Кіріспе

SmartRider – Батыс Австралияның қоғамдық көлік басқармасының байланыссыз электрондық билет жүйесі. Бұл жүйе қоғамдық автобустар, пойздар және паромдар арқылы қоғамдық көліктегі жол жүру ақысын есептеу үшін RFID смарт-карта технологиясын пайдаланады. Жүйе Transperth қоғамдық көлік желісінде, сондай-ақ Батыс Австралияның өңірлік орталықтарындағы TransAlbany, TransBunbury, TransBusselton, TransEsperance, TransGeraldton, TransHedland, TransGoldfields, TransKarratha және TransCarnarvon қалаларының автобус қызметтерінде кеңінен қолданылады. SmartRider Transwa пойыздары мен автобустары бойынша билеттер алуға қолданылмайды, бірақ жеңілдетілген тарифтерге құқық беруді, соның ішінде Оңтүстік-Батыс автобус желілерінде саяхаттау үшін дәлелдеме ретінде тануға болады. SmartRider – микрочип пен ішкі антеннасы бар, кредиттік картаның мөлшеріндегі смарт-карта. Ол Transperth теміржол станцияларында, Transperth паромдарында және Transperth пен өңірлік қалалық автобус қызметтерінде орналасқан процессорлармен байланысуға мүмкіндік береді. Микрочип картаға ақша салуға, сондай-ақ саяхат деректерін жазуға және картадағы сақталған қаражаттан тиісті жол ақысын шегеруге мүмкіндік береді. SmartRider жүйесі жолаушыларға қоғамдық көлік желісінде кез келген қызметке «тігізу» және «шешіп алу» мүмкіндігін береді. 2020–21 жылдардың қорытындысы бойынша барлық жол ақысын төлеудің 78,9% SmartRider арқылы жүзеге асырылды. 2018 жылы штат үкіметі SmartRider-ді жаңа жүйемен ауыстыру және жаңарту үшін мемлекеттік бюджеттен 34 миллион доллар бөлгенін жариялады. Жаңа жүйенің 2021 жылы іске қосылуы күтілуде, үкімет байланыссыз кредиттік карталар мен мобильді төлемдерді интеграциялауды қарастырып жатыр. 2021–22 жылғы мемлекеттік бюджетте SmartRider-ді жаңартуға 15 миллион доллар бөлінді, бұл жалпы 57,8 миллион долларлық жүйелік жаңартудың бір бөлігі. Бұл жаңарту жолаушыларға ұялы телефондары немесе кредиттік карталары арқылы желіге тіркелу мүмкіндігін береді – бұл МакГоуэн үкіметінің 2021 жылғы сайлау алдындағы міндеттемесі. Желіде 4200-нен астам жаңа SmartRider автоматтары мен билет сату автоматтары орнатылады, жаңа төлем технологиясы 2023 жылдан бастап қолданысқа енгізіледі деп күтілуде. Осыған байланысты қолданыстағы карталарды қазіргі MIFARE Classic технологиясынан гөрі жетілдірілген шифрлауды қолдайтын жаңа карталармен ауыстыру қажет болады. SmartRider жүйесін іске қосу бастапқыда 2005 жылдың қаңтарына жоспарланған, бірақ оқу технологиясын іске асырудағы мәселелерге байланысты маңызды мерзімдер бірнеше рет өзгерді. SmartRider карталары 2007 жылдың 14 қаңтарынан бастап барлық азаматтарға қолжетімді болды. SmartRider жүйесі клиенттердің әртүрлі топтарына кезең-кезеңмен ұсынылды:

