Эдгар Ульмер: Голливудтың «Қарлығаш» режиссері

Кіріспе

Американдық кинорежиссер, декоратор

Эдгар Георг Ульмер (1904 жылдың 17 қыркүйегі – 1972 жылдың 30 қыркүйегі) – еврей моравиялық, австриялық-американдық кинорежиссер. Ол негізінен Голливудтың B-фильмдері мен басқа да төмен бюджетті туындылармен айналысты, нәтижесінде «PRC королі» деген лақап атын алды, себебі ол бұл төменгі бюджетті студия үшін өте көп фильм түсірді. Оның стильді және ерекше жұмыстары зейнетке шыққаннан кейін авторлық теорияны қолдайтын киносыншылар тарапынан бағаланды. Ульмердің ең танымал туындыларының қатарында қорқыныш фильмі «Қара мысық» (1934) және нуар фильмі «Жолдан тайып» (1945) бар.

Мансап

Ульмер Оломуц қаласында, қазіргі Чехияда дүниеге келген. Жастық шағында Венада тұрған, онда сахналық актер және декоратор болып жұмыс істеген, сонымен бірге сәулет және философияны оқыған. Ол Макс Рейнхардтың театры үшін декорациялар жасады, Ф. В. Мурнаудың шәкірті болды және Роберт Сиодмак, Билли Уайлдер, Фред Зиннеман және Шуффтан процесін ойлап тапқан кинооператор Эуген Шуффтан сияқты режиссерлермен жұмыс істеді. Ол сондай-ақ "Der Golem" (1920), "Metropolis" (1927) және "M" (1931) фильмдерінде жұмыс істегенін айтқан, бірақ мұны растайтын дәлел жоқ. Ульмер 1926 жылы Мурнаумен бірге Голливудқа "Күн шығуы: Екі адамның әні" (1927) фильмінің көркемдік бөліміне көмектесу үшін келді. Питер Богдановичпен сұхбатта, ол сол кезде Голливудта екі орамды вестерн түсіргенін еске алды. Солтүстік Америкада түсірген алғашқы көркем фильмі "Бұзылған өмірлер" (1933) – төмен бюджетпен түсірілген, жыныстық аурулардың қорқынышты жағдайларын ашатын фильм. Оның келесі фильмі "Қара мысық" (1934), Бела Лугоси мен Борис Карлоффтың қатысуымен Universal Pictures үшін түсірілді. Ульмердің ерекше көркемдік стилін көрсеткен бұл фильм Universal-дың маусымдағы ең табысты фильмі болды. Алайда, Ульмер 1933 жылдан бері Universal студиясының басшысы Карл Лэммльдің немересі, тәуелсіз продюсер Макс Александерге үйленген Ширли Беатрис Касслермен махаббатқа түсті. Касслердің 1936 жылы ажырасуы және сол жылы Ульмерге үйленуі оның Голливудтың ірі студияларынан қуылған себебіне айналды. Ульмер "Poverty Row" продюсерлік үйлерінде "B" категориясындағы фильмдер түсіруге мәжбүр болды. Оның әйелі, қазір Ширли Ульмер, осы фильмдердің көптеген сценарийлерін жазды және сценарий жетекшісі болды. Олардың қызы Арианна бірнеше фильмде эпизодтық рөлдерде ойнады. АҚШ киноиндустриясының шетіне итерілген Ульмер бір кезде украин тіліндегі "этностық фильмдерге" маманданған: "Наталка Полтавка" (1937), "Жер аударылған қазақтар" (1939) және идиш тіліндегі "Алдындағы жарық" (1939), "Америкалық сваха" (1940). Бұл этникалық фильмдердің ең танымалдарының бірі Якоб Бен Амимен бірге режиссерлік еткен "Жасыл далалар" (1937) идиш фильмі. Ульмер ақырында Producers Releasing Corporation (PRC) үшін аз бюджетпен, көбінесе үмітсіз сценарийлер мен актерлермен мелодрамалар түсірудің нишасын тапты және өзін "PRC-нің Франк Капрасы" деп сипаттады. Оның PRC триллері "Артқа бұрылу" (1945) төмен бюджетті фильм-нуардың көрнекті мысалы ретінде үлкен мақтауға ие болды және Конгресс кітапханасы оны ерекше сақтауға лайық 100 американдық фильмнің алғашқы тізіміне қосты. 1947 жылы Ульмер дирижер Фриц Райнердің, Ульмерлердің қызы Арианнаның куәсі болған көмегімен "Карнеги залы" фильмін түсірді. Фильмде классикалық музыканың көптеген көрнекті өкілдері, соның ішінде Райнер, Яша Хайфец, Артур Рубинштейн, Грегор Пиатигорский және Лили Понс өнер көрсетті. Ульмерге "Керемет әйел" (1946) және "Жүрексіз" (1948) фильмдерін түсіруге мүмкіндік берілді, олардың бюджеті жоғары болды. Біріншісінде Хеди Ламаррдың керемет ойыны көрсетілген, және оны сыншылар Ульмердің ең жақсы фильмдерінің бірі деп санайды. Ол қараңғы атмосферасы бар, төмен бюджетті ғылыми-фантастикалық фильм "The Man from Planet X" (1951) түсірді. Оның соңғы фильмі "Үңгір" (1964) Италияда түсірілді. Ульмер 1972 жылы Калифорния штатының Вудленд-Хиллсте ауыр инсульттан қайтыс болды. Ол Голливудтағы Голливуд мәңгілік зиратындағы Дэвид кесенесіндегі залға жерленген. Оның әйелі Ширли Ульмер жақын жерде жерленген. Оның өлімінің 30 жылдығын атап өту үшін 2002 жылдың қараша айында Нью-Йорк қаласындағы New School-да үш күндік лекциялар мен көрсетулер симпозиумы өтті. 2005 жылы зерттеуші Бернд Герцогенрат Ульмердің Оломуцтағы туған үйінің мекенжайын анықтады. Ульмердің туған үйін еске алу үшін мемориалдық тақта 2006 жылдың 17 қыркүйегінде Ulmerfest 2006 аясында ашылды – Ульмердің шығармаларына арналған алғашқы еуропалық академиялық конференция. Эдгар Г. Ульмердің киноколлекциясы Академия киноархивінде сақталады. Академия киноархивіндегі фильмдер Академияның Маргарет Херрик кітапханасындағы Эдгар Г. Ульмердің қағаздарымен толықтырылған.

