Кіріспе
Гонконгтағы көлік жүйесіне шолу
Гонконг жоғары дамыған көлік желісіне ие, ол қоғамдық және жеке көлікті қамтиды. Гонконг үкіметінің Саяхат ерекшеліктері жөніндегі сауалнамасына сәйкес, күнделікті сапарлардың 90% астамы қоғамдық көлікпен жасалады, бұл әлемдегі ең жоғары көрсеткіш. Дегенмен, 2014 жылы үкіметке көлік мәселелері бойынша кеңес беретін Көлік жөніндегі консультативтік комитет Гонконгтағы жол кептелісі мәселесінің нашарлауы туралы баяндама жариялады және соңғы 10-15 жылда жеке автомобильдердің тым көп өсуіне назар салды. 1997 жылдың қыркүйегінде қолма-қол ақшаға балама ретінде "Октопус" картасы – интеллектуалды электрондық төлем жүйесі енгізілді. "Октопус" картасын массалық транзиттік теміржол жүйесінің кез келген аялдамасынан сатып алуға болады, ол жанасусыз төлем жүйесі болып табылады және оның көмегімен қоғамдық көлікте (пойыздар, автобустар, трамвайлар, паромдар және микроавтобустар сияқты) ғана емес, сонымен қатар паркинг автоматтарында, дүкендерде, супермаркеттерде, жылдам тамақтандыру орындарында және көптеген сату автоматтарында төлеуге болады.
Қоғамдық көлік статистикасы
Гонконгтағы қоғамдық көлікпен жұмыс күніне барып-қайтуға жұмсалатын орташа уақыт 73 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 21%-ы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдардың қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтуге кеткен орташа уақыты 14 минутты құрайды, ал жолаушылардың 19%-ы күнделікті сапарларында орташа есеппен 20 минуттан аса күтеді. Адамдардың қоғамдық көлікпен бір жолға жүретін орташа қашықтығы 11,2 км, ал 31%-ы бір бағытта 12 км-ден аса қашықтыққа саяхаттайды.
Темір жол көлігі
Гонконгта кең теміржол желісі бар, ал Гонконг үкіметі қоғамдық көлік жүйесінің негізі "теміржол" екенін бұрыннан-ақ анықтаған. Қоғамдық көлік пойыздарын MTR корпорациясы басқарады. MTR Гонконгтың ішкі қалалық аймақтарындағы, Коулун түбегіндегі және Гонконг аралының солтүстік бөлігіндегі метро желісін, сондай-ақ жаңа дамыған аудандармен, Цуэн Ван, Цзюнг Кван О, Тун Чунг, Гонконг Диснейленді, Гонконг халықаралық әуежайы және Жаңа аумақтардың солтүстік-шығыс және солтүстік-батыс бөліктерімен байланыстырады. Гонконг трамвайлары Гонконг аралының солтүстігінде ғана трамвай қызметін ұсынады. Пик трамвайы Гонконгтың орталық бизнес ауданы – Орталықтан Виктория шыңына қатынайды.
Көлемді көлік темір жолы
1979 жылы ашылған жүйе қазір 240,6 км (149,5 миль) теміржол желісін қамтиды, оның ішінде 167 станса бар, соның ішінде 98 теміржол стансасы және 68 жеңіл рельстік аялдамасы бар. Теміржол желілеріне Шығыс желісі, Кунь Тонг, Цуэн Ван, Арал, Тун Чунг, Цзюнь Кван О, Тюэн Ма, Оңтүстік арал, Аэропорт экспресі және Диснейленд курорты желілері кіреді. Сегіз желі жалпы метро қызметтерін ұсынады, ал Airport Express Гонконг халықаралық әуежайынан қала орталығына тікелей қатынас құрады, ал Disneyland Resort Line тек жолаушыларды Гонконг Диснейлендіне және одан қайтаруға арналған. Жеңіл рельс көптеген жағдайларда трамвай сипаттамаларын сақтайды, оның ішінде көп бөлігінде басқа көлік құралдарымен бірге көшеде (деңгейде) жүреді және солтүстік-батыс Жаңа аумақтарда, оның ішінде Тюэн Мун және Юэн Лонгта халыққа қызмет көрсетеді. Барлық пойыздар мен жер асты МТР стансалары кондиционерленген.