Сынақ пайдаланушылары: 2004 жылдың мамыр айында Стирлинг теміржол станциясы арқылы саяхаттайтын жолаушылардың шағын тобы алғашқы сынаққа қатысты. Бақылау тобы: 2000 жолаушы негізгі пайдаланушылар тобынан жүйені сынауға шақырылды. Бастапқыда бақылау тобының сынағы 4 аптаға жоспарланған, бірақ кейіннен қатысушылардан толық іске қосылғанға дейін (2005 жылдың 16 қазанынан бастап) карталарын пайдалануын жалғастыру сұралды. Көлемді бақылау тобы: жүйені жүктеме кезінде сынау үшін бақылау тобына тағы 5000 жолаушы қосылды (2006 жылдың 23 қаңтарынан бастап). Зейнеткерлер: Жаңа Батыс Австралия зейнеткерлерінің карталары 2006 жылдың мамыр айында SmartRider карталарымен біріктіріліп шығарылды. Орта мектеп оқушылары: 2005 жылы студенттерге SmartRider карталары енгізілген жеке куәліктері берілді. Орта мектеп оқушылары 2006 жылдың 16 шілдесінен бастап жүйені пайдалана бастады. Жоғары оқу орындарының студенттері: SmartRider жоғары оқу орны 2006 жылдың 16 шілдесінен бастап Батыс Австралия университетінің студенттері үшін, ал 2006 жылдың 4 қарашасынан бастап барлық күндізгі оқу бөлімінің студенттері үшін қолжетімді болды. Бастауыш мектеп оқушылары: 2005 жылы студенттерге SmartRider карталары енгізілген жеке куәліктері берілді. Бастауыш мектеп оқушылары 2006 жылдың 1 қазанынан бастап жүйені пайдалана бастады. 50 центтік Студенттік MultiRider карталары кейіннен тоқтатылды. TravelEasy абоненттері: TravelEasy онлайн-сервисінің мүшелері 2006 жылдың 13 желтоқсанынан бастап, ол көпшілікке қолжетімді болғанға дейін SmartRider картасын алуға мүмкіндік алды. Жалпы жұртшылық: SmartRider карталары MultiRider жүйесі кезең-кезеңмен тоқтатылғаннан және 2007 жылдың 8 сәуірінде қолданыстан алынғаннан кейін барлық халыққа қолжетімді болды. Бұл мүмкіндік желідегі тағы 13 станцияға тарады. Ал 2014 жылдың шілдесінен бастап, міндетті ақы төленетін паркинг енгізілген кезде, SmartRider картасын Transperth теміржол станцияларының барлығында паркинг төлемі үшін пайдалануға болады. Сонымен қатар, SmartParker іске қосылды, ол автомобиль тіркеу нөмірін SmartRider шотқа байланыстыруға мүмкіндік береді, паркинг билетін көрсету қажеттілігін жояды. TransRegional: SmartRider 2009 жылдың наурыз айында TransGeraldton автобус қызметтерінде енгізілді, содан кейін кезең-кезеңмен TransBusselton, TransBunbury, TransGoldfields және TransAlbany қызметтеріне тарады. TransKarratha, TransHedland, TransEsperance және TransCarnarvon да SmartRider жүйесіне қосылды. Бақылау тобының сынақ кезеңінің көп бөлігінде Transperth бағдарламалық қателерден туындаған артық төлемдерді болдырмау үшін толық немесе жартылай жол ақысын қайтаруды ұсынды.

Ашық, жабық және бақыланатын темір жол станциялары

SmartRider жүйесі қолданысқа енгенге дейін Перттегі барлық теміржол станциялары іс жүзінде "ашық" болды, яғни жолаушы, тіпті кез келген адам, кез келген теміржол станциясына немесе пойызға билет алуға міндетті болмай еркін кіре алатын не шыға алатын. SmartRider жүйесін енгізу нәтижесінде кейбір станциялар қақпалармен ("жабылып") жабдықталды, сондықтан станцияға кіру немесе шығу үшін SmartRider билетін қақпадан өткізу қажет, немесе жарамды билет пен жеңілдік куәлігін (қажет болған жағдайда) қақпа маңындағы станция қызметкеріне көрсету керек. Сондай-ақ, қызметкер ерекше қажеттіліктері бар адамдарға көмектесе алады. Қалған барлық станцияларда ақы төлеу қақпалары орнатылмаған, бірақ станцияға кіру және шығу орындарында SmartRider процессоры орнатылған. Автобус станциялары, теміржол станцияларымен байланысқан станциялардан басқа, бұл технологияны қолданбайды, себебі әр автобуста өз қызметкері бар.

