Австралия Бас прокурорының орынбасары

Кіріспе

Австралияның екінші заң қызметкері

Австралияның солитор-генералы – Австралияның бас прокурорынан кейін елдің екінші жоғары дәрежелі заң қызметкері. Бұл лауазымды штат солиторлерінен ажырату үшін көбінесе Комонвелл солитор-генералы деп атайды. Қазіргі кезде бұл қызметте Стивен Донагью тұр, ол 2017 жылдың 16 қаңтарында Джастин Глисонның отставкасынан кейін тағайындалды. Комонвелл солитор-генералы Австралия федералды үкіметіне заң кеңесін береді және маңызды сот ісінде, әсіресе Жоғары сотта, Комонвеллдің мүддесін қорғайды. Солитор-генерал, атап айтқанда, Австралия парламентінің сайлауға қабілеттілігі дағдарысы кезінде үкіметке кеңес берді және парламент мүшелерін сотта қорғады. Австралияның бас прокурорынан немесе Англия мен Уэльстегі осы лауазымнан өзгеше, солитор-генерал парламент мүшесі емес.

Тарих

Бұл лауазым 1916 жылы сэр Роберт Гарранның тағайындалуымен құрылды. Оған дейін, 1903 жылдан 1913 жылға дейін сэр Чарльз Пауэрс алғашқы Ұлттық Корольдік адвокаты, кейіннен Австралия үкіметінің адвокаты қызметін атқарды. Сэр Чарльз Пауэрс кейде «солиситор-генерал» деп аталды, бірақ екі лауазым бөлек: 1913 жылы Гордон Касл Пауэрстің орнына Корольдік адвокаты болып тағайындалды, ал алғашқы солиситор-генерал Роберт Гарран 1916 жылға дейін тағайындалмады. Бұл лауазымның құрылуы, негізінен, Бас прокурор Билли Хьюз Австралияның премьер-министрі болғанда, бірақ Бас прокурор лауазымын сақтап қалған кездегі жағдайларға байланысты болды. Роберт Гарран Федерация құрылғаннан бері Бас прокурор департаментінің тұрақты хатшысы болып жұмыс істеді және жаңа лауазым Хьюз оған жүктеген қосымша жауапкершілікті мойындады. «Солиситор-генерал» атағы Англия мен Уэльс Бас прокурорының орынбасарының атағынан алынған, ол алғаш рет 1461 жылы тағайындалды, ал «солиситор-генерал» атағы 1536 жылдан бастап қалыпты стандартқа айналды. Алайда, Австралиядағы лауазымнан айырмашылығы, британдық лауазымға дәстүр бойынша парламент мүшесі тағайындалады. Гарран 1932 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Солиситор-генерал және Бас прокуратура департаментінің тұрақты басшысы лауазымында болды. Оның ізбасары Джордж Ноулз екі лауазымды да, сондай-ақ Парламенттік заңгер лауазымын да мұрагерлік етті. Парламенттік заңгер лауазымы 1946 жылы жеке лауазым ретінде бөлінді. Солиситор-генерал және Бас прокурор департаментінің тұрақты хатшысы лауазымдары 1964 жылға дейін біріктірілген күйде болды, ол кезде Энтони Мейсон Солиситор-генерал болды, ал Тед Хук тұрақты хатшы болып тағайындалды. Сол жылы қабылданған Заңгерлер туралы заң (Cth) Солиситор-генералдың заң кеңесшісі ретіндегі рөлін заңдастырды, бұл Бас прокурор департаментінің саяси емес мемлекеттік қызмет басшысының тұрақты хатшысының рөлінен ерекшеленді. Австралияның Жоғарғы сотына екі Солиситор-генерал тағайындалды: Энтони Мейсон 1972 жылы және Стивен Гагелер 2012 жылы. Гагелер Солиситор-генерал лауазымынан тікелей Жоғарғы сотқа көтерілген жалғыз адам. Боб Элликотт кейіннен Австралия Федералды сотының судьясы болып қызмет етті. Солиситор-генерал негізінен Бас прокурордың орынбасары болғанымен, бұл лауазым заңмен белгіленген, ал Бас прокурор – парламент мүшесі тағайындайтын саяси лауазым, сондықтан Солиситор-генералдың Бас прокурор болуы сирек кездеседі. Боб Элликотт – Бас прокурор болып тағайындалған жалғыз Солиситор-генерал.