Трамвай жолдары
Гонконг трамвайлары – тек екі қабатты вагондармен жұмыс істейтін трамвай жүйесі. Электр трамвай жүйесі 1881 жылы ұсынылған, бірақ сол кезде ешкім осы жүйеге инвестиция салуға ниет білдірген жоқ. 1901 жылдың тамызында Екінші трамвай туралы заң жобасы енгізіліп, 1902 жылғы Трамвай жарғысы ретінде заңға айналды. Гонконг трамвай электр компаниясы (Hong Kong Tramway Electric Company Limited) британдық компания болып, құрылыс және күнделікті жұмыс істеуге жауапкершілікті алуға уәкілдік алды. 1904 жылы трамвай жүйесі алғаш рет пайдалануға берілді. Бірақ көп ұзамай оны басқа компания, Гонконг электр тарту компаниясы (Electric Traction Company of Hong Kong Limited) иеленді, содан кейін 1910 жылы оның атауы Гонконг трамвай компаниясы (Hong Kong Tramways Company Limited) болып өзгертілді. Бұл теміржол жүйесінің ұзындығы шамалы, жалпы рельс ұзындығы 5 км, және ол көшедегі басқа көлік құралдарымен бірге жүреді. Оның жұмысы 3'6" (1067 мм) кеңдіктегі рельстерде 550 В тұрақты токқа (d.c.) байланысты, бұл ток жоғарыдағы сымдар арқылы беріледі. Трамвайлар Гонконг аралының тек бір бөлігіне қызмет көрсетеді: олар Гонконг аралының солтүстік жағалауында Кеннеди Таунынан Шау Кей Ванға дейін екі жолмен, ал Happy Valley жарыс жолының айналасында сағат тілі бойынша бір жолмен жүреді.
Әуежайдағы адамдарды тасымалдау жүйесі
Гонконг халықаралық әуежайының автоматтандырылған адамдар тасымалдағышы – Гонконг халықаралық әуежайында, Чек-Лап-Кок аймағында орналасқан, жүргізушісіз адамдар тасымалдау жүйесі. Ол екі "бөлімше" бойынша жұмыс істейді. Атқару үшін пойыз 2-терминалдан Шығыс залына, содан кейін Батыс залына қатынайды. Келу үшін пойыз тек Батыс залынан Шығыс залына қана жүреді, онда барлық жолаушылар иммиграция, кеден бақылауы және багажды алу үшін түсуі тиіс. Бірінші бөлімше 1998 жылы, ал екінші бөлімше 2007 жылдың басында пайдалануға берілді. HKIA APM болашақ 2-терминалдың қосымша құрылысына дейін кеңейтілуде, ол 2024 жылға дейін аяқталады. Терминалдар арасында тағы бір жүйе бар. Сонымен қатар, пайдалануға қолжетімді жылдам баспалдақ та бар.
Таксилер
2016 жылы Гонконгта 18 138 такси болды, олар үш ерекше (бірақ сәл үстігіп жатқан) географиялық аймақта жұмыс істеді және түсімен ажыратылды. Олардың 15 250-і қызыл қалалық таксилер, 2 838-і жасыл Жаңа аумақтар таксилері және 50 көк Лантау таксилері. Олар күн сайын тиісінше 1 100 000, 207 900 және 1 400 жолаушыға қызмет көрсетеді. Таксилер күн сайын шамамен 1 000 000 жолаушыны тасымалдайды, бұл Гонконгтағы барлық қоғамдық көліктің күндізгі жолаушы ағынының шамамен 12% құрайды. Гонконгтағы таксилердің көпшілігі шығарындыларды азайту үшін сұйытылған мұнай газымен (СЖГ) жұмыс істейді. 2000 жылдың тамызында дизельді таксилерін СЖГ-ге ауыстырған такси иелеріне бір реттік ақшалай грант төленді. 2001 жылдың тамызынан бастап барлық жаңадан сатып алынған таксилер СЖГ-де жұмыс істейді. 2003 жылдың соңына дейін Гонконгтағы таксилердің 99,8%-ы СЖГ-де жүрді. Такси бағасы таксометр бойынша есептеледі, бірақ жол төлемі және багаж ақысы сияқты тарифтік кестедегі қосымша төлемдер қолданылуы мүмкін. Қалалық таксилер ең қымбат, ал Лантау таксилері ең арзан. Таксилердің әртүрлі түрлерінің қызмет көрсету стандарты көбінесе бірдей. Үш түрлі таксидің болу себебі – халық азырағы аймақтарда қызмет көрсетуді қамтамасыз ету, себебі қалалық орталықта жұмыс істеу тиімдірек деп есептеледі.