SmartRider карталарының түрлері

SmartRider карталарының бірнеше түрі бар. SmartRider картасын алғаш рет сатып алғанда, жеңілдік иелері үшін 5 доллар, ал стандартты пайдаланушылар үшін 10 доллар карта алу төлемі алынады. Картаны пайдалану үшін оған қаражат қосу қажет. Стандартты SmartRider картасы жеңілдіксіз жолаушыларға арналған. Стандартты Transperth ересектер бағасы қолданылады. Concession SmartRider картасы жеңілдік алуға құқығы бар жолаушыларға, мысалы, мүгедектік зейнетақы алушыларға, жұмыссыздарға және медициналық сақтандыру картасының иелеріне арналған. Стандартты Transperth жеңілдік бағасы қолданылады. Seniors SmartRider картасы 60 жастан асқан жолаушыларға арналған және ол Батыс Австралияның қарттар картасының бір бөлігі болып табылады, ол мемлекеттік қызметтерге төмен бағамен қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 2009 жылдың 4 сәуірінен бастап Seniors SmartRider картасының иелері жұмыс күндері сағаттардан тыс және барлық демалыс күндері мен мерекелерде тегін жол тарта алады. Жұмыс уақытында жеңілдік бағасы қолданылады. Seniors SmartRider толығымен 2006 жылдың тамызынан бастап іске қосылды. Student SmartRider картасы бастауыш және орта мектеп оқушыларына арналған, сонымен қатар ол студенттік куәлік ретінде де қызмет етеді, себебі оған студенттің аты-жөні, туған күні және студенттік нөмірі сияқты мәліметтер енгізілген. Карта иелері оқу кезеңінде арнайы студенттік бағаға, ал басқа кезеңдерде Transperth стандартты жеңілдік бағасына құқылы. Tertiary SmartRider картасы толық уақытты TAFE және университет студенттеріне арналған, олар картаны сатып алу алдында өз оқу орны арқылы жеңілдікке өтініш беруі керек. Tertiary SmartRider картасы университет студенттері үшін 2006 жылдың 4 қарашасында толығымен іске қосылды. Зейнеткерлердің SmartRider картасы – жұмыс күндері тегін жол жүруге құқықпен бірге енгізілген жаңа SmartRider картасы.

SmartRider картасына қосымша құндылық беру

SmartRider картасына құндылық қосудың бірнеше жолы бар. Автоматты жүктеу жүйесі Transperth-ке жолаушының банк шотынан тікелей қаражат алуға мүмкіндік береді және әр саяхат үшін қалыпты ақшалай бағадан 20% жеңілдік ұсынады (бұл бұрынғы жүйедегі 40 саяхаттық MultiRider картасына берілген жеңілдіктен кем). Басқа барлық құндылық қосу тәсілдері 10% жеңілдік береді (10 саяхаттық MultiRider картасынан кем). Сонымен қатар, жолаушылар BPay арқылы телефон немесе интернет желісі арқылы банк шотынан қаражат аудара алады. Қаражат аудару уақыты сіздің банк мекемеңізге және BPay транзакциясының уақытына байланысты 3-5 жұмыс күніне созылуы мүмкін. Картаға қаражат түсуі үшін жолаушылар картаны тіркеген кезде кемінде екі аймақтық бағаға тең қаражат болуы керек.

Автобустар мен паромдарда

Автобустар мен паром билеттерін сататын машиналарға SmartRider белгісі енгізілген. Жолаушылар жүргізушіге ақы төлеп картаның қалдығын толықтыра алады.

Бөлшек сауда орындары

Бағаны EFTPOS немесе газет орындары сияқты уәкілетті сауда орындарында қолма-қол ақшамен төлеу арқылы арттыруға болады.

