Кіріспе
Ресейлік кәсіпкер Алексей Владимирович Пичугин (Алексе́й Влади́мирович Пичу́гин; 1962 жылғы 25 шілдеде, Орехово-Зуево, Мәскеу облысы, КСРО) – Ресейдің «ЮКОС» мұнай компаниясының қауіпсіздік бөліміндегі бұрынғы менеджер. 2003 жылы Ресей президенті Владимир Путин «ЮКОС» компаниясын тартып алу және оның басшыларын мазақтау мен жазалау науқанын бастады. Халықаралық трибуналда куәлік берген кезде, трибунал компанияның заңсыз тартып алынғанын анықтаған Ресейдің «ЮКОС»-қа қарсы науқанына қатысты істе, президент Путиннің бұрынғы кеңесшісі 2003 жылғы ақпан айында «арнайы топ құрылғанын, оның мақсаты дәлелдерді жасау және «заңды сот процесі» сылтауымен «ЮКОС»-қа қарсы үкіметтік шабуылды бастау болғанын» мәлімдеді. Пичугинге қатысты бірнеше сот процесі болды, олар Еуропалық адам құқықтары соты тарапынан әділетсіз және оның адам құқықтары бұзылған деп танылды. Оның ісі «ЮКОС» басшылары Михаил Ходорковский мен Леонид Невзлинге қарсы жалған дәлелдер алуға бағытталған саяси тұрақсыз әрекет» деп сипатталды. Пичугин «ЮКОС» компаниясының жоғары лауазымды өкілі болмаса да, 2003 жылғы 19 маусымда тұтқындалды. Бұл «ЮКОС» пен оған байланысты адамдарға қарсы науқандағы алғашқы тұтқындау болды. Көптеген адамдар Пичугинді Ходорковскийді, Невзлинді немесе басқа да саяси белсенді «ЮКОС» басшыларын үнсіздендіру немесе жазалау үшін пайдаланған құрал ретінде қарастырады. Тұтқында болған алғашқы жылы Пичугинге есірткі беріліп, адвокатсыз тексерілгенін және «ЮКОС» басшылығына қарсы куәлік беруге қысым көрсетілгенін айтты. 2017 жылғы сәуірде Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясының алдында еркін пікір алмасу кезінде ЕҚАҚ Құқықтық мәселелер және адам құқықтары жөніндегі комитетінің тағайындалған баяндамашысы Пичугиннің ісіне тоқталып, Ресейдің оған қатысты қарым-қатынасын «адамдық азаптаумен тең» деп сипаттап, «Біздің құқықтық қауымдастығымызда мұндай адамдықсыздыққа орын жоқ» деді.
Alexey Vladimirovich Pichugin (Алексе́й Влади́мирович Пичу́гин; born July 25, 1962, in Orekhovo Zuevo, Moscow Oblast, USSR) is a former manager in the security department at the Russian oil company Yukos. In 2003, Russian President Vladimir Putin initiated a campaign to expropriate Yukos and to harass and punish its executives. During testimony before an international tribunal in a case challenging Russia's campaign against Yukos, in which the tribunal found the company indeed had been unlawfully expropriated, a former advisor to President Putin testified that the campaign included formation in February 2003 of “a special unit [that] was set up to fabricate evidence” and to “launch the Government attack [against Yukos] under the guise of ‘legitimate’ court proceedings". Pichugin faced multiple trials, which have been determined by the European Court of Human Rights to have been unfair and in violation of his human rights. His case has been described as a politically motivated attempt to obtain false evidence against Yukos executives Mikhail Khodorkovsky and Leonid Nevzlin and Pichugin is said to be “the longest serving political prisoner in Russia". Though not himself a high ranking Yukos executive, Pichugin was arrested on June 19, 2003. His was the first arrest in the campaign against Yukos and those associated with that company. Many view Pichugin as a pawn in efforts to silence or punish Khodorkovsky, Nevzlin or other politically active Yukos leaders. During his first year in captivity, Pichugin described being drugged and interrogated without counsel while being pressed to give testimony against Yukos's leadership. In April 2017, during free debate before the Parliamentary Assembly for the Council of Europe, the appointed rapporteur from the PACE Committee on Legal Affairs and Human Rights called out Pichugin’s case, describing Russia’s treatment of him as “tantamount to moral torture,” stating: “There can be no place for such inhumanity in our community of law.”
Алғашқы жылдар
Бала кезінен Алексей Пичугин әскери карьераны асыға күткен, сондықтан 1979 жылы мектепті бітірген соң Новосибирск қаласындағы Ішкі істер министрлігінің Жоғары командирлік мектебіне түсті. Пичугин 1983 жылы бітіріп, Ішкі істер министрлігінің Тула облысы бойынша бөлімшесіне жіберілді.