Жеке көліктер
2015 жылдың мамыр айына қарай, Гонконгтың халық санағы және статистика департаменті Гонконгта 504 798 тіркелген көлік бар екенін хабарлады. Жеке автомобиль иелігінде, бір адамға шаққандағы автомобиль саны Сингапурмен салыстырғанда екі есе кем, ал Тайваньмен салыстырғанда үштен бір бөлігін құрайды. Алайда, үкіметке көлік саясаты бойынша кеңес беретін Көлік жөніндегі консультативтік комитет, жеке автомобильдердің өсуі тым жылдам екенін және Гонконгтағы кептеліс мәселелерін жеңілдету үшін оны тежеу қажет екенін мәлімдеген есеп жариялады. Сонымен қатар, кішкентай, үнемді автомобильдерді сатып алуға ынталандыру мақсатында, оларға салынатын салық мөлшері төмендетілді. Алғашқы тіркеу салығы екі есеге арттырылды, жылдық лицензиялық алымдар 300 пайызға өсті, ал әр литр жеңіл майға 0,70 доллар баж салығы қойылды. Көлік кептелісінен басқа, тұрақ орны табу да қиындық тудыруы мүмкін. Қалалық құрылыстың жоғары тығыздығына байланысты, май құю станцияларының саны шектеулі; Гонконгтағы бензиннің орташа бағасы литріне 2,04 АҚШ долларын құрайды, оның жартысынан астамы салықтан тұрады. Жаңалықтарда үкімет, жаңа экологиялық таза дизельдік қозғалтқыштарды пайдалануға қасақана кедергі келтіргені, тек жеңіл жүк көліктеріне дизель отынымен жұмыс істеуге рұқсат бергені айтылды. Үкімет жеке автомобильдерге дизель отынымен жұмыс істеуге неліктен рұқсат бермейтінін анықтау мүмкін емес, бірақ үкімет отын құнынан 150 пайыз салық түседі. Бұл негізінен қоршаған ортаны қорғау мақсатында автомобиль иелігін шектеу үшін жасалған. Жергілікті жүргізуші куәлігіне емтихан тапсуға кезек тізімі бар, ал толық (жеке автомобиль) жүргізуші куәлігінің он жылға жарамдылығы шамамен 115 АҚШ долларына тең. Басқа қытайлық және кейбір шетелдік билік органдарынан жүргізуші куәлігін алған Гонконг тұрғындары, тиісті жерде тұрғанда куәлік алғанын растаса, емтихансыз Гонконг жүргізуші куәлігін ала алады (көбінесе мектеп транскрипттері немесе жұмыс берушінің құжаттары қолданылады). Кейбір жеке автомобиль иелері, «ақ карта жүргізушілері» деп белгілі, номиналды ақыға такси қызметін ұсынады.
Велосипедтер
Велосипедпен жүру Жаңа территориялардың көптеген аймақтарында танымал көлік түрі болып табылады, онда Ша Тин, Тай По және Шен Шуй сияқты жаңа қалаларда кең велосипед жолдарының желісі бар. Гонконг пен Коулунның автокөлікпен тығыз қамтылған қалалық аймақтарында велосипедпен жүру азау, тұрғын аймақтарының салыстырмалы түрде тегіс болуына қарамастан, өйткені үкімет саясаты көлік жүйесінің бір бөлігі ретінде велосипедпен жүруді қолдамайды. 2011 жылы MTR корпорациясы барлық MTR теміржол желілерінде велосипедтерді алып жүруге рұқсат берілгенін хабарлады.
Мотоциклдер
Гонконгтың қалалық аудандарында жеке тұлғалардың мотоциклдері Вьетнам сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегідей кең таралған емес. Олар көбінесе коммерциялық және кәсіби мақсаттар үшін пайдаланылады.