Техникалық мәліметтер

SmartRider жобасына жүйені басқару және бақылау үшін әртүрлі машиналар мен технологиялар кіреді, оның ішінде жүрілген қашықтық, тарифтің есептелуі және өңдеу. SmartRider картасының чипіне SmartRider нөмірі, ағымдағы баланс, жеңілдік/Autoload статусы және егер сапар ортасында болса, картаның қай жерде тіркелгені туралы ақпараттар сақталады. «Тіркеу» кезінде бұл ақпарат процессормен картада жаңартылады. Процессор бұл ақпаратты күнінің соңына дейін сақтайды, содан кейін Transperth-ке жібереді. Transperth қызметкерлері және егер пайдаланушының картасы Transperth-тің TravelEasy онлайн қызметіне байланыстырылған болса, ол кешіктірілген транзакциялар тарихына қол жеткізе алады. Желі сондай-ақ «күтіліп тұрған әрекеттер» арқылы жұмыс істейді, онда желідегі әрбір SmartRider процессоры карталар тізімі бойынша Transperth жасаған соңғы әрекеттердің тізімін жүктейді. Процессорлар картаны келесі рет кездесетінге дейін күтеді, содан кейін олардағы деректерді өзгертуге болады. Мысалы, «қара тізімге» енген (немесе жойылған) картаның нөмірі барлық процессорларға жіберіледі (әдетте, хабарланғаннан кейін 1-2 күн ішінде), ал карта келесі рет қолданылғанда «тіркеу» қабылданбайды және карта жойылған статусқа жаңартылады (сол арқылы ол болашақта қабылданбайды).

Физикалық технология

Жүйенің негізгі бөлігі – жүйе арқылы жолаушыларға берілетін жеке карталар. Карталар MIFARE негізінде жасалған және әрбір картаға бірегей идентификациялық нөмір тағайындалған. Бұл карталар, карта қолданылатын әртүрлі көлік түрлерінен (автобус, пойыз, паром) кіргенде және түскендегі тиісті өңдеу жабдықтарымен байланысқанда нақты ақпаратты жібереді. Wayfarer SmartTGX150 электрондық билет шығару машинасы (ETM) смарт-карта процессорын қамтиды, ол жүргізушіге кіру және шығуды тіркеуге, қолма-қол ақша билеттерін шығаруға және SmartRider транзакцияларын өңдеуге мүмкіндік береді. Жолаушылар өздерінің SmartRider карталарын осы құрылғы арқылы толықтыра алады, ал ETM/GPS интерфейсі автобустың нақты орнын анықтап, тарифтік аймақтарды автоматты түрде есептейді. Жобаға сонымен қатар барлық "ашық" теміржол стансаларының платформаларында кіру-шығуды тіркеу үшін Wayfarer SCP смарт-карта платформасы процессоры және автобустар мен паромдарда кіру-шығуды тіркеуге арналған Wayfarer смарт-картасы бар SCV кіреді. Өңдеу жабдықтары жинаған ақпарат Transperth-ке сымды LAN (тұрақты процессорлар, соның ішінде жеке блоктар мен жолдар үшін) немесе сымсыз LAN (автобустар және басқа да жылдам көлік түрлері үшін) арқылы жіберіледі. Wayfarer TGX150 билет машиналарына сондай-ақ жүйеде немесе орталық жүйемен байланыста ақаулықтар туған жағдайда қолданылатын қосымша ақпарат сақтау құралы ретінде алынып-қойылатын деректер картриджі кіреді. Кейбір автобустар Parkeon компаниясы ұсынған жаңа Wayfarer Infigo билет машиналарымен жабдықталды. Бұл билет машиналары Wayfarer TGX150 сияқты технологияны қолданады, бірақ олардың интерфейсі дөңгелектелген және "болашаққа бағытталған" дизайнға ие. Ірі теміржол вокзалдарында Wayfarer басқаратын кіруді бақылау қақпалары орнатылған, олар картаға жауап ретінде ашылады.

Жүйелік платформа

Wayfarer Merit және SmarTrack бэк-офис жүйелері Австралия Коммуналдық Банкінің қаржылық бақылау жүйелеріне статистикалық деректер мен интерфейс береді. Басқа функциялар интернет арқылы және тікелей төлем жүйелері арқылы картаны толықтыруға мүмкіндік береді.

