Кіріспе

Канадтық католик діни қызметкер Игнас Бурже (30 қазан 1799 – 8 маусым 1885) – 1840 жылдан 1876 жылға дейін Монреаль епископы лауазымын атқарған канадтық католик діни қызметкер. 1799 жылы Квебек провинциясының Леви қаласында дүниеге келген Бурже ерте жасында дін қызметкері болып, бірнеше діни білім беру курстарын орындады және 1837 жылы Монреальдің жаңадан құрылған епископтығының көмекші епископы болып тағайындалды. 1840 жылы Жан Жак Лартиг қайтыс болғаннан кейін Бурже Монреаль епископы болды. 1840 жылдары Бурже Квебектегі Рим католик шіркеуінің кеңеюіне жетекшілік етті. Ол Еуропалық миссионерлік қоғамдардың, соның ішінде Марияның Тазалықсыз Жүрегінің қоғамы, иезуиттер, Қасиетті Жүрек қоғамы және Жақсы Көрерсің Әйелдер қауымдастығының көшіп келуін ынталандырды. Сондай-ақ, Иса мен Мәриямның қасиетті есімдерінің қарындастары, Сент-Анна қарындастары, Провиденция қарындастары және Мисерикордия институтын қоса алғанда, жаңа діни қауымдастарды құрды. Ол бүгінде Әлемнің патшайымы Мария соборы деп белгілі Сент-Джеймс соборын салуға тапсырыс берді және Лаваль университеті мен Киелі Бала Иса хосписінің құрылысында маңызды рөл атқарды. Бурже – Папаның рухани және дүниелік мәселелердегі жоғары билігін қолдаған белгілі ультрамонтанист болды. Ол жиі Канаданың мемлекеттік билігімен қақтығысты, ең бастысы дінге қарсы Institut Canadien de Montréal-ге жасаған шабуылдары, Нью-Брансуиктегі шіркеу мектебін қорғауы және экскоммуникацияланған Джозеф Гибордқа католиктік жерлеуден бас тартуы арқылы. 1876 жылы Ватиканның оның саяси істерге көбірек араласуына байланысты тергеу жүргізілген кезде Бурже Монреаль епископы лауазымынан кетіп, Саулт-о-Реколлеге зейнетке шықты, онда 1885 жылы қайтыс болғанға дейін шіркеу өміріне белсенді қатысып өтті.

Ерте өмір

Бурже 1799 жылғы 30 қазанда Квебек штатының Левис қаласындағы Сент-Жозеф приходінде дүниеге келді. Ол фермер Пьер Бурже мен Тереза Парадидің он үшінші баласы еді. Бастауыш білімін үйде және Point Lévis мектебінде алды, содан кейін Petit Séminaire de Québec және Grand Séminaire de Québec семинарияларында оқыды. 1812 жылы Бурже Congrégation de la Sainte Vierge қауымына қабылданды. 1818 жылғы 11 тамызда Квебек қаласындағы соборда шашы қырқылды (tonsured), ал 1818 жылдың қыркүйегінен бастап ол теологияны оқыды, сондай-ақ латын тілінің негіздерінен бірінші курс және синтаксистен екінші курс сабақтарын оқытты. 1821 жылғы 28 қаңтарда Квебек архиепискобы Жозеф Октав Плессис оған кіші діни дәреже берді, ал сол жылдың 20 мамырында Николе приход шіркеуінде субдиакондыққа көтерді. 1821 жылғы 21 мамырда Бурже Николеден Монреальдің генералды викарийі Жан Жак Лартигтың хатшысы лауазымына тағайындалды. 1821 жылғы 22 желтоқсанда ол епископтың резиденциясында, Hôtel Dieu ішінде диакон болып бекітілді, сондай-ақ Еулали Дюроше басқаратын Иса мен Мәриямның қасиетті есімдері әйелдер қауымында қызмет етті. 1850 жылғы 30 тамызда Бурже Хоспис дю Сент-Энфант-Иисус (Иисус Бала Хосписі) – есітімейтін және сөйлей алмайтын балаларға арналған мекемені құрды. Осы шамада Бурже күніне бес сағаттан артық ұйықтамайтыны және пастырлық хаттар мен қолжазбалар сияқты көптеген жазба еңбектер жазғаны хабарланды. Ол сондай-ақ әңгімелесуге құштар адам болған. Шашы ертерек ақарған. 1871 жылы Институт пікірталас залын, ал 1880 жылы кітапханасын жапты.

