Кіріспе
Наталья Сергеевна Гончарова (1881-1962) – орыс авангардтық суретші, кескінші, костюм дизайнері, жазушы, иллюстратор және декоратор. Гончарованың өмірлік серігі – орыс авангардтық суретшісі Михаил Ларионов. Ол «Алмаз жақсысы» (1909-1911) – Мәскеудегі алғашқы радикалды тәуелсіз көрме тобының, одан да радикалды «Есек құйрығы» (1912-1913) және Ларионовпен бірге «Сәулелену» (1912-1914) бағытын ойлап тапқандардың бірі болды. Ол сондай-ақ Германиядағы «Көк атты мінушілер» өнер қозғалысының мүшесі болды. Ресейде дүниеге келген ол 1921 жылы Парижге көшіп, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Оның кескіндемесі Ресейдегі авангард өнеріне зор әсер етті. Мәскеу мен Санкт-Петербургте (1913 және 1914) өткен көрмелері – тәуелсіз галереяның «жаңа» суретшіні таныстырған тұңғыш көрмелері болды. Революцияға дейінгі Ресейде сәндік сурет салу мен иконалар сенімді кәсіп болған кезде, оның иконаларды бейнелеуге қазіргі заманғы көзқарасы бұзықшылық тудырып, қиын мәселелерге толы болды. Ол Ресейдегі авангардтың жетекші тұлғаларының бірі болды және бұл ықпалын Парижге де алып барды.
Natalia Sergeevna Goncharova (Ната́лья Серге́евна Гончаро́ва; 3 July 188117 October 1962) was a Russian avant garde artist, painter, costume designer, writer, illustrator, and set designer. Goncharova's lifelong partner was fellow Russian avant garde artist Mikhail Larionov. She was a founding member of both the Jack of Diamonds (1909–1911), Moscow's first radical independent exhibiting group, the more radical Donkey's Tail (1912–1913), and with Larionov invented Rayonism (1912–1914). She was also a member of the German based art movement Der Blaue Reiter. Born in Russia, she moved to Paris in 1921 and lived there until her death. Her painting vastly influenced the avant garde in Russia. Her exhibitions held in Moscow and St Petersburg (1913 and 1914) were the first promoting a "new" artist by an independent gallery. When it came to the pre revolutionary period in Russia, where decorative painting and icons were a secure profession, her modern approach to rendering icons was both transgressive and problematic. She was one of the leading figures in the avant garde in Russia and carried this influence with her to Paris.
Ерте өмір
Наталья Сергеевна Гончарова 1881 жылдың 3 шілдесінде (Ларионов, Пикассо және Лежер туған жыл) Нагаевода (қазіргі Тула облысының Чернский ауданында) дүниеге келді. Оның әкесі, Сергей Михайлович Гончаров, сәулетші және беделді Мәскеу сурет, мүсін және сәулет институтының түлегі болған. Оның отбасы мұзды білімді және саяси либералды деп санайтын. Әкесі Наталья мен оның інісі Афанасий өскен үйді жобалап, салған. Екеуі де анасы мен әжесі тәрбиелеп, білім алды. Олар Орлов және Тула облыстарында өмір сүрді, жақын арада Гончарова 1892 жылы Мәскеуге төртінші әйелдер гимназиясына оқуға кетіп, 1898 жылы бітірді. Мүсіншілікке бейімдемес бұрын, ол бірнеше мамандықтарды (зоология, тарих, ботаника және медицина) сынап көрді.
Білім
Ол 1901 жылдың күзінде Мәскеу Сурет, мүсін және сәулет институтына қабылданды, онда ол «Көркем әлем» қозғалысымен байланысты болған Павел Трубецкой басшылығымен мүсінші болу үшін оқыды. 1903–1904 жылдары мүсіншілік саласында күміс медальмен марапатталды. Гончарова Мәскеу институтында Михаил Ларионовпен танысты, көп ұзамай олар бір студияда және бірлесіп тұруға көшті. Ғасыр соңында ресми өнер оқу орындарындағы жыныс бойынша бөліну тоқтатылды, бірақ әйелдерге бітіргеннен кейін диплом алу құқығы берілмеді. Ол 1909 жылы Мәскеу институтынан шығып, Илья Машков пен Александр Михайловскийдің шеберханаларында оқуын жалғастырды, онда ол ер және әйел адамдардың бейнелерін зерттеді, және егер ол ер адам болғанда Мәскеу институтын бітіргеннен кейін алған біліммен тең дәрежеде даярланды. 1910 жылы Константин Коровиннің портрет класынан Гончарова, Ларионов, Роберт Фальк, Петр Кончаловский, Александр Куприн, Илья Машков сияқты бірнеше студенттер қазіргі Еуропалық Модернизм стилін еліктегені үшін қуылды.