Қауіпсіздік

2008 жылдың ақпан айында Голландия үкіметі, барлық жерде қолданылатын MiFare Classic RFID чипіне (SmartRider жүйесінде де қолданылатын чип) негізделген кіру кілттерінің қауіпсіздігі туралы ескерту жасады. Бұл, Вирджиния университетінің студенттері көрсеткен теориялық шабуылдан кейін болды, олар стандартты үстел компьютерінде бірнеше минут ішінде картадан жеке кілтті алуға болатынын дәлелдеді. Бағалау бойынша, RFID негізіндегі карта жүйесіндегі қауіпсіздіктің туа біткен осалдықтарын пайдалану 2010 жылдың басына дейін қиын мәселе болып қала береді.

Құпиялылық

Жүйені пайдаланушылар кез келген көлік құралына мінгенде де, түскенде де карталарын процессор арқылы өткізеді. Әр SmartRider картасы жеке нөмірленеді, және жеңілдік картасының иелері үшін картаны пайдалану алдында тіркеу қажет, ал басқа пайдаланушылар үшін жарияланған көптеген мүмкіндіктерге қол жеткізу үшін де тіркеу қажет, бірақ бұл міндетті емес. Тіркеу процесі жолаушының толық аты-жөнін, мекенжайын, туған күнін, SmartRider картасының нөмірін және құпия сөзді Transperth-ке ұсынуды талап етеді. Пайдалану туралы мәліметтер картада да, Transperth-те орталықтандырылған түрде де сақталады және жүйе пайдаланушыларына соңғы пайдалануды арнайы ақпараттық киоскіге барып немесе Transperth веб-сайты арқылы онлайн режимінде тексеруге мүмкіндік береді. Полиция SmartRider картасының деректерін тергеу құралы ретінде пайдалануға құқылы, ал осы мүмкіндіктің шетелде пайдалануы күрт артып келеді. Лондон қаласында, RFID технологиясын қолданатын Oyster картасы пайдаланылады, 2006 жылдың наурыз айына дейін полиция тарапынан барлығы 243 сұраныс түсті.

Дизайн

Жүйе жалпы жүйе, веб-сайт және төлем терминалдары дизайнында қолдану қиындықтары үшін сынға ұшырады.

Шығындар

SmartRider жүйесінің пайдаланушыларға MultiRider жүйесімен салыстырғанда қымбатқа түсуі сынға ұшырады. MultiRider-ді 25% жеңілдікпен 40 саяхаттық билет ретінде алуға болар еді, ал қазір 20% жеңілдікті тікелей төлем арқылы ғана алуға болады, оның іске қосылуына 3 аптаға дейін уақыт кетеді. Басқа төлем тәсілдері үшін 10% жеңілдік қарастырылған. Бұл мәселені парламентте Либералдық партиядан депутат Кэти Ходсон Томас көтерді, ол SmartRider жүйесіне көшкеннен кейін жолаушылар қоғамдық көлік үшін жылына 324 долларға дейін артық төлейтінін мәлімдеді. 2006 жылдың ақпан айында The West Australian газеті сынақтан өткен пайдаланушылардың пікірлерін жариялады. Олар қателікпен ұмытып кеткені немесе құрылғының жұмыс істемеуі салдарынан жүйеден шығуды (tag off) қабылдамағандықтан, саяхаттаған қашықтығына қарамастан SmartRider-ге төрт аймақтық тариф есептелгенін айтты. Алайда, Transperth компаниясы бастапқы тарифтің «жолаушы жүйеден шықпаған жағдайда, сол автобус, пойыз немесе паромның соңғы стансасына жеткені болжанатын ақшалай тарифке тең» екенін мәлімдеді, сондай-ақ төрт аймақтық тариф тек теміржол көлігіне қолданылатынын атап өтті. Сынақ кезеңінде стандартты тариф клиент картасын соңғы рет толтырған тәсіліне байланысты қолма-қол ақшамен төленген тарифтен кем есептелді. Мандура теміржолының ашылуымен, жолаушылар пойыздарды жүйеден шықпай-ақ ауыстыра алатындықтан, барлық пойыз бағыттарындағы стандартты тариф жеті аймақтық тарифке дейін өсті.

Қабылдау

2020–21 жылдары барлық ақы төленген жолдардың 78,9% SmartRider қолданылып жасалған.