Ulmer was born in Olomouc, in what is now the Czech Republic. As a young man he lived in Vienna, where he worked as a stage actor and set designer while studying architecture and philosophy. He did set design for Max Reinhardt's theater, served his apprenticeship with F. W. Murnau, and worked with directors including Robert Siodmak, Billy Wilder, Fred Zinnemann and cinematographer Eugen Schüfftan, inventor of the Schüfftan process. He also claimed to have worked on Der Golem (1920), Metropolis (1927), and M (1931), but there is no evidence to support this. Ulmer came to Hollywood with Murnau in 1926 to assist with the art direction on Sunrise: A Song of Two Humans (1927). In an interview with Peter Bogdanovich, he also recalled making two reel westerns in Hollywood around this time. The first feature he directed in North America, Damaged Lives (1933), was a low budget exploitation film exposing the horrors of venereal disease. His next film, The Black Cat (1934), starring Béla Lugosi and Boris Karloff, was made for Universal Pictures. Demonstrating the striking visual style that would be Ulmer's hallmark, the film was Universal's biggest hit of the season. Ulmer, however, had begun an affair with Shirley Beatrice Kassler, who had been married since 1933 to independent producer Max Alexander, nephew of Universal studio head Carl Laemmle. Kassler's divorce in 1936 and her marriage to Ulmer later the same year led to his being exiled from the major Hollywood studios. Ulmer was relegated to making B movies at Poverty Row production houses. His wife, now Shirley Ulmer, acted as script supervisor on nearly all of these films, and she wrote the screenplays for several. Their daughter, Arianne, appeared as an extra in several of his films. Consigned to the fringes of the U. S. motion picture industry, for a time Ulmer specialized first in "ethnic films," in Ukrainian—Natalka Poltavka (1937), Cossacks in Exile (1939)—and Yiddish—The Light Ahead (1939), Americaner Shadchen (1940). The best known of these ethnic films is the Yiddish Green Fields (1937), co directed with Jacob Ben Ami. Ulmer eventually found a niche making melodramas on tiny budgets and with often unpromising scripts and actors for Producers Releasing Corporation (PRC), with Ulmer describing himself as "the Frank Capra of PRC". His PRC thriller Detour (1945) has won considerable acclaim as a prime example of low budget film noir, and it was selected by the Library of Congress among the first group of 100 American films worthy of special preservation efforts. In 1947, Ulmer made Carnegie Hall with the help of conductor Fritz Reiner, godfather of the Ulmers' daughter, Arianné. The film features performances by many leading figures in classical music, including Reiner, Jascha Heifetz, Artur Rubinstein, Gregor Piatigorsky and Lily Pons. Ulmer did get a chance to direct two films with substantial budgets, The Strange Woman (1946) and Ruthless (1948). The former, featuring a strong performance by Hedy Lamarr, is regarded by critics as one of Ulmer's best. He directed a low budget science fiction film with a noirish tone, The Man from Planet X (1951). His last film, The Cavern (1964), was shot in Italy. Ulmer died in 1972 in Woodland Hills, California, after a crippling stroke. He is interred in the Hall of David Mausoleum in the Hollywood Forever Cemetery in Hollywood, CA. His wife, Shirley Ulmer, is interred nearby. Commemorating the 30th anniversary of his death, a three day symposium of lectures and screenings was held at New York City's New School in November 2002. In 2005, researcher Bernd Herzogenrath uncovered the address where Ulmer was born in Olomouc. A memorial plaque commemorating Ulmer's birth home was unveiled on September 17, 2006, on the occasion of Ulmerfest 2006—the first European academic conference devoted to Ulmer's work. The moving image collection of Edgar G. Ulmer is held at the Academy Film Archive. The film material at the Academy Film Archive is complemented by material in the Edgar G. Ulmer papers at the Academy's Margaret Herrick Library.

Жеке сөздер

Мен ақша үшін жасауға мәжбүр болған барлық нәрсе үшін кешірім іздеп жүрмін.