Ксенофонның «Экономикус» диалогы: Шаруашылық және үй шаруашылығы туралы толғаулар
Oeconomicus
Ксенофонның «Экономикус» диалогы үй шаруашылығы, еңбек және Афина қоғамы туралы маңызды мәліметтер береді. Ежелгі Грек экономикасы, білім беру тақырыбы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ксенофонт шығармасы
Work by Xenophon
Ксенофонттың диалогы
the dialogue by Xenophon
Ксенофонттың "Экономик" шығармасы – негізінен шаруашылықты жүргізу және егіншілік туралы сократтық диалог. "Экономик" атауы көне грек тіліндегі "үй" немесе "шаңырақ" деген мағынаны білдіретін "oikos" және "басқару" дегенді білдіретін "nemein" сөздерінен шыққан, сөзбе-сөз аударғанда – "шаңырақты басқару". Бұл экономиканың бастапқы мағынасындағы – шаруашылықты жүргізу туралы ең ерте еңбектердің бірі және Классикалық Афинаның әлеуметтік және рухани тарихының маңызды көзі. Кейбір филологтар осы шығарманы "экономика" сөзінің бастауын санайды. Шаңырақтың экономикасына баса назар аударғаннан өзге, диалогта ерлер мен әйелдердің қасиеттері мен қарым-қатынастары, ауылдық және қалалық өмір, құлдық, дін және білім беру сияқты мәселелер де талқыланады. Ксенофонт негізінен ақылдылық, шаруашылық және гендерлік рөлдер сияқты негізгі тақырыптарды Сократтың байлық және әсіресе шаңырақты жүргізу туралы әңгімелері арқылы зерттейді. Джозеф Эпштейн "Экономик" шығармасын әскери басшылық пен мемлекеттік басқарудағы табысқа жету туралы трактат ретінде қарастыруға болатынын айтады. Ғалымдар "Экономик" шығармасының Ксенофонттың өмірінде б.з.д. 362 жылдан кейін жазылғанын жоққа шығармайды. Цицерон "Экономик" еңбегін латын тіліне аударған, ал бұл шығарма Ренессанс дәуірінде көптеген аудармалар арқылы кең танымал болды.
The Oeconomicus by Xenophon is a Socratic dialogue principally about household management and agriculture. Oeconomicus comes from the Ancient Greek words oikos for home or house and nemein which means management, literally translated to 'household management'. It is one of the earliest works on economics in its original sense of household management, and a significant source for the social and intellectual history of Classical Athens. Some Philologues see the work as the source of the word economy. Beyond the emphasis on household economics, the dialogue treats such topics as the qualities and relationships of men and women, rural vs. urban life, slavery, religion, and education. Though Xenophon primarily explores underlying topics such as gentlemanliness, husbandry, and gender roles through Socrates' conversations about wealth and, more specifically household management. Joseph Epstein states that the Oeconomicus can actually be seen as a treatise on success in leading both an army and a state. Scholars lean towards a relatively late date in Xenophon's life for the composition of the Oeconomicus, perhaps after 362 BC. Cicero translated the Oeconomicus into Latin, and the work gained popularity during the Renaissance in a number of translations.
Қорытынды
Алғашқы әңгіме Сократ пен Критоның ұлы Критоболдың арасында өтеді. Сократ мұнда байлықтың мәнін талқылап, оны тек иелікпен ғана емес, пайдалылығымен және жақсы өмірмен байланыстырады. Ол үй шаруашылығын тиімді жүргізуде ұстамдылық пен еңбекқорлықтың табысқа жетудегі маңыздылығын көрсетеді. Бұл шығарманың оқиғасы 401 жылдан бұрын болмауы мүмкін, себебі 4.18-де Кунакса шайқасы туралы айтылады. Критобоулмен әңгімелескенде Сократ әрбір адамға мүліктің құнын және адамдардың әртүрлі иеліктерді әртүрлі бағалауын түсіндіреді. Сократ мысал ретінде сыбызғыларды келтіреді: «Олар бірдей болғанымен, оларды қалай пайдалануды білетін адамға олар мүлік болып табылады, бірақ білмейтін адамға олар мүлік емес; мысалы, сыбызғылар ойнауды білетін адамға мүлік, ал білмейтін адамға олар тек пайдасыз тас ғана, егер оларды сатпаса» (Б.Дж. Хейс аудармасы, 1.10). Критобол адамның байлығы пайда келтіретін нәрселерден тұратынын, ал пайдасыз және зиян келтіретін нәрселер оның байлығына жатпайтынын айтады. Ол сыбызғы мысалын жалғастырып, олар мүлік ретінде құнды емес, бірақ сатылса, адамның байлығының бір бөлігіне айналады дейді. Сократ пен Критобол ақшаны мысал ретінде пайдаланады. Егер адам бір нәрсені қалай пайдалануды білмесе, онда ол оның мүлігі емес. Ақшаны қалай пайдалану керектігін білмейтін адам оны өз мүлігі деп санамауы керек. Сократ адамның мүлігі, егер ол оны адал және даналықпен пайдалануды үйренбесе, мүлік емес екенін айтады. Бұл үй шаруашылығын тиімді басқару туралы айтқандарына оралып, оны Искомахпен болған әңгімесіне жеткізеді. Критобол үй шаруашылығын жүргізу тәжірибесі туралы сұрағанда, Сократ бұл тақырыпта білімі жоқ екенін айтады, бірақ Афиналық шаруа (калоскагатос) Искомахтан естігенін айтады. Сократ баяндаған әңгімеде Искомах әйеліне үй шаруашылығын үйрету үшін қолданған әдістерін, құлдарды басқару және оқыту тәсілдерін, сондай-ақ егіншілікке қатысты технологияны сипаттайды. Диалогтың шамамен үштен екі бөлігі Сократ пен Искомах арасындағы әңгімеге арналған. Критоболмен одан әрі талқылау үшін соңғы оралу болмайды.