Ұшақтар
Гонконг халықаралық әуежайы (HKG) – аумақтың басты әуежайы және 1998 жылдан бері Чеп Лап Кок орналасқан. 100-ден астам әуе компаниясы әуежайдан халықаралық және материктік Қытай бағыттарына рейстер орындайды; ол Cathay Pacific, Air Hong Kong, Hong Kong Express және Hong Kong Airlines әуе компанияларының негізгі хабы болып табылады. HKG – маңызды аймақтық транзиттік орталық, жолаушылар торабы және Қытай мен Азияның қалған бөлігіне қақпа. Ол сонымен қатар әлемдегі ең көп жүк көлемін тасымалдайды. Жыл сайын 70 миллионнан астам жолаушыны қабылдайтын бұл әуежай жолаушылар ағыны бойынша дүние жүзіндегі сегізінші ең қызықты әуежай. HKG Лантау аралының солтүстігіндегі жасанды аралда салынды және Коулун шығанағындағы тығырызған Кай Так әуежайын алмастыру мақсатымен құрылды. Үш ұшу-қону жолағы жүйесінің аясында үшінші ұшу-қону жолағы салынды. 2-терминалдың ауқымды жаңартулары, жаңа терминалдың конкорсы, жоғары жылдамдықты багаж жүйелері, орталық ұшу-қону жолағының жаңартылуы және APM желісінің ұзартылуы 2024 жылы аяқталады. Паром қызметтері Гонконг пен Макао халықаралық әуежайларын байланыстырады; Гонконг-Макао паром терминалында экспресс қызмет бар, онда жолаушылар Макао әуежайындағы рейстерге тіркеле алады. Макао әуежайы Гонконг-Макао терминалынан, Қытай паром терминалынан және Туэн Мун паром терминалынан "Экспресс байланыс" қызметін ұсынады, бұл қызмет Макао әуежайына транзитпен баратын жолаушыларды Макао кеденінен өткізбейді. Сонымен қатар, Гонконг пен Шэньчжэньдегі Баоань халықаралық әуежайы арасында автобус қатынасы бар, ал Шэньчжэнь әуежайына барушылар Шэньчжэнь әуежайындағы Фуён паром терминалына баратын паромға отыра алады. Гонконг авиациялық клубының (HKAC) бақылауындағы жеке авиациялық қозғалыстың көп бөлігі Жаңа аумақтардағы Шекконг әуежайынан кіреді және шығады. HKAC 1994 жылы 1 шілдеден бастап Кай Так әуежайындағы жалпы авиацияға арналған уақытты күрт қысқартқаннан кейін, сол жылдың 1 шілдесінен бастап, көптеген ұшақтарын Шекконгке жіберді, ол күніне екі сағатқа дейін шектелді. Шекконгте жеке ұшақтарды пайдалану демалыс күндерімен ғана шектеледі. Портқа жыл сайын шамамен 220 000 кеме келеді, оның ішінде мұхиттық және өзен кемелері бар, олар тауарлар мен жолаушыларды тасымалдайды. Гонконгтағы контейнерлік порт әлемдегі ең жұмысты порстардың бірі. Квай Чунг терминалы тәулігіне 24 сағат жұмыс істейді. Виктория портындағы басқа да нысандармен бірге, олар 2005 жылға қарағанда көбірек жүк тасымалдады. Гонконгқа апта сайын 400 контейнерлік кеме келіп, әлемнің 500-ден астам бағытына қатынайды.