Алмаз бен есек құйрығы
Коровиннің сабақтарынан шығарылған студенттер мен басқалар жақын арада Мәскеудің алғашқы радикалды тәуелсіз көрме тобын – "Бриллианттар Джекі"-ні құрды, оған Ларионов ат қойды. "Есек құйрығы" еуропалық өнердің ықпалынан әдейі жұдайып, тәуелсіз ресейлік модернистік өнер мектебін қалыптастыру мақсатымен туды. Көрме қырқыс пікір тудырды, және цензор Гончарованың діни мазмұндағы "Евангелистер" (1910–11 жж.) туындысын тәркіледі, оны дінге қарсы деп таныды, өйткені ол есектің артқы жағымен аталған көрмеде ілінген еді.
Ресейлік футуризм және раонизм
Гончарова мен оның серіктесі Ларионов суретшілік еңбектері мен өзін-өзі таныстыру жолдары үшін үздіксіз мазаланды. Ресейде ол осы стильдегі жұмыстарымен, мысалы "Велосипедші" суретімен танымал болды. 1911 жылы ол Ларионовпен бірге раёнизмді жасады және осы стильде көптеген суреттер салды. Орыс футуристерінің көшбасшылары ретінде олар итальяндық әріптестеріне ұқсас, қызықтырып, ойландыратын лекция кештерін ұйымдастырды. Гончарова сонымен қатар графикалық дизайнмен айналысып, бірнеше авангардтық кітаптарды суреттеді. Гончарова қатысқан тағы бір маңызды көрме – "Мақсат" (1913 жылғы наурыз-сәуір) және "No. 4" (1914 жылғы наурыз-сәуір). Ол сол кездегі орыс өнерінде өте маңызды рөл атқарды. Оның Шығыс және Батыс дәстүрлерін байланыстыратын эстетикалық таңдаулары сол кездегі манифесттер мен өнер қозғалыстарын жеделдетті. Ол кубофутурист ("Поезд үстіндегі ұшақ", 1912) және раёнист ("Сары және жасыл орман", 1913) ағымдарындағы жетекші суретшілердің бірі болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі өнерінде кейбір мәселелі байланыстар болғанымен, оның осы көрмелерге қатысуы Батыс Еуропалық модернизм мен Шығыс дәстүрлерінің Мәскеу авангардындағы үйлесімділігіне жол ашты. Ол бір сұхбатында Пикассо, Ле Фоконье және Брактан шабыттанғанын, бірақ оның алғашқы "кубистік" жұмыстары одан бір жыл бұрын жасалғанын айтты.
Кейінгі мансабы және өлімі
Гончарова 1911 жылы құрылған Der Blaue Reiter авангард тобының мүшесі болды. 1915 жылы ол Женевада балет костюмдері мен декорацияларын жасауды бастады. 1915 жылы Сергей Дягилевтің тапсырысымен "Литургия" деп аталатын балетке арналған "Қанатты Серафим", "Періште", "Андрей", "Марк", "Шолу", және тағы да басқа эскиздер сериясін жасауға кірісті. Игорь Стравинскийдің музыкалық жетекші ретінде шақырылған жобаға Ларионов пен Леонид Массин де қатысты, бірақ балет іске аспады. Гончарова 1921 жылы Парижге көшіп, Дягилевтің "Орыс балеттерінің" бірнеше декорацияларын жасады. Ол сондай-ақ 1921 жылы Salon d'Automne көрмесіне қатысып, Salon des Tuileries және Salon des Indépendants көрмелеріне тұрақты түрде қатысты. Гончарова сонымен қатар "Барлық нәрсешілдік" (орыс. Vsechestvo) – орыс авангардық қозғалысымен де байланысты болды. "Барлық нәрсешілдік" неопримитивизмнің бір жалғасы ретінде қарастырылды. Бұл өнер әртүрлілікті, Батыс пен Шығыс сияқты әр түрлі мәдени дәстүрлерді, сондай-ақ кубизм мен футуризм сияқты стильдерді біріктіруді қадағалайды. Ол түпнұсқа мен көшірме арасындағы шекараны жоюға және оларды біріктіруге ұмтылды. Бұл – белгілі бір көркемдік заңдармен шектелмеген өнер қозғалысы. 1922 және 1926 жылдар аралығында Гончарова Мари Куттолидің Париждегі Винсент көшесіндегі Maison Myrbor дүкені үшін сән үлгілерін жасады. Оның кестеленген және аппликацияланған киім үлгілері орыс халық өнерінен, Византия мозаикасынан және "Орыс балеттері" үшін жасаған жұмысынан үлкен әсер алды. 1938 жылы Гончарова француз азаматы атанды. 1955 жылдың 2 маусымында, Ларионов инсульт алғаннан кейін төрт жыл өткен соң, екі суретші мұрагерлік құқықтарын сақтау үшін Парижде неке қиды.