The office was created in 1916 with the appointment of Sir Robert Garran. Prior to this, from 1903 to 1913 Sir Charles Powers had served as the first Commonwealth Crown Solicitor, which later became the Australian Government Solicitor. Sir Charles Powers was also sometimes referred to as the "Solicitor General", but the two offices are separate: Powers was succeeded in 1913 as Crown Solicitor by Gordon Castle, whereas the first Solicitor General, Robert Garran, was not appointed until 1916. The creation of the role owed much to circumstances, when Attorney General Billy Hughes became Prime Minister of Australia but retained his position as Attorney General. Robert Garran had already been permanent secretary of the Attorney General's Department since Federation, and the new position recognised the additional responsibilities that Hughes now delegated to him. The name "Solicitor General" is taken from the title of the deputy of the Attorney General for England and Wales, first appointed in 1461, with the name "solicitor general" becoming standard from 1536. Unlike the Australian position however, the British position is by convention filled by a member of parliament. Garran continued in the position of Solicitor General and permanent head of the Attorney General's Department until his retirement in 1932. His successor, George Knowles, inherited both positions as well as the position of Parliamentary Draftsman. The position of Parliamentary Draftsman became a separate role in 1946. The positions of Solicitor General and permanent secretary to the Attorney General's Department were not separated until 1964, when Anthony Mason became Solicitor General but Ted Hook was appointed permanent secretary. The Law Officers Act (Cth), enacted that year, codified the role of the Solicitor General as statutory counsel, distinct from the role of the permanent secretary as the non political public service head of the Attorney General's department. Two solicitors general have been appointed to the High Court of Australia: Anthony Mason in 1972 and Stephen Gageler in 2012. Gageler is the only person to be directly elevated from the solicitor generalship to the High Court. Bob Ellicott subsequently served on the bench of the Federal Court of Australia. Although the Solicitor General is essentially the deputy Attorney General, it is a statutory role whereas the Attorney General is a political one, filled by a member of parliament, and it is rare for a Solicitor General to then become the Attorney General. Bob Ellicott is the only Solicitor General who went on to become Attorney General.

Рөл

Комонвелл солиситорының бас лауазымына кем дегенде бес жыл тәжірибесі бар штаттық Жоғарғы соттың немесе Жоғарғы соттың адвокаты немесе юрисі тағайындалуы тиіс. Басым пікір бойынша, олардың негізгі міндеті – Комонвеллді қорғау және тәуелсіз кеңес беру болып табылады. 1964 жылғы «Заң қызметкерлері туралы» (Cth) заңында белгіленгендей, бұл лауазым кез келген саяси лауазымнан бөлек. Солиситор өз қызметін атқарын барысында заң үстемдігін сақтап, күніне қатысты атқарушы биліктен тәуелсіз болуы керек.

Функциялар

Заң қызметкерлері туралы 1964 жылғы Заңның 12-бабында (Cth) Солитор-генералдың функциялары белгіленген. Ол Солитор-генералдың функцияларын Комонвелл, министрлер, мемлекеттік органдар және Бас прокурордың 12(a) бап бойынша сұраған кез келген адамға кеңес беруге, сондай-ақ Бас прокурордың оларға жолдаған құқықтық мәселелер бойынша пікір білдіруге (12(b) бап) бөледі. 2016 жылы ол бұл ұстанымды нақтылап түсіндірді, 12(b) бап Бас прокурорға осы мәселе 12(a) баптың ауқымынан тыс болған жағдайда да Солитор-генералдың құқықтық пікірін алуға мүмкіндік береді. Кейбір заңгерлердің пікірлеріне сәйкес, Заң қызметкерлері туралы Заңның 12-бабына реформа қажет, себебі Бас прокурор Солитор-генералға қолжетімділікті шектеуге құқылы ма, әлде жоқ па, бұл мәселе нақты емес. Глисон Брэндистің некеге теңдік және терроризмге қарсы азаматтық заңдар туралы кеңес алмағаны үшін сынады. Глисон сондай-ақ өзінің пікірінің жұртшылыққа дұрыс емес көрсетілгеніне наразы екенін айтты. Ол атап айтқанда, терроризмге қарсы заңдар бойынша екі азаматтығын жоюға бағытталған заңдар туралы оған кеңес берілмегенін, ал үкімет бұл заңның Жоғарғы соттағы шағымдарға қарсы тұра алатынын мәлімдегенін жеткізді. Алайда, басым көпшілік пікір бойынша, негізгі мәселе Глисонның 2016 жылғы Заң қызметтерінің түзетуі (Солитор-генералдың пікірлері) туралы кеңес алмағаны туралы мәлімдемесі болды. Бұл түзету Солитор-генералға кеңес беру үшін жіберілген кез келген құқықтық мәселеге қатысты Бас прокурордың мақұлдауын талап етті. Глисон бұл Солитор-генералдың Бас прокурордың тікелей рұқсатысыз кеңес беруіне кедергі келтіретінін, бұл рөлдің үкіметтің атқарушы билігінен тәуелсіздігіне қайшы екенін айтты. Брэндис түзетуге қосымша түсіндірмеде Глисонмен кеңескенін және оның пікірін сұрағанын мәлімдеді. Уитлэм Гейрдің лауазымынан кетуі, оның лауазымға тағайындалуы талап еткендей, Лейбористерге алдағы Сенат сайлауында бос орынды жеңіп алып, Сенатта көпшілікті құруға мүмкіндік береді деп үміттенді. Кейін "Ұзын шаянның түні" деп танылған оқиғада Квинсленд премьер-министрі Джон Бжелке Петерсен Гейрдің ресми түрде отставкаға кетер алдында Квинсленд Сенатының жартылай сайлауына қатысты орындықтарға арналған жарлықтарды шығарды, бұл оның орны сайлауға түспейтін дегенді білдірді. Сол кездегі Солитор-генерал Морис Байерс Гейрдің енді сенатор емес екенін және Атқару кеңесі лауазымды мақұлдаған күні немесе Ирландия оның елшілігін қабылдаған күні іс жүзінде отставкаға кеткенін айтты. Байерс екі күннің де Бжелке Петерсеннің жарлықтарын шығарғанға дейін болғанын атап өтті. Сонымен қатар, Австралия Португалияны Шығыс Тимордың басқарушы державасы ретінде құрметтемегенін де айтты. Сот процесі Комонвелл атынан Гриффиттің Индонезияның әрекеттері туралы да шешім қабылдауды талап еткеніне байланысты сот шешім шығара алмады, бірақ Индонезияның қатысуы соттың құзыретінен тыс болды. Осы дағдарыс кезінде Комонвеллдің Солиторы болған Стивен Донахью парламенттік депутаттарға кеңес беруде және оларды сотта өкілдік етуде, соның ішінде Бас прокурор Брэндистің атынан сотта сөйлеуде маңызды рөл атқарды. Осыған қарамастан, 2021 жылдың тамызында Моррисон федералдық үкімет вакциналарды міндетті етудің қажеті жоқ екенін мәлімдеді.