The opening framing dialogue is between Socrates and Critoboulus, the son of Crito. There, Socrates discusses the meaning of wealth and identifies it with usefulness and well being, not merely possessions. He links moderation and hard work to success in household management. The dramatic date of this part of the work can be no earlier than 401 BC, as the Battle of Cunaxa is referred to at 4.18. In his conversation with Critoboulus, Socrates explains the value of property to each man and how some men value certain possessions more than others. Socrates uses flutes as an example:Then although they are the same, they are property to him who knows how to use each of them, but to him who does not know, they are no property; as for instance flutes are property to one who knows how to play tolerably well, but to one who does not know are nothing more than useless pebbles, unless indeed he should sell them (Trans. by B. J. Hayes, 1.10)Critoboulus claims that a man’s wealth consists of things that benefit, while the things that do not benefit and injure him are not part of his wealth. Continuing with the flute analogy, he concludes that as possessions, they are worthless, but if sold, they become part of the man’s wealth. Socrates and Critoboulus go on to use money as an example. If a man does not know how to use something, it is therefore not his property. With money, if a man does not know how to use it then he should not consider it as his property. Socrates makes the argument that a man's assets are not property unless he learns to use them diligently and wisely. This relates back to his points about effectively managing a household and leads him to talk about his conversation with Ischomachus. When Critoboulus asks about the practices involved in household management, Socrates pleads ignorance on the subject but relates what he heard of it from an Athenian gentleman farmer (kaloskagathos) named Ischomachus. In the discussion related by Socrates, Ischomachus describes the methods he used to educate his wife in housekeeping, their practices in ruling and training slaves, and the technology involved in farming. Approximately two thirds of the dialogue concerns the discussion between Socrates and Ischomachus. There is no final reversion to further discussion with Critoboulos.
Гендерлік рөлдер мен әлеуметтік өзгерістер Oeconomicus
Сара Померойдың пікірінше, бірінші мыңжылдықтың V ғасырынан IV ғасырына дейінгі өзгеріс көбінесе қоғамдық қажеттіліктерден жеке мүдделерге қарай ауысу болды. Қоғамның отбасылық өмірдің маңыздылығын қабылдауы Ксенофонттың "Экономикус" еңбегінде некелік қарым-қатынастар мен шаруашылықты басқару мәселелерінде көрініс тапқан. Померойдың түсіндірмесінде Ксенофонт әйелді тек бала туу құралы ретінде қарастырмайды делінеді. Бұл әйелдерді жек көретін афиналықтардың некеге қатысты көзқарастарына қарсы келеді, себебі әйел қажетті балалардың санын дүниеге келтіргеннен кейін, тұтынушы ретінде қарастырылатын. "Экономикус" еңбегінде Исмох үйленгеннен кейін бірден әйелін шаруашылыққа тартады және тіпті үйді басқаруда оған сенеді. Ол өзінің мүлігі деп санайтын байлығын жасырмайды, керісінше, оны әйелімен бөліседі. Ол некені өзара беріскен қарым-қатынас ретінде қарастырады, онда оның өзі де, әйелі де оның табысына тең үлес қосады.
According to Sarah Pomeroy, the change from the fifth to fourth century largely was the shift from communal concerns to self interested concerns. This general societal acceptance of the importance of the domestic sphere is represented in Oeconomicus examination of marital relationships and household management. In Pomeroy's commentary, she argues that Xenophon views a wife as more than just a means of reproduction. This is contrary to misogynistic Athenian ideals of marriage where once a wife birthed the necessary number of children, she was essentially viewed as a consumer. In Oeconomicus, Ischomachus incorporates his wife into household management as soon as they are married and even relies on her to run the household. He does not hide away assets he sees as property, rather he shares them with her. He sees his marriage as a give and take relationship, where both he and his wife share equal parts in its success.