Стиль
Ауыл және қала өмірі арасындағы қайшылықтар Гончарованың көркем туындыларында із қалдырып, оны сол кездегі еуропалық және орыс модернизмі ағымына жатқызды. Оның өнерінде қалалық Мәскеудің қарқынды өмірі мен елдегі тынығ басқан жазғы демалыстары айқын байқалады. Оның отбасылық поместьедегі суреттерінде шаруа киімдерімен қалалық аяқ киімдерін үйлестіргенін көруге болады. Оның ерте автопортреттерінде жеке басының мәселелері көтеріледі, онда элиталық маскарадтарға деген қызығушылығы аңғарылады. Бір суретінде ол әдемі әйел ретінде бейнеленсе, екіншісінде үй шаруасында киім киіп отырған күйде, ал тағы бірінде – суретші ретіндегі өзін көрсетеді (мысалы, 1907 жылғы «Сары лилиялармен автопортрет»). Оның алғашқы пастельдері мен картиналары Калуга облысындағы Polotnianyi Zavod аталған отбасылық поместьеден әсер алды. Бұл жердегі өмірдің сипаттамасы демалыс пен еңбек арасындағы шекараның жойылғанын көрсетеді, сондықтан ол сол кездегі Ресейдегі либералдық реформалармен байланысты болуы мүмкін. Гончарованың шабыттанып сурет салған көріністері негізінен сол жерде тұратын қызметшілер мен шаруалардың күнделікті іс-әрекеттерін бақылағанда туындады. Бұл оның көптеген бақша суреттерінде, осы поместье пейзажымен байланысты екенінде айқын көрінеді.
Мода және костюм дизайнері
Гончарованың сән саласындағы мансабы сәтті болды, ол «Ресей балеттері» үшін костюмдер тікті. Оның стиліне авангардтық қозғалысқа қатысуымен қатар орыс мұрасының әсері зор болды. Францияда ол Мари Куттолистің «Myrbor үйіндегі» (Maison de Myrbor) дүкенінде жұмыс істеді, онда оның славян тегі авангардтың ұнататын абстрактілі дизайнға ықпал етті. Ол сондай-ақ Мәскеуде танымал дизайнер Надежда Ламонава үшін жұмыс істеді, онда оның толыққанды көркемдік өркендеді. Ол абстрактілі дизайн, түстер, өрнектер, материалдардың әртүрлі үйлесімдерімен тәжірибе жасады және шығыс сән-модасына қарсылық танытты. Оның дизайндары орыс дәстүрімен және Византия мозаикасымен байланысты болды, бұл костюмдерде де, көйлектерде де көрінеді. Оның туындыларында примитивизмге бейімділік те байқалады. Ол «Ресей балеттері» үшін көптеген костюмдер жасады, ең әйгілілері – компанияның «Алтын әтеш» (Le Coq d'Or) және «От құсы» қойылымдарына арналған костюмдер. Ол «Ресей балеттерінің» маңызды мүшесі болды және Сергей Дягилев пен Бронислава Нижинскаямен тығыз байланыста жұмыс істеді. Оның еңбегі сол кездегі француз сән-модасына зор әсер етті, әсіресе легендарлы дизайнер Пол Пуареге.
Өнер нарығы
2007 жылдың 18 маусымында Гончарованың 1909 жылғы «Алма жинау» картинасы Christie’s аукционында 9,8 миллион долларға сатылып, сол кездегі әйел суретшілердің арасында рекордтық көрсеткішті орнатты. Ол аукционда сатылған ең қымбат әйел суретшілердің бірі саналады және оның туындылары Лондондағы екі жылдық Ресей өнер апталығы барысында Ресей өнері аукциондарында ұсынылады. 2007 жылдың қараша айында «Қоңырқай гүлдер» (1909) 3,1 миллион фунт стерлинг (6,2 миллион доллар) көлемінде сатылды. 2008 жылы Гончарованың 1912 жылғы «Гүлдер» табиғат көрінісі (бұрын Гийом Аполлинердің коллекциясында болған) 10,8 миллион долларға сатылды.
Екі шығарманы қайта ашу
2019 жылы чех футуристі Рожена Зацкованың өмірін зерттеген ғалым жеке коллекциядан Гончарованың бұрын белгісіз екі гуашь туындысын тапты; екеуі де Зацковаға арналған және 1916 жылы жасалған. Екі суретші 1915 жылдан бері дос болған, себебі Сергей Дягилев оларды, Михаил Ларионовты және оның «Русские балеты» труппасын Швейцариядағы жалға алынған вилласында қонаққа шақырған. Бұл туындылар Зацкова туберкулезбен ауырған кезде жасалған.