Within s 12 of the Law Officers Act 1964 (Cth) the functions of the Solicitor General are prescribed. It separates the Solicitor General’s functions into acting as counsel for the Commonwealth, ministers, government bodies and any person for which the Attorney General seeks counsel under s 12(a) and also to provide their opinion on legal questions referred to them by the Attorney General under s 12(b). In 2016 he clarified this position by explaining that s 12(b) allows the Attorney General to seek the legal opinion of the Solicitor General even where this question falls out of the scope provided in s 12(a). Considering the inconsistency in views according to some legal opinions there is need of reform of s 12 of the Law Officers Act to clarify if the Attorney General is able to restrict access to the Solicitor General. Gleeson criticised Brandis suggesting that he was not referred to on marriage equality and anti terrorism citizenship laws. Gleeson also is remarked as being frustrated about his opinion being misrepresented to the public. He claimed in particular that he was not consulted concerning legislation aiming to revoke the citizenship of dual nationals under anti terror laws when it was suggested by the government he had provided advice that the legislation would succeed against a challenge in the High Court. The general consensus however is that the central issue was Gleeson claimed to not have been consulted regarding the Legal Services Amendment (Solicitor General Opinions) Direction 2016, which necessitated approval by the Attorney General of any legal questions brought to the Solicitor General for advice. Gleeson suggested this effectively blocked the Solicitor General providing advice without the express permission of the Attorney General which is contradictory to the independence of the role from the executive branch of government. Brandis claimed in the Explanatory Statement of the amendment that he had in fact consulted Gleeson and sought feedback. Whitlam is believed to have hoped that Gair’s resignation, which was required having accepted the post, would allow Labor to contest and win his vacant seat in the upcoming half Senate election, in turn gaining a majority in the Senate. In what later became known as “The Night of Long Prawns” Queensland Premier Joh Bjelke Petersen issued the writs for the Queensland senate seats for the half Senate election before Gair was able to formally resign meaning that his seat would not be in contention. Solicitor General at the time Maurice Byers offered the legal opinion that Gair was no longer a senator and had effectively resigned at either the date that the Executive Council approved the post or the date that Ireland accepted his ambassadorship. Importantly, Byers remarked that both of these dates preceded Bjelke Petersen issuing the writs. Also, that Australia had failed to respect Portugal as the Administering Power of East Timor. This case concluded with the court finding that it could not make a ruling in part as a result of Griffith on behalf of the Commonwealth submitting that the Court should also rule upon Indonesia’s actions, however, Indonesia’s absence exceeded the court’s jurisdiction. Stephen Donaghue, Commonwealth Solicitor General during this crisis, is widely viewed as having had an important role in offering advice to MP’s and representing MP's including appearing in court on behalf of Attorney General Brandis. In spite of this in August 2021 Morrison expressed that the federal government will most likely not mandate vaccines.