Кәсіби мансап
1986 жылы Пичугин Новосибирск қаласындағы КГБ мектебіне түсті. Бітірген соң, ол Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінде жұмыс істеуге кірісті. 1987 жылдан 1994 жылға дейін Пичугин КГБ әскери құпия қызметі басқармасында қызмет етті. Пичугин 1994 жылы мемлекеттік қауіпсіздік органдары қайта құрылымдалғаннан кейін ФСБ-дан майор шенімен кетті. Барлығы 15 жыл бойы ол әскери және құпия қызметтегі қызметі арқылы Кеңес және Ресей мемлекеттік мүдделерін қорғады. ФСБ-дан кеткеннен кейін Алексей Пичугин "Менатеп" банкінің қауіпсіздік қызметіне қабылданды. 1998 жылы "Менатеп" банкі "ЮКОС" мұнай компаниясының холдингі болғанда, Пичугин "ЮКОС" қауіпсіздік тобындағы бірнеше бөлімнің бірі – экономикалық қауіпсіздік бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. Пичугин "ЮКОС" қауіпсіздік бөлімінің басшысы Михаил Шестапаловқа бағынды. Экономикалық қауіпсіздік бөлімі жеке тұлғаларды тексеру, компания мүлкін қорғау және ұрлықтың алдын алумен айналысты.
Пичугинге қарсы алғашқы істер
Пичугин алғаш рет 2003 жылғы 19 маусымда тұтқындалды және 1998 жылы Виктор Колесов пен Ольга Костинаны өлтіруге талпыныс жасады деген айып тағылды. Колесов – «ЮКОС» компаниясымен байланысты «Роспром» компаниясының орта буын менеджері болды, ол өзінің «ЮКОС» немесе басқа жерде жаулары жоқ екенін куәлік етті. Костина Мәскеу мэрінің кеңсесіндегі қызметкер, ол қысқа мерзімге «ЮКОС» компаниясында жұмыс істеген. Колесов Мәскеу көшесінде қарақшылыққа ұшырап, тоналған. Костинаның ата-анасының пәтерінің алдына жарылғыш зат орналастырылған, бірақ ешкім зардап шекпеді және ол онда тұрмаған. Пичугин Сергей мен Ольга Гориндерді өлтірді деген айып тағылды. Сергей Горин – Тамбов қаласының кәсіпкері, ол бұрын «Менатеп» банкінде жұмыс істеген. Гориндер жұбайы 2002 жылы үйлеріне қарулы шабуылдан кейін із-түзсіз жоғалып кеткен. Пичугиннің жабық сот отырысында оның аталған қылмыстарға қатысы бар екенін көрсететін ешқандай физикалық немесе тікелей дәлел ұсынылмады. Алғашқы қазылар алқасы 2004 жылғы 1 қазанда құрылды, бірақ 9 желтоқсанда сот шешім шығармай, оны таратып жіберді. 2005 жылғы 25 қаңтарда жаңа қазылар алқасы құрылды. Ол алқа 2005 жылғы 30 наурызда кінәлі деп таныды. Пичугин 20 жылға бас бостандығынан айырылды. Жоғарыда айтылғандай, Еуропалық сот бұл сот процесінің әділ болмағанын анықтады және тиісті шара – жаңа сот отырысын өткізу екенін мәлімдеді, бірақ Ресей Жоғарғы Соты бұл ұсыныстан бас тартты. Пичугин Ресей Федерациясы ЕҚСШ шешіміне бағынуын қамтамасыз ету үшін Еуропа Кеңесі Министрлер Комитетінен көмек сұрады. Пичугинге қарсы іс негізінен түрмедегі мойыстаушылардың көрсетулеріне құрылған. Олар үшінші бір адам оларды қылмыс жасауға жалданғанын мәлімдеді. Олардың сөзіне қарағанда, бұл үшінші адам мойыстаған қылмыскерлерге Пичугин қылмыстардың артында тұрғанын айтқан. Яғни, іс екі рет қайталау арқылы алынған куәліктерге негізделген. Басты куәгер – өмір бойына бас бостандығынан айырылған көптеген адамдарды өлтірген адам еді, бірақ қазылар алқасына бұл фактіні жеткізуге рұқсат берілмеді. Еуропалық сот анықтағандай, Ресей соты Пичугиннің адвокатының куәгерлерді тексеру мүмкіндігін шектеді, осылайша олардың сенімділігін сынауға кедергі келтірді.
Жеке өмір
2003 жылы тұтқындалған кезде үйленген Пичугиннің үш ұлы бар. Ең кішісі, Сергей, 1998 жылы туған. Оның әйелі бірнеше жыл бойы күйеуінің кінәсіз екенін жария түрде қорғады. Қазір олар ажырасып кеткен.