Әуежайлар
Гонконгта толыққанды жұмыс істейтін халықаралық әуежай бар. Бұрынғы әйгілі Кай Так халықаралық әуежайы жақында салынған Гонконг халықаралық әуежайының пайдасына қызметтен шықты, ол Че Лап Кок халықаралық әуежайы деп те аталады. Әуежай қазір Шығыс Азия үшін көлік торабы болып табылады, сондай-ақ Cathay Pacific, Hong Kong Express, Hong Kong Airlines және Air Hong Kong үшін де торап қызметін атқарады. Паромдық қызметтер әуежайды Жылы Періште дельтасындағы бірнеше порттармен байланыстырады, онда иммиграциялық және кедендік бақылау жеңілдетілген. Кай Так әуежайы жеке құпиялылық пен қауіпсіздік себептерімен жабылды, себебі ұшақтар көкжайларға тым жақын ұшып өтетін. 2003 жылдың қыркүйек айының соңында SkyPier ашылуымен HKIA-ның Қытаймен байланысы кеңейді, бұл Жылы Періште дельтасының миллиондаған тұрғындарына әуежайға тікелей қол жеткізуді қамтамасыз етті. SkyPier-ге жылдам пароммен келген жолаушылар одан әрі сапар үшін автобустарға отыра алады, ал әуеден келген жолаушылар Жылы Періште дельтасына қайту үшін порттағы паромдарға отыра алады. Екі бағытта да саяхаттайтын жолаушылар кедендік және иммиграциялық рәсімдерді өткізіп алмауға мүмкіндік алады, бұл транзит уақытын қысқартады. Бастапқыда төрт портқа қызмет көрсетілді: Шекоу, Шэньчжэнь, Макао және Хумен (Донггуань). 2007 жылдың тамызынан бастап SkyPier Шэньчжэньдегі Шекоу мен Фуйонг, Донггуаньдегі Хумен, Макао, Чжуншань және Чжухай қалаларына қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, Шекоу және Макао порттарынан саяхаттайтын жолаушылар паромға отырғанға дейін қатысатын әуекомпаниялармен тексеру рәсімдерін аяқтай алады және HKIA-дағы жалғау рейсіне тікелей бортқа шығу қақпасына өте алады. Шекаралық автобус және паром қызметтерін ұсыну HKIA-ны әуе, теңіз және құрлық көлігін біріктіретін көп салалы көлік торабына айналдырды. 2009 жылы әуежай жолаушылар ағыны бойынша әлемдегі үшінші, ал жүк көлемі бойынша екінші ең ірі әуежай болып табылды. Ол саяхатшылардың арасында танымал – 2001 жылдан 2005 жылға дейін және 2007–2008 жылдары Гонконг халықаралық әуежайы Skytrax жүргізген әлемдік сауалнамада әлемдегі үздік әуежай деп танылды, онда миллиондаған жолаушылар қатысты. Гиннестің рекордтар кітабына сәйкес, HKIA жолаушылар терминалы ашылған кезде әлемдегі ең үлкен әуежай терминалы болды және қазіргі уақытта әлемдегі үшінші ең үлкен әуежай терминалы болып табылады, оның ауданы 550 000 м² және жақында 570 000 м² дейін ұлғайтылды. Әуежайдың негізгі бағдарламасы әлемдегі ең қымбат әуежай жобаларының бірі болды. Шек Конг әуежайы, Юэн Лонг маңында орналасқан, Халықтық азаттық армиясының әскери әуежайы болып табылады, оның жұмыс істеу мүмкіндіктері айналасындағы жер бедеріне байланысты шектеулі. Әуежайдағы жалғыз ұшақтар – бұл ЕҚА-ның Z 9 тікұшақтары, Eurocopter Dauphin тікұшағының лицензиялық өндірісі.
Тікұшақ айлақтары
Гонконгта үш тікұшақ алаңы бар. Шун Так тікұшақ алаңы (ICAO: VHST) Гонконг аралындағы Шун Так орталығының жанындағы Гонконг-Макао паром терминалында орналасқан. Тағы біреуі Коулунның оңтүстік-батысында, Коулун станциясына жақын жерде. Ал үшіншісі Гонконг халықаралық әуежайының ішінде орналасқан. Heli Express Макаодағы Сыртқы портовый паром терминалы мен Шун Так тікұшақ алаңы арасындағы Макао тікұшақ алаңы (ICAO: VMMH) бойынша тұрақты тікұшақ қызметін жүзеге асырады. Күн сайын шамамен 16 рейс орындалады. Сегіз орындық тікұшақтағы сапар шамамен 20 минутқа созылады. Сонымен қатар, бүкіл аумақта көптеген тікұшақ қону алаңдары бар, оның ішінде Peninsula қонақ үйінің төбесі (Шун Так орталығының және ауруханалардағы тікұшақ алаңдарын есептемегенде, Коулун мен Гонконг аралындағы жалғыз төбелік қону алаңы) және Тунг Ван жағажайы мен Кун Ям жағажайы арасындағы Чхун Чау аралында да бар.
