Кіріспе
Қағаз немесе электрондық билеттер шығаратын автомат. Билет автоматтары, сондай-ақ билет сату автоматтары (TVM) деп те аталады, қағаз немесе электрондық билеттерді шығарады, сақталған құнды картаны, смарт-картаны немесе пайдаланушының мобильді әмиянын, әдетте смартфондағысын қайта толтырады. Мысалы, билет автоматтары теміржол станцияларында пойыз билеттерін, метро станцияларында жол билеттерін, ал кейбір трамвай аялдамаларында және трамвайлардың ішінде трамвай билеттерін сатады. Токен автоматтары билетті қағаз немесе электрондық билет сияқты қызмет ететін токен түрінде де бере алады. Әдеттегі операция кезінде пайдаланушы дисплейлік интерфейс арқылы билеттің түрін және санын таңдайды, содан кейін төлем әдісін – қолма-қол ақша, несиелік/дебеттік карта немесе смарт-картаны таңдайды. Билет(тер) қағазға басылып, пайдаланушыға беріледі немесе пайдаланушының смарт-картасына немесе смартфонына жүктеледі.
A ticket machine, also known as a ticket vending machine (TVM), is a vending machine that produces paper or electronic tickets, or recharges a stored value card or smart card or the user's mobile wallet, typically on a smartphone. For instance, ticket machines dispense train tickets at railway stations, transit tickets at metro stations and tram tickets at some tram stops and in some trams. Token machines may dispense the ticket in the form of a token which has the same function as a paper or electronic ticket. The typical transaction consists of a user using the display interface to select the type and quantity of tickets and then choosing a payment method of either cash, credit/debit card or smartcard. The ticket(s) are then printed on paper and dispensed to the user, or loaded onto the user's smartcard or smartphone.
Билет пен жол ақысының форматы
ХХ ғасырдың көп бөлігінде билет автоматтары қағаз билеттерді немесе әрқайсысы бір жол ақысына баламалы жетондарды шығарды. Кейін жол ақысы сақталатын карталарға (алғаш қағаз, содан кейін смарт-карталарға) жүктелді. Жолаушылар белгілі бір шекте кез келген соманы жүктеуге болатын, бұл сома міндетті түрде нақты бір жол ақысына сәйкес келуі керек емес. Карталарды олардың жарамдылық мерзімі біткенге дейін кез келген сомамен қайтадан толтыруға болады, бірақ белгілі бір шекте. Билет автоматтарының қолданылуын ынталандыру және кассирлердің қажеттілігін азайту мақсатында, кейбір жағдайларда машинадағы баға билет кассасындағы бағадан төмен болуы мүмкін.
Қызметкерлер басқаратын машиналар
Механикалық билеттерді автоматты түрде шығару машиналары 1920-жылдардың аяғынан бері автобус жүргізушілері мен кондукторлар қолданды. Олардың мүмкіндіктеріне билеттерді басып шығару, сатуды және төлемдерді тіркеу кіруі мүмкін. Кейбір өндірушілер: MicroFx, Almex, Setright, AEG, CAMP (Compagnie d'Ateliers Mecaniques de Precision), Gibson GFI Genfare, Parkeon, Xerox, Beckson және Corvia (Ticketer). 1970 жылдардан бастап электрондық компьютерлік терминалдар мен принтерлер пайдаланыла бастады. Қолда ұсталатын билет машиналары Үндістандағы автобустарда билет сату, смарт-карталарды тексеру және жолақыларды жаңарту үшін қолданылады. Бұл машиналары бұрынғы қолмен жүзеге асырылатын жолақы жинау жүйесін алмастырды, онда сапар мен баға кезеңдерін көрсету үшін билеттер тесіліп немесе белгіленетін.
Атқару
Көптеген елдерде пойыздар мен қалалық көлік билеттері негізгі бөлігі сенім арқасында жұмыс істейді (жолаушы инспекторлар немесе кондукторлар бақылау жүргізеді), сонымен қатар вокзалдарда (немесе көлік құралдарында) билеттерді тексеруге арналған машиналар орнатылған. Бұл билетті алдын ала сатып алып, кейін пайдалануға мүмкіндік береді. Әдетте, билеттің жарамдылық мерзімін анықтау үшін оған уақыт белгісі қойылады. Жиі кездесетін мәселе – билетті тексеруді ұмытып, билеті болмағандай айып төлеу. Мұндай машиналар АҚШ-та көбінесе қолданылмайды. Сенім арқасында жұмыс істейтін американдық көпшілік көлік жүйелерінің барлығы пайдаланушылардан билетті қолдану алдында сатып алуын күтеді; ал жиі жол тартатындар күнделікті немесе бір реттік билеттерді сататын машиналардан алдын ала кезеңдік билеттер сатып алып, бұл ыңғайсыздықтан құтылуға болады. Дегенмен, соңғы кезде Metrolink сияқты бірнеше қала маңы теміржол жүйелері кем дегенде кейбір билет түрлері үшін билетті тексеру машиналарын пайдалануға көшті.
Мәселелер
Қызметтен шыққан немесе "тек белгілі сомада ақша қабылдайды" деген билет автоматтары көлік ұйымдарына шығын келтіреді. Мысалы, Мельбурндағы трамвайлардағы билет автоматтары жолаушылар 2 долларлық және 50 теңгелік монеталарды жиі пайдаланғанда, ұсақ монеталардың (10 теңге, 20 теңге) қоры таусылып, ақшасы бітіп қалады.
Қолданбалар
Билет автоматтары көбінесе ойын-сауық парктерінде, кинотеатрларда (кейде билет сату киоскілері деп аталады), автотұрақтарда (ақы төлеп тұраққа қою жүйесін қараңыз), сондай-ақ тегін билеттер беретін жерлерде, мысалы, электрондық кезекке тіркелу үшін қолданылады. Жапонияда билет автоматтары мейрамханаларда, кафелерде және басқа да мекемелерде жиі кездеседі. Тұтынушылар машинада таңдаған заттары үшін ақша салып, тапсырысты алуға арналған талон алады, бұл автоматтардан өзгеше, онда тұтынушы тікелей затын алады. Кейбір билет автоматтары жеке тұрған машиналар, ал кейбір түрлері кассада орналасқан.