, мақсатындағы жетім балалармен қатар басқа оқушыларды да қабылдады. 1880 жылдары ол оқу ақысын енгізді; алайда, бүгінгі күнге дейін ол қайырымдылық мақсатына қызмет етеді, жесірлер мен жесірлердің балаларына тегін білім береді.
Ескерткіштер
Мектептің төртбұрышында, солтүстік кіреберіс мұнарасының қақпасының үстінде Хериоттың мүсіні орналасқан. Бұл мүсінді корольдің бас масон Роберт Майлне жасаған. Онда латын тілінде: "Бұл мүсін менің денеме, ал бұл ғимарат менің жаныма куә" деген жазу бар. Джордж Хериот – Принц-стриттегі Скотт ескерткішіндегі мүсінделген тұлғалардың бірі. Оның оңтүстік-батыс тірегінің төменгі қабатында Питер Слейтермен жасалған мүсіні бейнеленген. Ол қолында мектептің моделін ұстап тұрған күйде көрсетілген.
Әдебиетте
Джордж Хериот Роберт Фергюссонның "Гаистер: Кирк-Ярд экологы" (1773) поэмасындағы екі әуе спирітінің бірі ретінде бейнеленеді. Ол сэр Уолтер Скотттың "Найджелдің бақыты" романындағы кейіпкер. Джордж Хериоттың өмірі Жан Финдлейдің 2022 жылы Scotland Street Press баспасынан жарық көрген "Патшайымның қарыз берушісі" романының негізгі тақырыбы болып табылады.