Папалық мемлекет құлдырауы

Бурже Монреальдағы саясатпен ғана емес, сонымен қатар Италиядағы саясатпен де айналысты, бұл бүкіл Рим-католик шіркеуінің ісіне тікелей әсер етті. 1849 және 1870 жылдар аралығында Италия жарты аралындағы саяси өзгерістер Италияның бір ұлт болып бірігуімен аяқталды. Бұл Ватикан мен Рим-католик шіркеуі үшін ауыр салдарларға әкелді. 1848 жылы Папа Пий IX Римнен эвакуацияланды, ал 1870 жылдың 20 қыркүйегінде Папалық штаттар Италия Корольдігіне қосылды, бұл олардың тәуелсіздігін толықтырып жойды. Бұл оқиғалар көптеген католиктерді қатты алаңдатты, ал Бурже үшін ерекше маңызды болды, өйткені ол ультрамонтандық болғандықтан Папаның уақыттық және рухани мәселелердің барлығындағы жоғары билігіне берік сенді. 1854 жылдың 23 қазанында Бурже Еуропаға сапар шекті және 1856 жылдың 29 шілдесіне дейін сонда болды. Ол Римге шіркеулік провинцияны ұсыну және 1854 жылдың 8 желтоқсанында Пәк Тұңғыш Марияның догматы жарияланған кезде қатысу үшін барды.

Сент-Джон епископы Джон Суини бірнеше жыл бойы жаңа Брансуик провинциясының парламентіндегі католик депутаттарының көмегімен және сот арқылы бұл заңға қарсы сәтсіз күрес жүргізді. Бірақ ол сәттілікке жете алмады. Ол сондай-ақ католиктерді наразылық ретінде мектеп салығын төлеуден бас тартуға шақырды, бірақ үкімет оған жауап ретінде маңызды дін қызметкерлерін түрмеге қамап, Суинидің каретасын қоса алғанда, мүліктерін тәркіледі. 1873 жылдың 18 мамырында Суини Квебек шіркеуінің провинциялық кеңесіне қатысты, онда ол Квебек епископтарын діни білім беру ісін қолдау мақсатымен Нью-Брансуик ісіне араласуға шақырды. Бурже төменгі Канаданың діни білім беру жүйесін дамытуда маңызды рөл атқарды және оның шақыруын қабылдады. Бұл заң Рим-католик шіркеуінің басты міндеттерінің бірі санайтын католиктік ілімді оқытуға тыйым салды. 19 мамырда Бурже мен епископ Луи Франсуа Лафлеш ортақ мектептер туралы заңға қарсы мәлімдеме жасады, нәтижесінде Квебектен келген Нью-Брансуик парламентінің бірнеше консервативті депутаттары үкіметке қарсы сенімсіздік білдіруге қолдау көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. Жаңа Брансуик үкіметі сенімсіздік білдіру ұсынысы қабылданбаса, шіркеудің сот ісіне байланысты шығындарын төлеуге уәде берді – шіркеу осы ұсынысты қабылдады. Олардың пікірінше, Канаданың азаматтық заңына сәйкес шіркеу Гибордты католиктік зиратқа жерлеуге міндетті болған. 1874 жылы Корольдік Кеңесі Гибордты католиктік зиратқа жерлеу керек деп шешті және Бурже мен Рим-католик шіркеуі сот процесінің шығындарын төлеуге міндеттелді. Осы шешімнен кейін Бурже Нотр-Дам-де-Нейж зиратына барып, Корольдік Кеңес Гибордты жерлеуге рұқсат берген жерді киелі емес деп жариялады.

Лаваль университеті

1852 жылы Бурже Квебек семинариясымен бірге Лаваль университетін құруға қатысты. Ол кезде Бурже университет жауапкершілігін Квебек епископтық провинциясындағы барлық епископтар арасында бөлісу керек деп ойлаған. Алайда, университеттің ұйымдастырылуы мен басқаруы кейіннен Квебек архиепископы мен семинариясының қолына өтті, нәтижесінде 1858 жылға қарай Монреальдегі (жергілікті) классикалық колледждердің ешқайсысы университетпен байланысты болмады. Бұл Буржені 1862 жылдан бастап Монреальде жаңа католик университетін құруды жоспарлауға итермеледі. Бұл, ішінара, католик студенттерінің санының артуына байланысты болды, олар католик баламасы болмағандықтан (зайырлы) Макгилл колледжі мен басқа оқу орындарында заң және медицинаны оқуға түсті. 1865 жылы Бурже Монреальде жаңа католик университетін құру үшін Ватиканға өтініш жасады, бірақ оның өтініші қабылданбады. 1870 жылы Лаваль университеті Монреальде филиал ашуды ұсынды, бірақ Бурже епископ ретінде оның билігін мойындамағандықтан бұл ұсынысты қабылдамады. 1876 жылы Ватикан Монреальде Лаваль университетінің филиалын құруды бұйырды, ол тек Квебекке (Буржеге емес) бағынышты болар еді, бірақ Бурже одан кейін епископтық лауазымынан кетіп, сондықтан бұл бұйрықты орындау қажет болмады.