Автобустар жолақтары
Гонконгта шамамен 22 километр автобусқа арналған басымдық жолақтары бар.
Велосипедтер
Гонконгтың барлық аймақтарында велосипед жолдары бар, көбінесе Жаңа аумақтардағы жаңа құрылыс аймақтарында. Дәстүрлі қалалық орталықта, кейбір қайта жаңартылған немесе құрғатылған жағалау аймақтарынан басқа велосипед жолдары жоқ. Велосипед жолдарының жанында велосипедтерді жалға беру дүкендерінің желісі орналасқан, сонымен қатар велосипедтерді жалға алуға арналған қосымшалар да бар, бұл велосипедін сирек пайдаланатындарға велосипед жолдары бойында велосипедтерді жалға алып, қайтаруға мүмкіндік береді. Көптеген қоғамдық көлік құралдарына велосипедтерді мінгізуге рұқсат беру үшін оларды бүктеуді және дөңгелектерін шешуді талап етеді.
Эскалаторлар мен жылжымалы тротуарлар
Гонконг аралының көбісі тік, төбелі жерлерден тұрады, бұл беткейлермен жоғары-төмен қозғалу үшін ерекше көлік жүйесін дамытуды қажет етті. Орталық және Батыс аудандарында тегін эскалаторлар мен жылжымалы жолдар кеңінен орналасқан. Mid Levels эскалаторы – әлемдегі ең ұзын ашық, жабық эскалатор жүйесі. Ол жұмысқа баратын адамдар үшін сағат 10-ға дейін төмен қарай, ал түнгі 00:00-ге дейін жоғары қарай жұмыс істейді. Mid Levels эскалаторы жиырма эскалатордан және үш жылжымалы жолдан тұрады. Оның ұзындығы 800 метр, ал тік көтерілуі 135 метрді құрайды. Жүруге кететін жалпы уақыт шамамен 25 минутты алады. Гонконгтың Көлік және Тас жолдар департаменті бұл жүйені қайта жаңартуға және қоршауларын нығайтуға салық төлеушілердің 15 миллион гонконг долларынан (1,9 миллион доллар) астам ақша жұмсады. Қалалық билік 2010 жылдан 2018 жылға дейін жаяу жүргіншілерге арналған қоршауларды орнатуды екі еседен астам арттырды. Аудандық кеңесші және қала құрылысын жақсарту жөніндегі үкіметтік кеңес комиссиясының мүшесі Пол Циммерман және қоршауларды сынаған басқа да адамдар, бұл кедергілер Гонконг көшелерінің жаяу жүргіншілерге қарағанда көлік құралдарына басымдық беру үшін салынғанын көрсетеді деп санайды. Қала басшылығы бұл қоршауларды ұнатады, себебі олар көліктердің айналуын баяулатқысы келмейді, бірақ көліктерге басымдық беру қаланың өткізу қабілетін шектейді. Жаяу жүргіншілер бұқаралық ағыннан жылдам жүргісі келсе, көшеге шығуға мәжбүр болады, бұл оларды көлік қауіпіне ұшыратады. Көлік және Тас жолдар департаменттері қоршаулардың жол қауіпсіздігі мен жол қозғалысын реттеу үшін жаяу жүргіншілерді басқаруға және бағыттауға қажетті екенін айтады. Гонконгтың жоғары халық тығыздығы жаяу жүргіншілердің қозғалысын қиындатады, ал қоршаулар автомобильдер мен жаяу жүргіншілердің арасында нақты шекараны ұсынады. Бірақ халықтың 10% -дан азы көлік иесі болған қалада, қоршауға қарсы тұратындар автомобильдерге неге басымдық берілетінін сұрайды. Walk DVRC 456 қоршауға арналған суреттер мен ұсыныстарды қамтитын егжей-тегжейлі ұсыныс ұсынды. Олардың 105-і "жаяу жүргіншілерге пайда әкелгені үшін алынып тасталды" және қайта орнатылмауы керек деп мәлімдейді. Дегенмен, қала алынып тасталған қоршауларды ауыстыруға бекінді және халықтың наразылығына қарамастан алға жылжып келеді.