Нотр-Дам епархиясының бөлінісі

1863 жылға қарай Монреальдегі Нотр-Дам приходының халқы шамамен 100 000 адамға жетті, ал приходтың діни қызметкері дәстүр бойынша Монреальдегі Ұлы семинарияның сульпициандық басшысы болды. Париждегі Сен-Сулпис шіркеуінің Бас басқарушысының өтінішімен, Киелі Тақ Буржеден Нотр-Дам приходының жағдайы туралы пікір білдіруін сұрады. Бурже қазіргі жағдайға қанағаттанғанын, бірақ приходтың діни қызметкері епископ ретінде Буржеге толық бағынышты болуын, яғни Бурже оны лауазымынан босату құқығына ие болуын айтты. Сулпициандар Бурже ұсынған иерархияға қарсылық білдірді және Бурже мен Сен-Сулпис шіркеуінің Бас басқарушысы Римге шақырылды. Сулпициандар Буржеге приходтық діни қызметкерді қызметтен босату құқығын беруден бас тартты және Монреальден 57 діни қызметкерден тұратын бүкіл діни қауымды алып кетумен қорқытты, бұл епархияда дін қызметкерлерінің күрт жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін еді. Келіссөздер нәтижесінде 1865 жылы Буржеге Нотр-Дам приходын бөлуге рұхсат берілді, бірақ жаңа приходтарға алдымен сульпициандар ұсынылатын, сульпициандар өздерінің діни қызметкерлерін приходтарға тағайындайтын, бірақ оларды епископтың бекітуін қажет ететін, және жаңа приходтардың діни қызметкерлерін епископ немесе сульпициандардың басшысы босатуға құқылы болатын. 1866 жылдың қыркүйегінен 1867 жылдың желтоқсанына дейін Бурже Нотр-Дамды он жаңа каноникалық приходқа бөлді. Алайда, приходтардың заңды мәртебе алуы үшін оларды тіркеу қажет болды. Сулпициандар үкіметке жаңа приходтарды мойындамауға кеңес берді, оларды Нотр-Дам приходының қарапайым бөлімшелік шіркеулері деп мәлімдеді. Бұл Бурже мен сульпициандар арасындағы ұзақ және қиын құқықтық және саяси күреске әкелді, ол 1873 жылы барлық приходтар мемлекеттік тіркеуден өткенде Бурже жеңісімен аяқталды.

Отставка, өмірінің соңына дейін және өлімі

1872 жылдың 27-30 қазанында Бурже діни қызметкер болып тағайындалғанына алтын жыл толуын тойлады, ал 1873 жылдың 1 мамырында Колледж Сент-Мари шіркеуінде өткен рәсімде Эдуард Шарль Фабрді көмекші епископ етіп тағайындады. Осы кезеңде Бурже жиі ауырып жүрді, бірақ оған қарамастан либерализмге, тіпті католик шіркеуі ішіндегі либерализмге қарсы күресті жалғастырды. Бұл күрес Квебек архиепискобы мен оның жақын кеңесінің Буржедің ой-өрісіне және епископтық міндеттерін атқару қабілетіне күмән келтіруіне себеп болды. Квебек архиепискобы сондай-ақ шіркеудің діни емес саясатқа тым терең араласып, оның зиянын тигізіп жатқанынан алаңдады. Силлери приходтық діни қызметкері Игнацио Персико Римге бұл мәселе бойынша, соның ішінде Буржедің әрекеттері бойынша тергеу жүргізуді ұсынды. Тергеуді болдырмау үшін 1876 жылдың 28 сәуірінде Бурже Монреаль епископы лауазымынан кетті, ал 15 мамырда Папа оның отставкасын қабылдады, ол қыркүйек айында күшіне енді. Отставкаға кеткеннен кейін Бурже Марцианополис титулярлық архиепископы болып тағайындалды. 1877 жылдың басында ол хатшысы Жозеф Октав Паремен бірге Саулт-о-Реколлеге көшіп кетті. 1881 жылдың 12 тамызы мен 30 қазаны аралығында Бурже Римге сапар шегіп, Монреальде екінші католик университетін құруды сұрады, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1882 жылы Бурже Монреаль епархиясының 840 000 долларға жуық қарызын өтеу үшін ақша жинау науқанына қатысты. 1882 жылдың 11 қазанында ол осы шаралардың нәтижесінде 84 782 доллар жиналғанын хабарлады. 1882 жылдың 9 қарашасында Бурже Бушервильде соңғы рет қоғамдық оқиғаға қатысты, қаржы жинау сапарының аяқталуымен байланысты діни қызметкер болып тағайындалғанының алмаз мерейтойын тойлады. Бурже 1885 жылдың 8 маусымында Саулт-о-Реколледе қайтыс болды. Нотр-Дам шіркеуінде Сулпициандардың басшысы, ата Коллин жерлеу рәсімін өткізді, ал Бурже денесі оның ізашары Жан Жак Лартигпен бірге сол кездегі құрылысы аяқталмаған Сент-Джеймс соборының күмбезінің оңтүстік-батыс тірегі астындағы мазарға қойылды, кейіннен бұл собор Әлемнің патшайымы Мария соборы деп аталды. 1993 жылдың 20 наурызында оның сүйегі собордың епископтар мен архиепископтарға арналған қабірлік шіркеуіне көшірілді, оның кесенесі орталық бөлігін құрайды. 1903 жылдың 24 маусымында суретші Луи Филипп Эбердің жасаған Бурже мүсіні Сент-Джеймс соборының алдында ашылды. Мүсінге католик дін қызметкерлері мен жамағаттарынан шамамен 25 000 доллар көмек көрсетілді. 2005 жылы мүсін тазартылып, қалпына келтірілді.